V KZ 24/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KZ 24/19 POSTANOWIENIE Dnia 26 czerwca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras w sprawie Z. A.oskarżonego z art. 305 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 czerwca 2019 r. zażalenia skazanego na zarządzenie Przewodniczącej IV Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w G. z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt IV Ka […]o odmowie przyjęcia skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt IV Ka […]na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 3 i art. 539f k.p.k. p o s t a n o w i ł: zaskarżone zarządzenie uchylić.

UZASADNIENIE

Zarządzeniem z dnia 15 maja 2019 r., IV Ka […] Przewodnicząca IV Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w G. odmówiła przyjęcia skargi obrońcy oskarżonego Z. A. na wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 14 marca 2019 r., IV Ka […], uchylający wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 3 września 2018 r., II K […] i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że pomimo tego, iż obrońca podniósł w skardze zarzut, który nominalnie choć jest dopuszczalny, to analiza zarzutu i jego uzasadnienia prowadzi do wniosku, że naruszenie art. 437 § 2 w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. zostało podniesione jedynie formalnie i dla pozoru, co czyni tę skargę, jako opartą na podstawach nieprzewidzianych przez prawo, niedopuszczalną.

Podkreślono, że w istocie w skardze kwestionuje się stanowisko sądu odwoławczego co do nietrafności orzeczenia o uniewinnieniu oskarżonego, omawiając jednocześnie dowody, które błędnie zostały ocenione przez sąd II instancji. W uzasadnieniu zarządzenia wskazano również, że Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. nie może dokonywać ocen zasadności zarzutów apelacji i nie może także oceniać, czy zaistniały merytorycznie podstawy do zastosowania art. 454 k.p.k., co oznacza, iż nie może dokonywać ocen materiału dowodowego.W skardze na wyrok kasatoryjny Sądu odwoławczego sformułowano zarzut naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 437 § 2 k.p.k. wynikający „z niewłaściwego zastosowania art. 454 k.p.k. poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie, tj. konieczność wydania wyroku skazującego wobec oskarżonego, podczas gdy w sprawie nie ma ku temu podstaw, w szczególności zebrany materiał dowodowy nie potwierdza faktu popełnienia przez oskarżonego przestępstwa oraz także nie występują okoliczności świadczące o konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości”.Zażalenie na powyższe zarządzenie w ustawowym terminie wniósł obrońca oskarżonego, zarzucając obrazę art. 530 § 2 w zw. z art. 539f i art. 539a § 3 k.p.k. polegającą na wyrażeniu błędnego poglądu, że złożona w sprawie skarga w trybie art. 539a k.p.k. oparta jest na innych powodach niż wskazane w art. 539a § 3 k.p.k. oraz przekroczenie uprawnień wynikających z art. 530 § 2 k.p.k. poprzez poddanie skargi ocenie merytorycznej.Podnosząc powyższy zarzut, obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego zarządzenia w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyjęcie skargi.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesione zażalenie jest zasadne.

Nie można było jednak podzielić wszystkich argumentów przedstawionych w jego uzasadnieniu, a także zawartego w petium zażalenia wniosku odwoławczego. Dla wyjaśnienia kwestii wstępnej wskazać należy, co uszło uwagi skarżącego, że prezes sądu (przewodniczący wydziału, upoważniony sędzia – art. 93 § 2 k.p.k.; nie zaś – jak błędnie wskazuje się w zażaleniu – sąd), rozstrzygając w przedmiocie przyjęcia kasacji czy skargi na wyrok kasatoryjny (art. 530 § 2 także w związku z art. 539f k.p.k.) zobowiązany jest badać m.in. to, czy została ona oparta na powodach dopuszczonych przez prawo.

Badania tego nie można sprowadzać jedynie do zweryfikowania tego, czy strona w sposób formalny wskazała na określone naruszenie prawa, a musi ono polegać na analizie treści zarzutu, często wsparte odwołaniem się do uzasadnienia środka zaskarżenia, która ma przesądzić o tym, czy w środek ten oparto na dopuszczalnych podstawach. Stanowisko takie od lat jest już wyrażane na gruncie postępowania okołokasacyjnego, a od czasu wprowadzenia instytucji skargi na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego pogląd ten także pozostaje aktualny w postępowaniu okołoskargowym (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 24 stycznia 2018 r., II KS 1/18, OSNKW 2018, z. 5, poz. 38; z dnia 25 września 2018 r., V KS 19/18, OSNK 2018, z. 12, poz. 81).

Ostatnio do tej problematyki nawiązano w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 1/19, w uzasadnieniu której wprost wskazano, że „w wypadku oparcia skargi na innych podstawach niż wskazane w art. 539a § 3 k.p.k., a także wówczas, gdy tylko formalnie taką podstawę powołano, choć w rzeczywistości wyrok kasatoryjny jest podważany z innych powodów niż wyszczególnione w tym przepisie, prezes właściwego sądu ad quem powinien odmówić przyjęcia skargi, a jeśli tak się nie stało, Sąd Najwyższy zobligowany jest taką wadliwie przyjętą skargę pozostawić bez rozpoznania (art. 530 § 2 in fine k.p.k. i art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.)”.Prezes odwoławczego (czy, działające z jego upoważnienia, podmioty wskazane w art. 93 § 2 k.p.k.) nie tylko więc może, ale jest zobowiązany do tego, by zbadać czy wskazane przez stronę w skardze zarzuty są oparte na powodach wskazanych w art. 539a § 3 k.p.k.

– i to nie tylko nominalnie, ale przez ocenę ich istoty i ustalenie, że wskazywane uchybienie nawiązuje swą istotą do naruszenia art. 437 k.p.k.Wskazany organ sądu odwoławczego nie ma natomiast żadnych uprawnień do zbadania, czy uchybienie (odpowiadające dopuszczalnej podstawie skargowej) rzeczywiście zaistniało, a innymi słowy – czy wniesiona skarga jest zasadna. Czynności te mają bowiem charakter czynności orzeczniczych zastrzeżonych wyłącznie dla sądu skargowego, orzekającego merytorycznie, a więc nie w fazie kontroli prawidłowości zarządzenia o przyjęciu środka zaskarżenia (art. 531 § 1 w zw. z art. 539f k.p.k.).Mając na uwadze powyższe, wskazać trzeba, że analiza treści sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 437 § 2 k.p.k., jak i uzasadnienia tego środka zaskarżenia wykazuje, że obrońca oskarżonego (przynajmniej w części) wskazuje na takie okoliczności, które w jego ocenie przemawiają za tym, że sąd odwoławczy nie wykazał, ażeby w sprawie tej zachodzić miała reguła ne peius określona w art. 454 § 1 k.p.k. nakazująca sądowi odwoławczemu wydanie wyroku kasatoryjnego (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.).

Przekonuje o tym lektura pierwszych czterech akapitów uzasadnienia (a zwłaszcza ostatniego), gdzie wskazano, że sąd odwoławczy nie zawarł stwierdzenia o istnieniu podstaw do wydania wyroku skazującego, a poprzestał na wskazaniu, że Sąd pierwszej powinien wziąć pod uwagę możliwość uznania, że oskarżony działał w zamiarze ewentualnym lub też możliwość uznania, iż doszło do popełnienia innego czynu. W tej części pisemnych motywów obrońca podkreślił również, że Sąd odwoławczy, iż nie przesądził winy oskarżonego, co nie dawało podstawy do zadziałania nakazu określonego w art. 454 § 1 k.p.k.Co więcej w akapicie 6 uzasadnienia (s. 3 skargi) skarżący podał, że Sąd Okręgowy nie wskazał, która z podstaw uchylenia wyroku zaistniała w tej sprawie – związana z regułą ne peius czy z koniecznością ponowienia przewodu sądowego w całości, co miało być istotne w kontekście nakazania Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

W tej mierze obrońca wskazał na szerokie możliwości prowadzenia postępowania dowodowego przez Sąd odwoławczy i stwierdził, że czynności tych samodzielnie mógł dokonać Sąd Okręgowy w G.. Powyższe okoliczności jasno dowodzą tego, że w skardze, nie tylko nominalnie, wskazano na naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. (przede wszystkim w aspekcie reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k.), które to uchybienie stanowi dopuszczalną prawem podstawę skargową (art. 539a § 3 k.p.k.). W tej mierze stanowisko przedstawione w zaskarżonym zarządzeniu prawie w całości jest nietrafne, a rozważania zawarte w końcowej części jego pisemnych motywów (rozpoczynających się od słów „Przenosząc powyższe na grunt”) stanowią wprost niedopuszczalną na tym etapie postępowania merytoryczną ocenę zasadności sformułowanego zarzutu skargowego.

Gdyby zarzut i uzasadnienie skargi ograniczone było jedynie do tych rozważań, które zawarte są w akapicie piątym uzasadnienia skargi (począwszy od słowa „Skarżący” na str. 2 in fine skargi), sprowadzających się do kwestionowania trafności ocen dowodów i ustaleń Sądu odwoławczego w zakresie zachowania oskarżonego, skarga taka byłaby niedopuszczalna, nawet wówczas, gdyby obrońca wskazał w niej nominalnie na naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. i wówczas należałoby odmówić jej przyjęcia.Już tylko na marginesie wskazać trzeba, że sporządzenie środka zaskarżenia, zwłaszcza przez profesjonalnego reprezentanta strony (obrońca, pełnomocnik), nie powinno polegać na zawarciu w jego uzasadnieniu listy cytatów z tez orzeczeń sądowych, a na umiejętnym wsparciu prezentowanego stanowiska i wspierającej go argumentacji poglądami judykatury czy przedstawicieli doktryny.Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak na wstępie.

Sąd Najwyższy nie zmienił zaskarżonego zarządzenia w sposób postulowany w zażaleniu, albowiem – zdaniem tego składu sądu Najwyższego – na tym etapie postępowania prezes sądu odwoławczego nie wydaje zarządzenie o przyjęciu skargi, a to dlatego, iż nie został w tym postępowaniu recypowany przepis art. 530 § 1 k.p.k. (art. 539f k.p.k. odsyła tylko do art. 530 § 2 i 3 k.p.k.), a brak jest jakiejkolwiek podstawy przyjęcia dla stosowania tego przepisu w układzie, gdy odesłano do odpowiedniego stosowania tylko dwóch jednostek redakcyjnych z art. 530 k.p.k. (szerzej w tej materii – J.

Matras w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, Warszawa 2018, s. 1254-1255); w tym zakresie nie można podzielić poglądu wyrażonego w postanowieniu SN z dnia 12 lipca 2017 r., III KS 3/17, OSNKW 2017, z. 9, poz. 57). W sytuacji, gdy skarga na wyrok kasatoryjny nie zawiera braków formalnych prezes sądu II instancji (lub przewodniczący wydziału lub też upoważniony sędzia) winien postąpić stosownie do treści art. 539c § 2 k.p.k. i przesłać akta do Sądu Najwyższego, po upływie 7 dni od daty doręczenia odpisu skargi pozostałym stronom (por.

P. Czarnecki, Skarga na wyrok sądu odwoławczego. (Non)sens nowego rozdziału 55a Kodeksu postępowania karnego?, CzPKiNP 2016, z. 2, s. 97; J. Matras w: Kodeks postępowania karnego…, s. 1245 -1246 i wskazane tam odmienne stanowiska wyrażone w piśmiennictwie).