V KS 7/23 · Sąd Najwyższy

V KS 7/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Piotr Mirek‎SSN Włodzimierz WróbelProtokolant Katarzyna Wełpa w sprawie T.P.oskarżonego o czyn z art. 148 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 19 kwietnia 2023 r. skargi obrońcy oskarżonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 października 2022 r., sygn. akt II AKa 326/21 uchylającego wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt XIV K 4/21 i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w zaskarżonej części (pkt 1) i w tym zakresie przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2021 r., w sprawie o sygn. akt XIV K 4/21, Sąd Okręgowy w Gdańsku uznał oskarżonego T.P. za winnego popełnienia dwukrotnie przestępstwa kwalifikowanego z art. 148 § 1 k.k. (pkt I i II wyroku) i przyjmując, że przestępstw tych dopuścił się w warunkach ciągu przestępstw wymierzył mu karę 25 lat pozbawienia wolności (pkt III wyroku), a nadto występku kwalifikowanego z art. 222 § 1 k.k. w zb. z art. 224 § 2 k.k. w zb. z art. 226 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za który orzekł karę roku pozbawienia wolności (pkt IV wyroku).

Na podstawie art. 91 § 2 k.k. w zw. art. 85 § 1 k.k. i art. 88 k.k. sąd ten orzekł karę łączną 25 lat pozbawienia wolności (pkt V wyroku), a na podstawie art. 77 § 2 k.k. w zw. z art. 78 § 3 k.k. stwierdził, że oskarżony T.P. może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie nie wcześniej niż po odbyciu 20 lat pozbawienia wolności (pkt VI wyroku). Wyrokiem tym orzeczono również o nawiązkach, zaliczeniu na poczet orzeczonej wobec oskarżonego kary łącznej okresu jego rzeczywistego pozbawienia wolności, dowodach rzeczowych i kosztach postępowania (pkt VII-XIII wyroku).

Apelacje w tej sprawie wnieśli: prokurator, pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej i obrońca oskarżonego.Prokurator zaskarżył powyższy wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze jednostkowej i środkach kompensacyjnych wymierzonych za czyny z art. 148 § 1 k.k. i w konsekwencji o karze łącznej na niekorzyść oskarżonego zarzucając wyrokowi:„ - rażącą niewspółmierność kary jednostkowej za przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. i kary łącznej orzeczonej wobec T.P. za popełnienie zarzucanych mu aktem oskarżenia czynów, których wymierzenie nie uwzględnia w sposób właściwy stopnia zawinienia oskarżonego i szczególnie wysokiej społecznej szkodliwości popełnionych przez niego czynów, przy jednoczesnym przypisaniu przez Sąd pierwszej instancji nadmiernej wagi okolicznościom łagodzącym, w wyniku czego orzeczona wobec niego kara jednostkowa i w konsekwencji kara łączna nie zrealizuje w stosunku do oskarżonego zarówno roli odwetowej jak i nie będzie skutkować wyeliminowaniem oskarżonego ze społeczeństwa;- rażącą niewspółmierność środków kompensacyjnych w postaci nawiązek orzeczonych na rzecz D.B. i I.P. w związku z czynem z art. 148 § 1 k.k. przypisanym oskarżonemu w punkcie I wyroku, których wysokość nie zawiera w wystarczającym stopniu elementu kompensacyjnego i tym samym właściwej reakcji karnej na popełnione przestępstwo, poprzez nie uwzględnienie w sposób właściwy stopnia zawinienia oskarżonego i szczególnie wysokiej społecznej szkodliwości czynu, a także rodzaju dobra w jakie godził oskarżony, w konsekwencji czego orzeczone wobec niego środki kompensacyjne nie realizują w stosunku do niego celów zapobiegawczych i wychowawczych, ani też potrzeb w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa;- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, skutkujący niesłusznym zwolnieniem oskarżonego T.P. od ponoszenia kosztów sądowych, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego, w szczególności właściwości osobistych oskarżonego prowadzi do wniosku, że posiada on możliwości podjęcia pracy w warunkach penitencjarnych i uzyskania środków finansowych, w celu zapłaty tych kosztów”.

Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:„ -rozwiązanie orzeczenia o karze łącznej,- orzeczenie wobec oskarżonego T.P. za zarzucane mu w punktach I i II aktu oskarżenia przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. - przy ustaleniu, że stanowią one ciąg przestępstw z art. 91 § 1 k.k. - kary dożywotniego pozbawienia wolności;- orzeczenie na rzecz D.B. i I P. kwot po 100.000 zł (sto tysięcy) tytułem nawiązki;oraz o wymierzenie kary łącznej w wymiarze:- dożywotniego pozbawienia wolności,- obciążenie oskarżonego kosztami postępowania,- utrzymanie wyroku Sądu pierwszej instancji w pozostałym niezaskarżonym zakresie.” W swojej apelacji pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie dotyczącym orzeczenia o karze, zarzucił:„I.rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonego T.P. kary 25 lat pozbawienia wolności wymierzonej za popełnienie zbrodni kwalifikowanej z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., bez uwzględnienia wszystkich dyrektyw sądowego wymiaru kary określonych w art. 53 k.k., w szczególności bez uwzględnienia okoliczności i sposobu popełnienia przestępstwa, motywacji i zachowania oskarżonego przed i po popełnieniu przestępstwa, zwłaszcza popełnienia przestępstwa na szkodę osób najbliższych, w tym także charakteru naruszonego dobra prawnego godzącego w życie ludzkie, w tym braku rzeczywistej, szczerej skruchy czy refleksji po zdarzeniu i pomimo wyrządzenia nieodwracalnej krzywdy psychicznej u D.B., przy braku, poza przyznaniem się do winy i złożeniem obszernych wyjaśnień oraz późniejszego zreflektowania się oskarżonego i wyrażenia skruchy oraz przeproszenia za dokonany czyn w toku rozprawy głównej jakichkolwiek okoliczności łagodzących, które to ustalenia winny prowadzić do orzeczenia kary surowszej - dożywotnego pozbawienia wolności, co powoduje, iż orzeczona kara łączna 25 lat pozbawienia wolności nie spełni swoich celów zapobiegawczych, wychowawczych, społecznego oddziaływania oraz funkcji w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej i nie zaspokaja społecznego poczucia sprawiedliwości;II.rażącą niewspółmierność (łagodność) orzeczonego wobec oskarżonego T.P. środka karnego w postaci nawiązki na rzecz oskarżycielki posiłkowej D.B. w kwocie 50.000,00 zł w związku z czynem przypisanym oskarżonemu w punkcie pierwszym wyroku, nieadekwatną do rozmiaru krzywdy wyrządzonej oskarżycielce posiłkowej, cierpienia psychicznego oskarżycielki posiłkowej wywołanego nagłą utratą matki i babci jej dziecka oraz okoliczności tragicznej śmierci pokrzywdzonej L.P..III.Obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 4 k.p.k. i art. 7 k.p.k. polegającą na dowolnej, sprzecznej z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenie dowodów z opinii sądowo-psychiatrycznej oskarżonego (k. 567-571), informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego (k. 824-828), opinii o skazanym (k. 726-7267) skutkującej ustaleniem, że orzeczona wobec oskarżonego T.P. kara łączna 25 lat pozbawienia wolności z jednoczesnym zastrzeżeniem, że warunkowe przedterminowe zwolnienie może nastąpić nie wcześniej niż po odbyciu 20 lat kary łącznej (z uwzględnieniem wieku oskarżonego w chwili orzekania - 52 lata) spełni funkcję prewencji ogólnej i indywidualnej oraz nada karze w istocie charakter trwałej eliminacji ze społeczeństwa, podczas gdy dotychczasowa postawa i tryb życia oskarżonego, jego cechy charakterologiczne oraz dobry stan zdrowia nakazują przypuszczać, iż izolacja oskarżonego ma charakter czasowy, a po jej zakończeniu oskarżony powróci do przestępstwa.”W konkluzji skarżący wniósł o:„- zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie III. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie, że oskarżony T.P. przypisanych mu w pkt.

I i II wyroku przestępstw dopuścił się w warunkach ciągu przestępstw z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i na podstawie art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazanie go na karę dożywotniego pozbawienia wolności;- zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie V. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez połączenie na podstawie art. 91 § 2 k.k. w zw. z art. 85 § 1 k.k. i art. 88 k.k. orzeczonych kar pozbawienia wolności i orzeczenie kary łącznej dożywotniego pozbawienia wolności;- zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie VI. zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez określenie na podstawie art. 77 § 2 k.k. w zw. z art. 78 § 3 k.k., że oskarżony T.P. może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie nie wcześniej niż po upływie 25 (dwudziestu pięciu) lat pozbawienia wolności;- zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie VIII. tiret pierwsze zaskarżonego wyroku i orzeczenie na podstawie art. 46 § 2 k.k. co do istoty sprawy poprzez zasądzenie od oskarżonego T.P. na rzecz D.B. kwoty 100.000,00 zł (sto tysięcy złotych zero groszy) w związku z czynem przypisanym w pkt.

I wyroku.” Z kolei obrońca oskarżonego zaskarżając wyrok w części co do wysokości kary pozbawienia wolności orzeczonej w pkt. III i V wyroku, wyznaczonego w pkt. VI wyroku terminu ubiegania się przez oskarżonego o warunkowe przedterminowe zwolnienie oraz zasądzonych w pkt. VIII wyroku środków kompensacyjnych na rzecz D.B. i I.P., zarzucił mu:„ - rażącą niewspółmierność orzeczonej względem oskarżonego T.P. kary pozbawienie wolności w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości przestępstwa, jakiego dokonał oraz w relacji do celów, jakie kara ta powinna spełniać zakresie prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania,ustalenie rażąco długiego okresu, po upływie którego oskarżony będzie mógł ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie,- orzeczenie nawiązek na rzecz D.B. i I.P. pomimo nieustaleniu w toku postępowania istnienia przesłanek do ich orzeczenia”.W konkluzji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt.

III i wymierzenie oskarżonemu kary 15 lat pozbawiania wolności, zmianę zaskarżonego wyroku w pkt V i wymierzenie oskarżonemu kary łącznej 15 lat pozbawienia wolności, zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. VI i wyznaczenie, że oskarżony może obiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienia nie wcześniej niż po odbyciu 10 lat kary łącznej pozbawienia wolności, uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt. VIII w części zasądzającej od oskarżonego nawiązki na rzecz D.B. i I.P., utrzymanie wyroku Sądu I instancji w pozostałym niezaskarżonym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 14 października 2022 r w sprawie o sygn. akt II AKa 326/21, Sąd Apelacyjny w Gdańsku uchylił rozstrzygnięcia zawarte w punktach I, II, III, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII i przekazał sprawę w tej części Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, a w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Zdanie odrębne od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie II AKa 326/21 w zakresie wadliwego składu tego sądu złożył SSA- W.B..Na wyrok ten skargę wniósł prokurator. Zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego T.P., zarzucił mu:„naruszenie art. 437 k.p.k. poprzez uchylenie rozstrzygnięć zawartych w punktach I, II, III, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku XIV Wydział Kamy sygn.

XIV K 4/21 z dnia 29 czerwca 2021 r. i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania, podczas gdy w niniejszej sprawie nie istniały formalne przeszkody do zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez zmianę opisu czynu zarzucanego oskarżonemu T.P. w pkt II aktu oskarżenia oraz wymierzenia mu kary dożywotniego pozbawienia wolności”.Stawiając ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na skargę pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej D.B. poparł stanowiska prokuratora i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga prokuratora okazała się zasadna.

Ma rację prokurator, że powód do uchylenia wyroku we wskazanym zakresie nie mieścił się w normie art. 437 § 2 k.p.k. i zresztą ta okoliczność wprost wynika z uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego. W sporządzonym na formularzu uzasadnieniu nie wskazano bowiem powodu uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji w odniesieniu do przyczyn wymienionych w art. 437 § 2 k.p.k., a z treści uzasadnienia wynika, że przyczyną uchylenia wyroku było uznanie przez skład orzekający, iż wymierzenie przez sąd odwoławczy - na skutek przekonania tego sądu o konieczności uwzględnienia wniesionych na niekorzyść środków odwoławczych - kary dożywotniego pozbawienia wolności, stanowiłoby o naruszeniu norm konstytucyjnych (art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP) oraz normy konwencyjnej wyrażonej w art. 14 ust. 5 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOP - por. str. 8 i 9 uzasadnienia).

Powodem uchylenia wyroku we wskazanej części było więc ustalenie przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, że ograniczenie reguł ne peius tylko do reguły z art. 454 § 1 k.p.k. narusza wskazane normy wyższego rzędu i czyni zasadnym pominięcie w tym zakresie normy wskazanej w art. 437 § 2 k.p.k. Przypomnieć jedynie należy, że takie postąpienie przez sąd odwoławczy jak obecnie wyrażone w zaskarżonym wyroku kasatoryjnym, a zatem przyjęcie, iż zasadność apelacji domagającej się wymierzenia kary dożywotniego pozbawienia wolności nie może skutkować wymierzeniem w instancji odwoławczej kary dożywotniego pozbawienia wolności (kary najsurowszej w systemie prawa karnego), było zawarte w regule ne peius wyrażonej w art. 454 § 3 k.p.k., która to reguła została uchylona z dniem 5 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 83 lit. b ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.1694).

To, że oba czyny kwalifikowane z art. 148 § 1 k.k. zostały popełnione po uchyleniu art. 454 § 3 k.p.k. czyni z kolei zbędnym rozważanie możliwości stosowania tej reguły w toku tego procesu. Odnosząc się do tego zagadnienia stwierdzić trzeba, że autor skargi w uzasadnieniu zaprezentował szereg poglądów piśmiennictwa prawniczego oraz orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (wyroki w sprawach SK 8/02, SK 46/08) i Sądu Najwyższego (uchwały siedmiu sędziów w sprawach I KZP 28/10 oraz I KZP 3/18), z których wynika teza odmienna niż ta zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (str. 9-12 skargi).

Co więcej, w treści uzasadnienia skargi prawidłowo wskazano, że wysunięty przez sąd odwoławczy – w zasadzie jedyny konkretny – argument wskazany w piśmiennictwie prawniczym (str. 8 uzasadnienia wyroku), mający dowodzić sprzeczności z art. 14 ust. 5 MPPOP w sytuacji, w której sąd odwoławczy orzekłby karę dożywotniego pozbawienia wolności, dotyczył in extenso skazania w drugiej instancji osoby uniewinnionej, a zatem wypowiedź ta lokowana była w regule ne peius z art. 454 § 1 k.p.k., a nie – uchylonej z dniem 5 października 2019 r.

– regule z art. 454 § 3 k.p.k. Akceptując prawo sądu odwoławczego do dokonywania w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej kontroli określonych norm procesowych z Konstytucją RP (powodem jest obecna sytuacja w zakresie obsady Trybunału Konstytucyjnego – por. np. postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41), dostrzec należy, że ta kontrola musi być oparta na rzetelnej analizie norm konstytucyjnych, z uwzględnieniem treści wzorców, według których taką kontrolę trzeba przeprowadzić.

Nie trzeba dodawać, że pomocne byłoby w tym ostatnim zakresie odwołanie się do tych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które były wydawane w okresie, kiedy nie doszło do naruszenia reguł konstytucyjnych w zakresie obsady Trybunału Konstytucyjnego. Takiej analizy sąd odwoławczy w istocie nie przeprowadził. Sąd ten przywołał bowiem te orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (SK 46/08 i S 7/09), których tezy nie przystawały do wskazanej wyżej sytuacji procesowej albowiem miałyby one zastosowanie tylko w odniesieniu do reguły z art. 454 § 1 k.p.k. oraz do każdej decyzji o pozbawieniu wolności osoby, a przecież w układzie procesowym w tej sprawie nie chodziło o kontrolę sądową nad zasadnością decyzji o pozbawieniu wolności ale o podwyższeniu – do najsurowszej – kary pozbawienia wolności orzeczonej już przez sąd w pierwszej instancji.

Sąd odwoławczy ponadto miał świadomość, że nie przeprowadzano kontroli zgodności z Konstytucją RR w tych sprawach przepisu art. 454 k.p.k. (badano art. 437 § 1 i 2 k.p.k. według wzorca z art. 41 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP). Dokonując kontroli prawidłowości odkodowania norm art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP trzeba wskazać, że wywiedziony pogląd prawny sądu odwoławczego nie jest prawidłowy. Trafnie prokurator wskazał, że kwestia rozumienia dwuinstancyjności była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego na płaszczyźnie relewantnie tożsamej.

W sprawie I KZP 3/18 przedmiotem zagadnienia prawnego było bowiem ustalenie czy sąd odwoławczy może orzec po raz pierwszy karę łączną na bazie określonych skazań oraz umarzając postępowanie w pozostałym zakresie na podstawie art. 572 k.p.k. Skrótowo rzecz ujmując, w odniesieniu do tego zagadnienia chodziło o to, czy sąd odwoławczy może orzec karę łączną po raz pierwszy, a zatem w innym układzie przedmiotowym, tj. np. poszerzonym o te prawomocne skazania, które w trakcie procedowania w sądzie pierwszej instancji nie weszły do zbiegu realnego kar, w oparciu o który wymierzono karę łączną.

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 czerwca 2018 r. (OSNKW 2018, z. 8, poz.

55) stwierdzono, że sąd odwoławczy może orzec po raz pierwszy karę łączna w takim układzie procesowym, jak również, iż może karą łączną orzeczoną w instancji odwoławczej objąć skazanie, które nie było podstawą orzeczenia kary łącznej przez sąd pierwszej instancji. To w tej właśnie uchwale kluczowe stało się ustalenie, w jaki sposób należy rozumieć konstytucyjną zasadę dwuinstancyjnego postępowania na gruncie art. 176 ust. 1 i art. 78 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W obszernym wywodzie, z odniesieniem się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (orzeczenia w sprawach:

SK 8/02, SK 48/07, SK 46/08, P 22/07), Sądu Najwyższego (np. uchwała SN z dnia 23 marca 2011 r., I KZP 28/10; postanowienie SN z dnia 22 grudnia 2010 r., II KK 288/10; wyrok SN z dnia 15 listopada 2017 r., IV KS 5/17), z szerokim zaprezentowaniem poglądów piśmiennictwa, Sąd Najwyższy wskazał, że zasada dwuinstancyjności rozumiana jest formalnie i zapewnia stronie możliwość wniesienia środka odwoławczego od wydanego przez sąd pierwszej instancji orzeczenia kończącego postępowanie i doprowadzenia do sprawdzenia prawidłowości tego orzeczenia przez sąd wyższego rzędu.

W konkluzji stwierdził Sąd Najwyższy, że zmiana wydanego w pierwszej instancji rozstrzygnięcia i odmienne orzeczenie co do istoty nie jest sprzeczne z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP i nie narusza także gwarancji z art. 78 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Z uwagi na obszerność tego wywodu oraz jego kompletność Sąd Najwyższy w obecnym składzie wywód ten w całości podziela i do niego odsyła, wskazując jednocześnie, że od podjęcia tej uchwały nie doszło do zmiany linii orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego w tym zakresie.

Tylko dodać wypada, że tożsame stanowisko prezentowane jest – z odesłaniem także do innych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (m.in. do wyroku TK w sprawie SK 10/03, czy w sprawie SK 20/11) – w opracowaniach o charakterze komentatorskim do przepisów Konstytucji RP (por. np. L. Garlicki, K. Wojtyczek [w:] L. Garlicki [red.], M. Zubik [red.], Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, Wyd. Sejmowe 2016, tezy od 6-15 a zwłaszcza teza 14; P. Wiliński, Proces karny w świetle Konstytucji, Warszawa 2011, s. 158-166 i przywołany w tym kontekście chociażby wyrok TK z dnia 11 marca 2003 r., SK 8/02, OTK-A 2003, z.3, poz. 20).

Z tego powodu nie sposób uznać, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku ma rację twierdząc, iż przepis art. 437 § 2 k.p.k. w zakresie, w jakim nie zawiera podstawy uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji, w sytuacji objętej dyspozycją art. 454 § 3 k.p.k. (w brzmieniu do 4 października 2019 r.), jest sprzeczny z Konstytucją RP. Dodać także trzeba, że we wskazanych orzeczeniach (jak i w publikacjach piśmiennictwa prawniczego) wskazano również na to, iż takie rozumienie zasady dwuinstancyjności postępowania nie jest sprzeczne z normami konwencyjnymi, w tym art. 14 ust. 5 MPPOP.

W konsekwencji uznając zarzut skargi za trafny, konieczne stało się uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Na zakończenie nie sposób jednak pominąć innej kwestii. Otóż sąd odwoławczy w uzasadnieniu wyroku wyraźnie wskazał, że nie uważa za trafne tych ustaleń faktycznych, które dotyczyły ustalenia formy zamiaru popełnienia czynu z art. 148 § 1 k.k. co do A.P.. W zakresie tego czynu sąd drugiej instancji uznał, że należało przyjąć działanie w zamiarze ewentualnym (str. 6 uzasadnienia).

Przypomnieć należy, że w żadnym z wniesionych środków odwoławczych nie była zaskarżona kwestia winy oskarżonego co do przypisanych mu czynów, a zatem takie uwagi mogłyby świadczyć, iż sąd odwoławczy czyni je w oparciu o art. 440 k.p.k., a zatem poza granicami zaskarżenia. Niestety, takiego stwierdzenia wprost w uzasadnieniu nie ma, co zważywszy z kolei na sposób zredagowania wyroku sądu odwoławczego, tj. uchylenie wyroku w odniesieniu do konkretnych punktów bez dookreślenia, że dotyczy to jednak tylko kary (!), musi budzić zasadnicze wątpliwości co do pola orzekania w instancji odwoławczej (a zatem, czy skorzystano z art. 440 k.p.k., a jeśli tak to w jakim zakresie, skoro na podstawie art. 440 k.p.k. na korzyść można tylko orzec w formule zmiany wyroku).

Już zaś zupełnie wywołuje zdziwienie, że przyjmując, iż należałoby w stosunku do oskarżonego w zakresie jednego z czynów z art. 148 § 1 k.k. przyjąć konstrukcję zamiaru ewentualnego, sąd odwoławczy jednocześnie podkreśla, że w tej sprawie powinna zostać orzeczona kara dożywotniego pozbawienia wolności, choć przecież należałoby wpierw rozważyć, czy tak istotna zmiana w obszarze ustaleń faktycznych w obrębie zamiaru (strona podmiotowa jednego czynu z art. 148 § 1 k.k.), nie powinna skutkować weryfikacją - postulowanego przez skarżących na niekorzyść wyrok - wymiaru kary łącznej, po uprzedniej zmianie opisu czynu.

Z tych wszystkich powodów należało orzec jak w wyroku. [SOP][as]