V KS 25/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KS 25/20 POSTANOWIENIE Dnia 28 października 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński w sprawie D. B. oskarżonego o przestępstwo z art. 284 § 1 k.k. po rozpoznaniu w dniu 30 września 2020 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu skargi na wyrok kasatoryjny Sądu Okręgowego w S. z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. IV Ka (…) uchylający wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt VI K (…) i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.

1. oddala skargę, 2. obciąża oskarżonego kosztami postępowania skargowego.

UZASADNIENIE

D. B. został oskarżony o to, że w dniu 9 lipca 2016 r. w S. w sklepie B. przy ulicy P. dokonał przywłaszczenia fotelika samochodowego do przewozu dzieci firmy J. wartości 699 zł na szkodę G. W., tj. o czyn z art. 284 § 1 k.k.Sąd Rejonowy w S., wyrokiem z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt VI K (…) uniewinnił oskarżonego od zarzucanego mu czynu.Po rozpoznaniu apelacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego przez prokuratora, Sąd Okręgowy w S., wyrokiem z dnia 26 czerwca 2020 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w S. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Ze skargą na wyżej wskazany wyrok kasatoryjny wystąpił obrońca oskarżonego zarzucając obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 454 § 1 w zw. z 437 § 1 i 2 w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez niezasadne uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w S. z 9 maja 2019 r. w sprawie o sygn. akt VI K (…) i przekazanie sprawy oskarżonego D.

B. do ponownego rozpoznania, podczas gdy w sprawie nie zachodziła potrzeba ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości, oskarżony nie wypełnił swoim zachowaniem znamion przestępstwa przywłaszczenia, wobec czego brak jest podstaw do wydania wyroku skazującego, a przesłanką dla uchylenia wyroku nie mogła być jedynie odmienna (a jednocześnie nietrafna) ocena Sądu odwoławczego co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przeświadczenie tego Sądu o wydaniu wyroku przez Sąd I instancji z obrazą art. 7 k.p.k.W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na skargę Prokurator Rejonowy […]w S. wniósł o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga okazała się niezasadna.Zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k., nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi od wyroku sądu odwoławczego można wnieść, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym naruszało art. 437 k.p.k. lub też, gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k.

Rozpoznanie skargi musi zatem ograniczać się do zbadania, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 § 1 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego oraz, czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.).Niedopuszczalne natomiast jest, aby Sąd Najwyższy w trybie art. 539a k.p.k. samodzielnie i ponownie oceniał, czy zachowanie oskarżonego wyczerpuje znamiona zarzucanego czynu zabronionego, doszedł do odmiennych wniosków i z tego powodu uchylił zaskarżony wyrok (zob. postanowienie SN z 10.02.2017 r., IV KS 6/16).

W postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi od wyroku sądu odwoławczego Sąd Najwyższy nie może więc oceniać, czy zaistniały merytoryczne podstawy do wydania wyroku zmieniającego - nie jest bowiem władny na podstawie przepisu art. 539a § 1 k.p.k. do oceniania materiału dowodowego przedstawionego w sprawie - rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy bowiem do sądów powszechnych. Interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy (zob. postanowienie SN z 5.07.2018 r., V KS 15/18).Zakres przyznanych ustawowo uprawnień Sądu Najwyższego, wynikający z art. 539a § 3 k.p.k. jest zatem bardzo wąski i wykluczone jest badanie w tym trybie prawidłowości ocen sądu odwoławczego z punktu widzenia zasad określonych w art. 7 k.p.k. i wkraczanie w sferę obejmującą ustalenia faktyczne, czy prawną ocenę czynu zarzucanego oskarżonemu.Zabieg, jakiego w sprawie dokonał obrońca formułując zarzut skargi, miał stworzyć pozory naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisu art. 437 § 2 in fine k.p.k., co – od strony formalnej – mieści się w granicach art. 539a § 3 k.p.k.

Jednak przeprowadzona przez Sąd Najwyższy analiza pisemnych motywów wyroku Sądu ad quem przeczy sugestii, jakoby powodem uchylenia zaskarżonego wyroku była wyłącznie „konieczność przeprowadzenia ponownej oceny dowodów”, do czego odwołał się obrońca z powołaniem na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2020 r., I KS 2/20. W rzeczywistości, na co wskazują obszerne motywy zaskarżonego wyroku, Sąd odwoławczy dokonał ponownej, bardzo szczegółowej oceny depozycji oskarżonego w kontekście całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, której przytaczanie jest zbyteczne.

Kluczowa natomiast jest konkluzja, że „całościowa ocena zachowania oskarżonego, gdy weźmie się należycie pod uwagę wszystkie jego aspekty zarówno podczas pobytu w sklepie 9 lipca 2016 r., jak i późniejsze w osobistym kontakcie z pracownikiem sklepu, wymianę korespondencji mailowej z pełnomocnikiem pokrzywdzonej, jak również postawę procesową oskarżonego w toku dochodzenia, uprawniać może do zgoła innych wniosków niż wyciągnął Sąd Rejonowy”. Powyższe stwierdzenie, poprzedzone rozbudowaną argumentacją nakazuje przyjąć, że powodem uchylenia zaskarżonego wyroku było uznanie, iż stwierdzone mankamenty w sferze oceny zgromadzonych dowodów nie upoważniały do uniewinnienia oskarżonego.

To zaś, wobec wyrażonego w art. 454 § 1 k.p.k. zakazu ne peius i niestwierdzenia w sprawie tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych, musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Oceny tej nie zmieniają wskazania wyrażone w pkt. 5.3.1.4.1. oraz 5.3.2. formularza uzasadnienia, wyłącznie podkreślając jej zasadność. W postępowaniu prowadzonym po uchyleniu wyroku, w tym także gdy konieczność taka wynika z art. 454 § 1 k.p.k. Sąd meriti nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia wnikliwej i rzetelnej, zgodnej z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skoro ta przeprowadzona uprzednio nie spełniała wymogów stawianych poprzez art. 7 k.p.k., co wykazał i odpowiednio uzasadnił Sąd Okręgowy.

W tym kontekście za oczywiście błędną uznać należy sugestię skargi, jakoby „Sąd Okręgowy błędów w procedowaniu przez Sąd Rejonowy się nie dopatrzył”.Za całkowicie bezzasadne uznać natomiast należy wypowiedzi dotyczące rzekomo nieuprawnionej ingerencji w swobodę orzeczniczą Sądu meriti, albowiem obowiązujący model procesu karnego nie wyklucza możliwości weryfikacji przez sąd odwoławczy sposobu dokonywania ocen i ustaleń sądu I instancji w płaszczyźnie podniesionego w apelacji zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. Nawet gdyby doszło do przedstawienia w uzasadnieniu wyroku sądu ad quem zawoalowanych przekonań, czy sugestii wprost odnoszących się do winy oskarżonego, który w pierwszej instancji został uniewinniony, nie są one wiążące dla sądu, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania (art. 8 § 1 k.p.k.).

Sąd a quo obowiązany jest natomiast kierować się zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami sądu odwoławczego co do dalszego postępowania, które to z kolei mogą dotyczyć wyłącznie dowodów i innych czynności, które powinny być przeprowadzone, lub okoliczności, które należy wyjaśnić (art. 442 § 3 zdanie 1 i 2 k.p.k.). Wykluczone jest, by wskazania sądu odwoławczego dotyczyły sposobu oceny poszczególnych dowodów (art. 442 § 3 zdanie trzecie k.p.k.). Ciężar dostosowania się do tychże wskazań spoczywa w pierwszej kolejności na sądzie, któremu przekazano sprawę, zaś naruszenie powinności w tym zakresie stanowi względną przyczynę odwoławczą – obrazę przepisów postępowania, to jest art. 442 § 3 k.p.k. (zob. np. wyrok SN z dnia 15 listopada 2007 r., II KK 62/07).Należy jednak silnie zaznaczyć, że prawidłowość formułowania przez sąd odwoławczy zapatrywań prawnych i wskazań co do dalszego postępowania, w tym także w aspekcie samodzielności jurysdykcyjnej sądu karnego, nie stanowi przedmiotu kontroli Sądu Najwyższego w trybie skargowym.

W przepisie art. 539a § 3 k.p.k. nie zawarto bowiem odesłania do art. 442 § 3 k.p.k. Wszystkie powyższe okoliczności przesądzają zatem, że w sprawie zaistniał ustawowo określony powód wydania wyroku kasatoryjnego. Dlatego należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia.