V KS 21/24 · Sąd Najwyższy

V KS 21/24 POSTANOWIENIE Dnia 22 października 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Grubba po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 października 2024r. w sprawie wniosku Z. B. o odszkodowanie i zadośćuczynienie skargi pełnomocnika Ministra Finansów na wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 maja 2024r., sygn. akt II AKa 55/24, uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 31 października 2023r., sygn. akt XI Ko 1310/21-O, na podstawie art. 531§1 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k. postanowił:

1) skargę pozostawić bez rozpoznania, 2) kosztami postępowania skargowego obciążyć Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Skarga została wniesiona przez osobę nieuprawnioną, gdyż nie będącą stroną niniejszego postępowania.W niniejszej sprawie doszło do nietypowej sytuacji, której następstwem było uczestniczenie w procesie o odszkodowanie i zadośćuczynienie prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego – Dz.U. z 1991r., Nr 34, poz. 149 ze zm. (dalej jako Ustawa lutowa) podmiotu reprezentującego Skarb Państwa, za który uznano Ministra Finansów.Ustalając chronologię zdarzeń w tym zakresie należy wskazać, że pełnomocnicy Z.

B. złożyli do Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 11 października 2021r. wniosek o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia w trybie ustawy lutowej (k. 4 - 96). W dniu 23 stycznia 2023r. Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej wydał Rozstrzygnięcie Nr […], którym wskazał Ministra Finansów jako organ właściwy do podejmowania czynności procesowych za Skarb Państwa w niniejszej sprawie toczącej się pod sygn. akt XI Ko 1310/21-O (k. 241 – 252).Jako podstawę takiego rozstrzygnięcia przywołano art. 67§2 k.p.c. – który stanowi, że:

”za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej”. Jednocześnie uznając, że wobec dochodzenia roszczenia w trybie art. 8 ust. 2a Ustawy lutowej do sytuacji takiej nie mają zastosowania przepisy 554§2b k.p.k., lecz zasada z art. 558 k.p.k. (w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się tylko w kwestiach nieuregulowanych w Kodeksie postępowania karnego).W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z dyspozycją art. 554§2a k.p.k. (w stanie prawnym obowiązującym w chwili złożenia wniosku) stronami w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie byli: wnioskodawca, prokurator oraz Skarb Państwa.

Kwestią dalszą natomiast było to, kto jest organem reprezentującym Skarb Państwa w danym procesie, a więc czy jest to podmiot wskazany w art. 554§2b k.p.k., czy, jak w niniejszej sprawie, podmiot wskazany w trybie art. 67§2 k.p.c. przez Prokuratorię Generalną RP.Ten stan prawny uległ jednak zmianie wraz wejściem w życie w dniu 13 września 2023r. ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023r., poz. 1860).

Na podstawie art. 8 tej ustawy art. 8 ust. 3 Ustawy lutowej otrzymuje brzmienie: „w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie mają odpowiednie zastosowanie przepisy rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, z wyjątkiem art. 554§2a i 2b oraz art. 555”.Powyższa zmiana spowodowała, że w postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów Ustawy lutowej nie ma zastosowania art. 554§2a k.p.k., co oznacza, że Skarb Państwa przestał być stroną we wskazanych postępowaniach (prokurator i wnioskodawca zachowali uprawnienia w tym zakresie na podstawie przepisów ogólnych).

W dalszej kolejności zauważyć trzeba, że jedynym przepisem przejściowym odnoszącym się w nowelizującej ustawie do omawianych przepisów jest art. 35, w którym wskazano, że czynności procesowe dokonane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy są skuteczne, jeżeli zostały dokonane z zachowaniem wymogów określonych w k.p.k. w brzmieniu dotychczasowym.W świetle powyższego z dniem 13 września 2023r. Minister Finansów utracił w niniejszym procesie uprawnienia strony. Nie miał zatem już tych uprawnień w trakcie postępowania przed Sądem Apelacyjnym, przed którym wyrok zapadł 29 maja 2024r., co o tyle nie miało decydującego znaczenia dla tego rozstrzygnięcia, że postępowanie odwoławcze toczyło się z wyłącznej inicjatywy wnioskodawczyni i jej pełnomocników.Przedmiotem natomiast niniejszego postępowania o charakterze nadzwyczajnym jest skarga na wyrok sądu odwoławczego złożona w imieniu Ministra Finansów.Wskazać zatem trzeba, że zgodnie z dyspozycją art. 539a§1 k.p.k. od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania skarga przysługuje jedynie stronom.

Skoro zaś z dniem 13 września 2023r. Skarb Państwa przestał być umocowany do bycia stroną w procesach o odszkodowanie i zadośćuczynienie, to działający w jego imieniu Minister Finansów nie mógł skutecznie złożyć tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Analogiczne stanowisko zajął już Sąd Najwyższy w postanowieniach zapadłych w sprawach IV KO 114/23 i III KZ 2/24.Kierując się przedstawionymi powyżej względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [J.J.][ms] ‎