V KS 13/25 · Sąd Najwyższy

V KS 13/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lipca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)‎SSN Jarosław Matras‎SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) w sprawie A.L., G.L., A.L., K.L. oskarżonych o czyny z art. 190 § 1 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 16 lipca 2025 r. skargi prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 14 lutego 2025 r, sygn. akt V Ka 576/24, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II K 806/21 i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Płocku do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Jarosław Matras Jerzy Grubba Paweł Wiliński UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II K 806/21, Sąd Rejonowy w Ciechanowie uznał A.L., G.L., A.L., K.L. za winnych zarzucanych im czynów, skazując A.L. za czyny z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 190 § 1 k.k., z art. 216 § 1 k.k., z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. na karę łączną roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 3 lat, G.L. za czyny z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., z art. 190 § 1 k.k., z art. 216 § 1 k.k., z art. 157 § 1 k.k., z art. 278a § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. – na karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności, A.L. za czyn z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. – na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres próby 2 lata, K.L.

– za czyny z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., z art. 190 § 1 k.k., z art. 190 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 216 § 1 k.k., art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. – na karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności. Ponadto, zasądził od oskarżonych nawiązki i obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonych oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości na okres 7 dni.Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych i pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, Sąd Okręgowy w Płocku, wyrokiem z dnia 14 lutego 2025 r, sygn. akt V Ka 576/24, uchylił zaskarżony wyrok w całości co do wszystkich oskarżonych i sprawę A.L., G.L., A.L., K.L. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ciechanowie.Skargę od wyroku Sądu odwoławczego, w całości, na niekorzyść oskarżonych, wniósł Prokurator Rejonowy w Ciechanowie, zarzucając:„rażącą obrazę prawa procesowego mającego wpływ na treść orzeczenia polegającego na błędnym uznaniu, że w sprawie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 7 kpk, 410 kpk, 424 § 1 pkt 1 kpk skutkujące koniecznością przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, przy jednoczesnym braku wykorzystania w sprawie instytucji przewidzianej w art. 449a kodeksu postępowania karnego w sytuacji gdy:-sąd II instancji w pierwszym zdaniu uzasadnienia wskazuje na braki pisemnych motywów zaskarżonego wyroku I instancji, zaś w dalszej części swojego uzasadnienia odwołując się do tych braków wskazuje na niemożność poczynienia odpowiednich ustaleń w zakresie motywów, jakimi kierował się sąd I instancji w zakresie podejmowanej decyzji,-wskazane przez Sąd Odwoławczy dowody w postaci przesłuchania czterech świadków, których przesłuchania uznał za konieczne mógł przeprowadzić Sąd Odwoławczy w toku rozprawy i nie skutkuje to koniecznością ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości”.Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu II instancji i przekazanie sprawy Sądowi Odwoławczemu do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej przychylił się do skargi prokuratora.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga prokuratora okazała się zasadna, co spowodowało konieczność uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Płocku i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego nie potwierdziła bowiem, aby podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego była którakolwiek z podstaw wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k., w tym powołana jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.

Sąd Najwyższy orzekający w niniejszym składzie opowiada się za ścisłą wykładnią podstawy uchylenia orzeczenia, jaką jest "konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości". W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19 (OSNK 2019, z. 6, poz. 31), stwierdzono, że „konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji”.

Sąd odwoławczy w tej sprawie nie wykazał jednak wystąpienia tak wskazanej podstawy do wydania wyroku uchylającego i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia orzeczenia Sądu II instancji wynika w istocie, że dostrzegł on nieprawidłowości w ustaleniach stanu faktycznego sprawy, w ocenie dowodów, przy których zauważył niewyjaśnione sprzeczności, a wreszcie także potrzebę przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez ponowne przesłuchanie niektórych pokrzywdzonych i świadków. Nie zakwestionował jednak wyników postępowania dowodowego w całości.

Wytyczne Sądu odwoławczego, pomimo formalnego wskazania na potrzebę ponowienia przewodu sądowego w całości, koncentrują się w istocie na ponownym przeprowadzeniu i ocenie części dowodów. Tak wskazany zakres czynności dowodowych nie wypełnia przesłanki ponownego przeprowadzenia przewodu w całości w rozumieniu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Podkreślenia przy tym wymaga, że wbrew odmiennemu twierdzeniu Sądu odwoławczego Sąd II instancji może co do zasady czynić nowe ustalenia faktyczne, w tym również co do zamiaru sprawcy, bądź dokonywać ich poprawy, w granicach wniesionych w sprawie środków odwoławczych.

Sąd I instancji, po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, byłby przecież także ograniczony zakresem złożonych apelacji, czego Sąd odwoławczy jest świadomy, wskazując wielokrotnie na potrzebę zachowania gwarancji z art. 443 k.p.k. Sąd odwoławczy ma również prawo w określonych granicach zmienić ocenę przeprowadzonych w sprawie dowodów, jeśli została dokonana z przekroczeniem art. 7 k.p.k., przeprowadzić w sprawie nowe dowody, zmodyfikować opisy czynów bądź zmienić ich kwalifikację prawną. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu II instancji zawiera zresztą obszerną, własną analizę dowodów i zakresu odpowiedzialności karnoprawnej oskarżonych.

Nie ma potrzeby przerzucania dokonania ponownej oceny tych zagadnień na Sąd I instancji. W obowiązującym modelu postępowania apelacyjnego Sąd odwoławczy ma obowiązek reformatoryjnego orzekania, a nie jedynie kontrolowania trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Odmienna ocena dowodów i ustaleń faktycznych, ani potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego, nie wypełniają na gruncie niniejszej sprawy przesłanki konieczności przeprowadzenia przewodu na nowo w całości. Zakres wskazanych w uzasadnieniu koniecznych czynności dowodowych mieści się w zakresie obowiązków kontrolnych sądu apelacyjnego.

Nic nie stało więc na przeszkodzie ich przeprowadzeniu oraz wydaniu ew. wyroku reformatoryjnego. Na marginesie wskazać również należy, że ewentualne problemy Sądu odwoławczego z odczytaniem motywów rozstrzygnięcia Sądu I instancji, na które wskazywał kilkakrotnie w treści swojego uzasadnienia, mogły, jak trafnie wskazał prokurator w skardze, skutkować ew. skorzystaniem z instytucji, o której mowa w art. 449a k.p.k.Biorąc zatem pod uwagę merytoryczny charakter postępowania odwoławczego i wynikające z tego obowiązki Sądu II instancji, Sąd Okręgowy zobowiązany był wskazane w uzasadnieniu swojego wyroku wytyczne samodzielnie zrealizować bądź ew. najpierw zwrócić się o uzupełnienie uzasadnienia przez Sąd I instancji.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku. Jarosław Matras Jerzy Grubba Paweł Wiliński[WB][a.ł]