V KS 1/23 · Sąd Najwyższy

V KS 1/23 POSTANOWIENIE Dnia 27 marca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Kala w sprawie T. D.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 marca 2023 r. skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu Apelacyjny w Łodzi z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt II AKa 202/20 uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2020 r., sygn. akt XVIII K 37/19 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił 1. oddalić skargę;

2. zwolnić oskarżonego od kosztów sądowych postępowania skargowego i jego wydatkami obciążyć Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2020 r., sygn. akt XVIII K 37/19, Sąd Okręgowy w Łodzi:- w punkcie 2 uniewinnił oskarżonego T. D. od popełnienia czynu zarzuconego w punkcie XXVII i w tym zakresie kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa,- w punkcie 1 f uznał oskarżonego T. D. za winnego popełnienia zarzucanego mu w punkcie XXVI czynu, z tą zmianą i uzupełnieniem, że T. D. brał udział w grupie do 10 lutego 2017 roku, czym wyczerpał dyspozycję art. 258 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 258 § 1 k.k. wymierzył mu karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności,- w punkcie 10 uznał oskarżonego T.

D. za winnego popełnienia czynu opisanego w punkcie XXVIII, wyczerpującego dyspozycję art. 13 w zw. z art. 14 ustawy z 2 marca 2001 roku o wyrobie alkoholu etylowego oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych w zw. z art. 12 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 14 wskazanej ustawy i art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 80 (osiemdziesięciu) stawek dziennych grzywny przyjmując wartość jednej stawki w wysokości 50 (pięćdziesiąt) złotych,- w punkcie 17 uznał oskarżonego T. D. za winnego popełnienia czynu opisanego w punkcie XXIX z tą tylko zmianą, iż wyeliminował określenie „co najmniej”, czym wyczerpał dyspozycję art. 44 ust. 2 ustawy z 18 października 2006 roku o wyrobie napojów spirytusowych oraz o rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 44 ust. 2 wskazanej ustawy w zw. z art. 65 § 1 k.k. wymierzył mu karę 9 (dziewięciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz na podstawie art. 33 § 2 k.k. karę 70 (siedemdziesięciu) stawek dziennych grzywny przyjmując wartość jednej stawki w wysokości 50 (pięćdziesiąt) złotych, - w punkcie 21 f na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 2 k.k. wymierzył oskarżonemu T.

D. w miejsce kar jednostkowych pozbawienia wolności wymierzonych w punktach 1f, 10 i 17 jedną karę łączną 1 (jednego) roku i 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz w miejsce jednostkowych kar grzywny, wymierzonych w punktach 10 i 17, wymierzył jedną karę łączną 100 (sto) stawek dziennych grzywny przyjmując wartość jednej stawki w wysokości 50 (pięćdziesiąt) złotych.Wyrok zawiera również rozstrzygnięcia dotyczące innych oskarżonych, zaliczenia na poczet kary okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie oraz w przedmiocie kosztów procesu.

Po rozpoznaniu apelacji wywiedzionych od powyższego orzeczenia przez obrońców oskarżonych i Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno – Skarbowego w Łodzi, Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt II AKa 202/20 - w punkcie 1 rozwiązał kary łączne orzeczone wobec oskarżonych w punkcie 21;- w punkcie 2 uchylił rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 dotyczące uniewinnienia oskarżonego T. D. od dokonania czynu zarzuconego w akcie oskarżenia w punkcie XXVII i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi;- w punkcie 3 c. tiret szóste zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił, iż czyny zarzucone T.

D. w punktach XXVIII i XXIX aktu oskarżenia, a przypisane mu w punktach 10 i 17, stanowią jeden czyn zabroniony, przy czym z opisu przedmiotowego czynu wyeliminował zwrot „czyniąc sobie z popełnienia wskazanych przestępstw stałe źródło dochodu”, czym oskarżony wyczerpał dyspozycję art. 13 ustawy z dnia 2 marca 2001 roku o wyrobie alkoholu etylowego oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych i art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 roku o wyrobie napojów spirytusowych oraz rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 § 1 k.k. oraz art. 65 § 1 k.k. i art. 4 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 roku o wyrobie napojów spirytusowych oraz rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych w zw. z art. 11 § 3 k.k. oraz art. 65 § 1 k.k. i art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę 9 (dziewięć) miesięcy pozbawienia wolności;- w punkcie 4 tiret szóste, na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k., w miejsce orzeczonych jednostkowych kar pozbawienia wolności, wymierzył oskarżonemu T.

D. karę łączną 1 (jeden) roku i 2 (dwa) miesiące pozbawienia wolności. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Wyrok zawiera również rozstrzygnięcia dotyczące innych oskarżonych oraz w przedmiocie kosztów procesu. Od powyższego wyroku skargę na kasatoryjny wyrok sądu odwoławczego wywiodła obrońca oskarżonego T. D., która zaskarżyła go „w części, to jest co do pkt. 2 skarżonego wyroku, którym uchylono rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 2 wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi XVIII Wydziału Karnego z 7 kwietnia 2020 r. w sprawie XVIII K 37/19 tj. o uniewinnieniu T.

D. od dokonania zarzucanych mu czynów opisanych w pkt: II, X, XIV, XVIII, XXII, XXVII, XXXI, i przekazano w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi”, zarzucając mu naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji mimo braku podstaw nakazujących przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości. Podnosząc powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu. W odpowiedzi na skargę, prokurator wniósł o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga okazała się bezzasadna.

Na wstępie należy zauważyć, że obrońca oskarżonego zdecydowanie błędnie określiła zakres zaskarżenia. Oskarżonemu T. D., co wynika jednoznacznie z treści wyroku sądu pierwszej instancji, nie zarzucono czynów opisanych w punktach II, X, XIV, XVIII, XXII i XXXI i w konsekwencji, co oczywiste, nie mógł być od nich uniewinniony. Sąd Okręgowy, w punkcie 2 części dyspozytywnej wyroku sądu pierwszej instancji, uniewinnił oskarżonego jedynie od popełnienia czynu opisanego w punkcie XXVII części wstępnej wyroku. Oznacza to, że tylko do tego rozstrzygnięcia – w zakresie dotyczącym T.

D. – odnosi się punkt drugi wyroku sądu odwoławczego. Oczywiste jest, że skarżąca, jako obrońca oskarżonego T. D., mogła zaskarżyć rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 orzeczenia organu ad quem tylko w ostatnio wskazanym zakresie. Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze zarzutu należy wskazać, że jest on całkowicie chybiony. Sąd Apelacyjny, uchylając wyrok sądu pierwszej instancji w części dotyczącej uniewinnienia T. D. od popełnienia czynu opisanego w punkcie XXVII wyroku sądu meriti, nie naruszył bowiem art. 437 § 2 k.p.k.

Przepis ten przyznaje sądowi odwoławczemu kompetencję do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w razie zaistnienia trzech sytuacji, tj. stwierdzenia, że wyrok sądu pierwszej instancji dotknięty jest uchybieniem stanowiącym bezwzględną przyczynę odwoławczą (art. 439 § 1 k.p.k.), stwierdzenia, że sąd odwoławczy wydałby wyrok skazujący, ale uniemożliwia mu to reguła ne peius z art. 454 § 1 k.p.k. i wreszcie w razie stwierdzenia, że konieczne jest przeprowadzenie na nowo przewodu sądowego w całości.

W analizowanej sprawie organ ad quem rozstrzygnięcie uchylające wyrok sądu pierwszej instancji i przekazujące sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania, w zakresie dotyczącym T. D., oparł na podstawie z art. 454 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu swojego orzeczenia jednoznacznie stwierdził m.in., że:.- „ wobec uznania, że oskarżeni winni ponosić odpowiedzialność za zarzucane im czyny kwalifikowane z art. 54 § 1 k.k.s., przy jednoczesnym uwzględnieniu daleko idącego powiązania odpowiedzialności oskarżonych A. G. i D. B. za przypisane im czyny kwalifikowane z art. 65 § 1 k.k.s. i art. 73 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i art. 37 § 1 pkt 5 k.k.s (w ogóle określenia możności ponoszenia odpowiedzialności za te czyny przy ewentualnym przyjęciu odpowiedzialności za czyn zasadniczy, główny), Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 437 k.p.k., art. 438 pkt 1 k.p.k., art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s, uchylił rozstrzygnięcia zawarte w punktach 2, 3 i 4 dotyczące uniewinnienia oskarżonych A.

G., R. J., T. K., D. G., D. B., T. D. i P. S. od dokonania czynów zarzuconych w akcie oskarżenia odpowiednio w punktach II, X, XIV, XVIII, XXII, XXVII i XXXI oraz skazania oskarżonych A. G. i D. B. za czyny zakwalifikowane z art. 65 § 1 k.k.s. i art. 73 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i art. 37 § 1 pkt 5 k.k.s., zarzucone w akcie oskarżenia odpowiednio w punktach III, IV i XXV i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi” (k. 1029 v. – 1030),- „powody i przyczyny konieczności wydania orzeczenia kasatoryjnego w odniesieniu do oskarżonych w zakresie postawionych im w sprawie zarzutów dotyczących czynów karnoskarbowych zostały przedstawione przez Sąd odwoławczy powyżej.

Zasadniczym powodem tego rozstrzygnięcia była niezasadna interpretacja przez Sąd I instancji znamion przestępstwa określonego w art. 54 § 1 k.k.s., jak też zagadnienia możności przypisania oskarżonym winy za zarzucane czyny kwalifikowane z tego przepisu. Kwestia zaś prawidłowości skazania oskarżonych A. G. i D. B. za przypisane im czyny stanowiące paserstwo skarbowe jest ściśle i bezpośrednio związana z prawidłowym rozstrzygnięciem w zakresie ewentualnego skazania tych oskarżonych za czyny główne kwalifikowane z art. 54 § 1 k.k.s.” (k. 1035 v.),- „w przekonaniu Sąd Apelacyjnego zebrane w sprawie dowody, jak i dokonane w rzeczywistości ustalenia faktyczne w oparciu o te dowody, nie budziły wątpliwości w zakresie wyczerpania przez oskarżonych dyspozycji art. 54 § 1 k.k.s. Odmienne stanowisko Sądu I instancji oparte na interpretacji znamion owej normy prawnej, jak też rozważań w zakresie możności przypisania oskarżonym winy za te zarzucane czyny, w ocenie Sądu odwoławczego nie było zasadne i przekonujące.

Zagadnienia te zostały omówione szczegółowo wyżej. Z tym rozstrzygnięciem wiąże się również bezpośrednio kwestia odpowiedzialności oskarżonych A. G. i D. B. za przypisane im czyny polegające na paserstwie skarbowym. W wypadku wydania ewentualnego wyroku skazującego tych oskarżonych za zarzucane im czyny kwalifikowane z art. 54 § 1 k.k.s.” (k. 1036 - 1036 v.).W świetle powyższego jest niewątpliwe, że sąd odwoławczy wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wykazania, że gdyby nie stwierdzone w toku kontroli odwoławczej uchybienia, to mógłby zapaść wyrok skazujący, ale jego wydanie nie jest dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na zakaz takiego orzekania (art. 454 § 1 k.p.k.).

Treść uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego nie pozostawia również wątpliwości, że powodem uchylenia zaskarżonego wyroku nie była eksponowana w uzasadnieniu skargi konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.Odnosząc się natomiast do poruszanego przez skarżącą wątku dotyczącego wniosku odwoławczego zawartego w apelacji Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno – Skarbowego, to jego wadliwość polegająca na tym, że apelujący domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia, a nie – stosownie do treści art. 454 § 1 k.k. jego uchylenia – w żaden sposób nie wyznaczała zakresu rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny.

Wnioski odwoławcze nie wiążą bowiem sądu rozpoznającego apelację i w konsekwencji nie wyznaczają granic kontroli odwoławczej oraz nie wpływają na zakres orzekania sądu odwoławczego.Wobec bezzasadności skargi Sąd Najwyższy orzekł o jej oddaleniu (art. 539e § 2 k.p.k.). Z uwagi na trudną sytuację materialną oskarżonego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 624 § 1 k.p.k., zwolnił go od kosztów sądowych postępowania skargowego, a wydatkami tego postępowania obciążył Skarb Państwa.