V KO 76/24 · Sąd Najwyższy

V KO 76/24 POSTANOWIENIE Dnia 3 kwietnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk w sprawie D. M. w przedmiocie wznowienia postępowania kasacyjnego, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2025 r. wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Adama Rocha od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie V KO 76/24 sędziego Zbigniewa Kapińskiego, na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art.42 § 1 i 4 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, postanowił stwierdzić, że sędzia Adam Roch jest z mocy prawa wyłączony od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie V KO 76/24 sędziego Zbigniewa Kapińskiego.

UZASADNIENIEW dniu 1 sierpnia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął „wniosek” obrońcy skazanego D. M. , stanowiący w rzeczywistości sygnalizację potrzeby wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2022 r., V KK 94/22, o oddaleniu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego jako oczywiście bezzasadnej. Podstawą sygnalizacji uczynił jej autor przepis art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., związany z udziałem w składzie orzekającym Sądu Najwyższego (jednoosobowym) osoby – sędziego Marka Siwka – powołanej na urząd sędziego tego Sądu na wnioski Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3 – dalej ustawa o KRS z 2017 r.).Sprawa ta, zgodnie z imienną listą sędziów Izby Karnej, przydzielona została do referatu sędziemu Antoniemu Bojańczykowi. Po wyłączeniu tego sędziego – na wniosek obrońcy – postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2024 r., KRI 567, a to w oparciu o przepis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., kolejnym referentem w sprawie wyznaczono SSN Michała Laskowskiego. Zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2024 r., osoba pełniąca funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej wyznaczyła w niniejszej sprawie skład orzekający uzupełniając ten skład – poza referentem – o swoją osobę oraz SSN Dariusza Kalę.

W dniu 14 stycznia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego Zbigniewa Kapińskiego wraz z wnioskiem o wyłączenie od jego rozpoznania osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r. Osoba pełniąca funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej wyznaczyła do rozpoznania tego wniosku sędziego Pawła Kołodziejskiego (KRI 752).W dniu 30 stycznia 2025 r. (data wpływu do SN) obrońca D.

M. w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniósł o wyłączenie od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Zbigniewa Kapińskiego również sędziego Pawła Kołodziejskiego. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2025 r., KRI 794, Sąd Najwyższy na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. wyłączył sędziego Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Zbigniewa Kapińskiego od rozpoznania wniosku – sygnalizacji obrońcy skazanego o wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego. Kolejnym zarządzeniem osoby pełniącej funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej wniosek o wyłączenie sędziego Zbigniewa Kapińskiego przydzielony został do rozpoznania sędziemu Ryszardowi Witkowskiemu.

W dniu 7 marca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy o wyłączenie sędziego Ryszarda Witowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Zbigniewa Kapińskiego, oparty również o przepis art. 41 § 1 k.p.k. i połączony z wnioskiem o wyłączenie od jego rozpoznania osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r.Ten ostatni wniosek przydzielony sędziemu Adamowi Rochowi (KRI 877).Pismem z dnia 24 marca 2025 r. (data wpływu do SN) obrońca D.

M. wniósł o wyłączenie od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Zbigniewa Kapińskiego sędziego Adama Rocha. We wniosku, opartym o przepis art. 41 § 1 k.p.k., wnioskodawca, ponawiając też wniosek o w wyłączenie od rozpoznania tego wniosku sędziów powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r., odwołał się do uchwały składu połączonych Izb Sądu Najwyższego:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, zgodne z którą nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r. W szerokich motywach pisemnych tego wniosku jego autor, wskazując na konkretne orzeczenia Sądu Najwyższego, podniósł, że udział sędziego Adama Rocha w rozpoznaniu jego wcześniejszego wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego, będzie stanowiło naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC) oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także skutkowało uchybieniem, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.Nie można odmówić zasadności zawartej w powołanym wyżej wniosku argumentacji wskazującej na konieczność wyłączenie sędziego Adama Rocha od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie V KO 76/24 sędziego Zbigniewa Kapińskiego.Na wstępie podkreślić należy, że wniosek ten jest dopuszczalny a wynika to z mającej moc zasady prawnej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22, zgodnie z którą – pojęcie „sprawy”, o jakim mowa w art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. odnosi się zarówno do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak również postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy głównej.

Zgodzić należy się z argumentacją, że orzekanie przez wymienionego we wniosku sędziego w przedmiocie wyłączenia od rozpoznania wniosku o wyłączenie od rozpoznania wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego w oparciu o przesłankę z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. sędziego powołanego na urząd sędziego tego Sądu w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., w sytuacji, gdy sędzia Adam Roch uzyskał swoją nominację do sądu (wcześniej był prokuratorem) w tożsamej procedurze, stanowiłoby naruszenie zasady nemo iudex in causa sua.Co więcej, w stwierdzonym w tej sprawie stanie procesowym wyłączenie sędziego Adama Rocha powinno nastąpić ex lege na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., co trafnie zauważył już w toku niniejszego postępowania Sąd Najwyższy w powołanych w części wstępnej tego uzasadnienie postanowieniach z dnia 3 października 2024 r., KRI 567, wyłączającym sędziego Antoniego Bojańczyka oraz z dnia 12 lutego 2025 r., KRI 794, wyłączającym sędziego Pawła Kołodziejskiego.

Ratio legis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. jest czytelne i – w myśl zasady nemo iudex indoneus in propria causa – sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. Nie chodzi przy tym jedynie o te ewidentne przypadki, gdy sędzia jest stroną procesową, które ex definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu, ale o każdy przypadek, gdy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (zob. J. Kosonoga (w:) R. A. Stefański S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego.

Komentarz do art. 1 – 166, Warszawa 2017, tom I, s. 550). Trudno o bardziej jednoznaczny przykład tego rodzaju sytuacji niż ten, w którym sędzia Sądu Najwyższego powołany w niekonstytucyjnym trybie, ma rozstrzygać o wyłączeniu od rozpoznania sprawy osoby powołanej również z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa nie będącej organem tożsamym z tym, który przewidziany jest w art. 187 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.Racje ma też obrońca, że orzekanie w przedmiocie jego – podlegającego obecnemu rozpoznaniu – wniosku sędziego Adam Rocha prowadziłoby do uchybienia, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a także do naruszenia regulacji konstytucyjnych (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i konwencyjnych (art. 6 ust. 1 EKPC).

Sąd Najwyższy w tym składzie zgadza się też w pełni z argumentacją zawartą w pisemnych motywach wystąpienia obrońcy, w tym odnoszącą się do okoliczności związanych z drogą zawodową tego sędziego i jego obecnego orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Powyższe niewątpliwie wzmacnia zasadność wyłączenia tego sędziego od rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego i to na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Zarówno w przypadku sędziego Adama Rocha, jak i sędziego Ryszarda Witkowskiego, tożsame są okoliczności, które skutkowały ich orzekaniem w Izbie Karnej i to poczynając o sposobu powołania ich do mającej charakter sądu specjalnego Izby Dyscyplinarnej w nietransparentnej procedurze w 2018 r., a następnie przeniesienia – po likwidacji Izby Dyscyplinarnej w 2022 r.

– do legalnej Izby Sądu Najwyższego decyzją osoby pełniącej funkcję Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, w sposób stanowiący ominięcie wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy w tym składzie uznaje więc za uzasadnione stwierdzenie, iż akty nominacji na stanowiska w Izbie Dyscyplinarnej, jako organie, który od początku zasadnie traktowany był jako organ niespełniający konstytucyjnego i konwencyjnego wymogu sądu niezależnego i bezstronnego „ustanowionego ustawą” (zob. pkt 4 powołanej już uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 oraz wyrok ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce), podjęte przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach konkursu na stanowiska w tej Izbie, nie obejmują powołania do każdej innej Izby Sądu Najwyższego i tym samym nie wywołują skutków związanych z takim powołaniem.

Wadliwość pierwotnego powołania, niezależnie od intencji ustawodawcy, który w nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym z 2022 r. usunął istniejące dotąd formalne ograniczenia w przenoszeniu sędziów tej Izby, nie mogą prowadzić do usankcjonowania tej pierwotnej wady, a tym bardziej uprawniać do orzekania w innych Izbach Sądu Najwyższego. Ta pierwotna wadliwość powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w konkursie do Izby Dyscyplinarnej nie może być również w drodze wtórnych, mających charakter techniczny zabiegów, konwalidowana.

Skutek taki (konwalidacja) mógłby zostać osiągnięty wyłącznie poprzez przeprowadzenie prawidłowej procedury powołania i to powołania do prawidłowo ukształtowanego sądu (zob. także w tym przedmiocie postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 października 2023 r., II KK 82/23; z dnia 1 marca 2024 r., II KK 493/22; z dnia 7 marca 2024 r., IV KK 571/23). Skoro, pomimo rzucających się w oczy okoliczności, o których mowa wyżej, ani sam sędzia nie złożył oświadczenia o jakim mowa w art. 42 § 2 k.p.k., chociaż wcześniej inni sędziowie wnioski oparte przynajmniej o przepis art. 41 § 1 k.p.k. składali (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 kwietnia 2022 r., IV KO 100/22 [na wniosek sędziego Igora Zgolińskiego]; z dnia 19 maja 2022 r., V KO 38/22, z dnia 7 lipca 2022 r., V KO 60/22 i z dnia 9 sierpnia 2022 r., I KO 73/22 [na wnioski sędziego Antoniego Bojańczyka]; z dnia 29 marca 2022 r., II KO 27/22, z dnia 9 czerwca 2022 r., IV KO 49/22, z dnia 14 czerwca 2022 r., I KO 59/22 i z dnia 15 czerwca 2022 r., V KO 22/22 [na wnioski sędziego Marka Motuka]; z dnia 28 lipca 2022 r., IV KO 88/22 i z dnia 9 sierpnia 2022 r., I KO 73/22 [na wnioski sędziego Pawła Kołodziejskiego]), a stosownych decyzji nie podjęła też osoba pełniąca funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierująca pracami Izby Karnej, która nie wdrożyła procedury wyłączającej z mocy prawa sędziego Adam Rocha od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego, wyłączenie tego sędziego w trybie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

– a więc z mocy prawa – stało się koniecznością, w tym również dla zapewnienia stronie prawa do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości (tak też Sąd Najwyższy w powołanych w tym uzasadnieniu postanowieniach z dnia 3 października 2024 r., KRI 567 i z dnia 12 lutego 2025 r., KRI 794, czy też w postanowieniu z dnia18 lutego 2025 r., II KO 105/24 – KRI 792). Z tych względów postanowiono jak na wstępie. [J.J.]‎[a.ł] ‎