V KO 74/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KO 74/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 listopada 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński w sprawie T. P., po rozważeniu na posiedzeniu, w Izbie Karnej, możliwości wznowienia postępowania z urzędu, w związku z wnioskiem obrońcy skazanego o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II AKa 452/19, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. (a contrario) p o s t a n o w i ł:

1. stwierdzić niedopuszczalność wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania, 2. stwierdzić brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.

3. zwrócić skazanemu T. P. uiszczoną opłatę.

UZASADNIENIE

Obrońca skazanego T. P. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II AKa 452/19, wskazując, że w postępowaniu doszło do naruszenia art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k., polegającego na braku udziału obrońcy skazanego w czynnościach, w sytuacji gdy jego udział był obowiązkowy, a powyższe doprowadziło do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określnej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Pismo obrońcy skazanego T.

P. należało potraktować jako „wniosek” w rozumieniu art. 9 § 2 k.p.k., który umożliwia stronom wystąpienie z inicjatywą dokonania czynności z urzędu. Z jednolitego w tej materii orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wznowienie postępowania z uwagi na tzw. bezwzględne podstawy odwoławcze może nastąpić tylko z urzędu, a nie na wniosek strony (uchwała SN z dnia 24 maja 2005 roku, I KZP 5/05; postanowienie SN z dnia 18 grudnia 2007 r., V KO 68/07). Nie wyklucza to jednak impulsu strony w celu zainicjowania samego postępowania w tym przedmiocie, ponieważ strona może, zgodnie z art. 9 § 2 k.p.k., wnosić o dokonanie również tych czynności, które organ procesowy może lub powinien podejmować z urzędu.

Strona nie ma natomiast prawa do samodzielnego uruchamiania tego postępowania.Dokonana przez Sąd Najwyższy analiza uzasadnienia „wniosku” oraz akt przedmiotowej sprawy prowadzi do uznania, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania w trybie art. 542 § 3 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem postępowanie wznawia się z urzędu w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy nie stwierdził istnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, w tym sygnalizowanej przez obrońcę skazanego w złożonym wniosku.

Autorka wniosku wskazując na istnienie uchybienia w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej podnosi, że doszło do naruszenia art. 79 § 3 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 kpt 3 i 4 k.p.k., polegającego na braku udziału obrońcy skazanego w czynnościach, w sytuacji gdy jego udział był obowiązkowy, a powyższe doprowadziło do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Na gruncie omawianej sprawy skazanemu T. P., na wniosek prokuratora, w dniu 18 maja 2018r. (w postępowaniu przygotowawczym) wyznaczono na podstawie art. 81 § 1 k.p.k. obrońcę z urzędu (k- 1734, tom IX).

Następnie po sporządzeniu opinii sądowo psychiatrycznej - z której wynikało, że T. P. nie jest chory psychicznie ani upośledzony umysłowo oraz nie zachodzą warunki określone w art. 31 k.k. – prokurator wystąpił z wnioskiem o cofnięcie obrońcy z urzędu dla podejrzanego (k- 1763). W uwzględnieniu tego wniosku, decyzją procesową z dnia 20 czerwca 2018r. zatytułowaną „zarządzenie”, Przewodniczący II Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Elblągu, na mocy art. 78 § 2 k.p.k. cofnął wyznaczenie obrońcy z urzędu dla tego podejrzanego wskazując, jako przyczynę tej czynności, na treść opinii sądowo-psychiatrycznej (k- 1788).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie podkreślano, że jeżeli sąd poweźmie uzasadnioną wątpliwość co do poczytalności oskarżonego i wyznaczy mu obrońcę z urzędu, to cofnięcie tej decyzji procesowej może nastąpić tylko wówczas, gdy biegli lekarze psychiatrzy stwierdzą, że poczytalność oskarżonego nie budzi wątpliwości nie tylko w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu, lecz także w czasie postępowania (tak zasadnie wyrok SN z 13.09.2007 r., IV KK 60/07, OSNwSK 2007, poz. 1991; zob. także postanowienie SN z 27.10.2005 r., I KZP 30/05, OSNKW 2005/11, poz. 107).

W omawianej sprawie zaistniała klasyczna sytuacja opisywana w ww. orzeczeniach, nie ma żadnych wątpliwości co do samej treści opinii biegłych, którzy odnieśli się zarówno do stanu psychicznego T.P. w chwili dokonywania przypisanego mu czynu, jak również co do jego samodzielnej zdolności w czynnościach procesowych prowadzonych w sprawie. Zgodnie z treścią treści art. 79 § 4 k.p.k. - uznając za uzasadnioną opinię biegłych lekarzy psychiatrów, że czyn oskarżonego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny, sąd orzeka, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy.

Prezes sądu albo sąd zwalnia wówczas obrońcę z jego obowiązków, chyba że zachodzą inne okoliczności przemawiające za tym, aby oskarżony miał obrońcę wyznaczonego z urzędu. Niewątpliwym jest więc, że decyzja w przedmiocie cofnięcia wyznaczonego z urzędu obrońcy powinna zostać wydana w formie postanowienia, bo to wynika z treści ww. przepisu (sąd orzeka). Rzeczywiście, w tej sprawie, co trafnie zauważa obrońca skazanego P., decyzja procesowa z dnia 20 czerwca 2018r. oznaczona została jako „zarządzenie”, a jej mocą, na podstawie art. 78 § 2 k.p.k., już na etapie postępowania przygotowawczego cofnięto wyznaczenie obrońcy z urzędu dla niego, wskazując jako przyczynę tej czynności, na treść opinii sądowo-psychiatrycznej.

Jak jednak wiadomo, zgodnie z art. 118 § 1 k.p.k., znaczenie czynności procesowej ocenia się według jej rzeczywistej treści. Sąd Najwyższy podziela zapatrywania prawne, zgodnie z którymi przepis ten ma zastosowania także do organów procesowych (por. wyrok SN z 2 marca 2001r., V KKN 3/01, OSNWK 2001, nr 7-8, poz.63). To oznacza, że decyzja procesowa z dnia 20 czerwca 2018r. wydana przez Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Elblągu - odwołująca się wprost do wyraźnie wyrażonej treści opinii sądowo – psychiatrycznej, obejmującej także wskazanie, że T.

P. nie tylko nie miał zniesionej lub ograniczonej poczytalności ale nadto może brać udział w postępowaniu i prowadzić samodzielnie swoją obronę w sposób rozsądny -jest postanowieniem omyłkowo jedynie nazwanym „zarządzenie”. Wprawdzie za podstawę prawną tego postanowienia przyjęto art. 78 § 2 k.p.k. a nie art. 79 § 4 k.p.k. ale i to nastąpiło omyłkowo bowiem treść decyzji Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Elblągu, gdy idzie o merytoryczne jej podstawy, odpowiada w pełni stawianym w art. 79 § 4 k.p.k. wymogom dla tego rodzaju decyzji.

Warto przy tym zauważyć, że zastosowanie omyłkowe, jako podstawy prawnej art. 78 § 2 k.p.k. skutkowało pouczeniem o prawie do złożenia zażalenia na decyzję o cofnięciu prawa do obrońcy z urzędu (co stwarzało dodatkową gwarancję dla ochrony interesów skazanego), z której to możliwości skazany nie skorzystał. Marginalnie już tylko zauważyć należy, że w aktualnym stanie prawnym, nawet przy ponownym prowadzeniu w przedmiotowej sprawie postępowania, nie miałby skazany prawa do korzystania z pomocy obrońcy ustanowionego z urzędu.

W konsekwencji należy uznać, że niezaistniała w sprawie sytuacja obowiązkowego udziału obrońcy skazanego w czynnościach postępowania.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w postanowieniu.[asał]