V KO 52/24 · Sąd Najwyższy

V KO 52/24 POSTANOWIENIE Dnia 26 marca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Małgorzata Gierszon‎SSN Jerzy Grubba w sprawie M.D. skazanego z art. 197 § 1 k.k. i inne, po rozpoznaniu z urzędu w dniu 26 marca 2025 r. na posiedzeniu kwestii wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., V KK 39/23, o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, p o s t a n o w i ł 1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wznowić postępowanie kasacyjne;

2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., V KK 39/23, o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej i kasację obrońcy skazanego przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu - Izbie Karnej w postępowaniu kasacyjnym;

3. kosztami postępowania wznowieniowego obciążyć Skarb Państwa. [WB] UZASADNIENIEPostanowieniem dnia 27 kwietnia 2023 r., V KK 39/23, Sąd Najwyższy oddalił jako oczywiście bezzasadną kasację wniesioną przez obrońcę M.D. od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt IV Ka 690/21, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2021 r., sygn. akt VII K 381/20. W dniu 29 maja 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo procesowe obrońców skazanego M.D. zatytułowane „Wniosek o rozważenie wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego”.

Autorzy pisma, adw. J.S. oraz adw. N.S., wnieśli o rozważenie wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego prowadzonego przed Sądem Najwyższym w sprawie V KK 39/23, zainicjowanego kasacją obrońcy skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt IV Ka 690/21, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 czerwca 2021 r., sygn. akt: VII K 381/20. W konkluzji obrońcy wnieśli o uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego Izby Karnej z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt V KK 39/23 w przedmiocie oddalenia kasacji jako oczywiście bezzasadnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej.W uzasadnieniu tego pisma obrońcy podnieśli, że „postępowanie kasacyjne w sprawie oskarżonego było prowadzone przez sędziego M.M.

W/w został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego w procedurze, w której uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa, ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a dokładnie: obwieszczeniem z dnia 28 sierpnia 2018 r. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono o istnieniu wolnych stanowisk w Izbie Karnej Sądu Najwyższego; uchwałą z dnia 21 listopada 2019 r. Krajowej Rady Sądownictwa o numerze 1020/2019 postanowiono o przedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury M.M. do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego, Izby Karnej; postanowieniem z dnia 4 maja 2020 r.

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej powołano M.M. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, Izby Karnej. (…) Mając na uwadze powyższe, z uwagi na wadliwość procesu nominacyjnego sędziego prowadzącego postępowanie w sprawie M.D., na etapie postępowania kasacyjnego, dyskwalifikacji wymaga postanowienie z dnia 27 kwietnia 2023 r. Szczególnie podkreślić trzeba, iż w przypadku sędziów, powołanych do orzekania w Sądzie Najwyższym, w opisanej powyżej procedurze, a obarczonej wadą procesu nominacyjnego, każdorazowo sformułować należy wniosek, iż sędzia taki nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art, 439 § 1 pkt 2 k.p.k.”.W odpowiedzi na przedmiotowy wniosek obrońców skazanego M.D., Prokurator Prokuratury Krajowej, Departament Postępowania Sądowego, stosownie do pisma z dnia 21 czerwca 2024 r., na podstawie art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k., wniósł o pozostawienie przez Sąd Najwyższy wniosku bez rozpoznania jako niedopuszczalnego z mocy ustawy.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W niniejszej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, iż wznowienie postępowania z urzędu możliwe jest jedynie wtedy, gdy ujawniło się jedno z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. i to pod warunkiem, że nie były one przedmiotem postępowania w trybie kasacji (art. 542 § 3 i 4 k.p.k.). Stylizacja art. 542 § 3 k.p.k. wskazuje, że bezwzględne podstawy odwoławcze nie są powodem do wznowienia postępowania na wniosek stron, do których odnoszą się tylko przyczyny z art. 540 k.p.k., art. 540a k.p.k. i art. 540b k.p.k., stanowiąc podstawę wyłącznie do podjęcia czynności ex officio.

Dlatego też wniosek strony o wznowienie postępowania, w którym wskazuje ona na uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k., interpretować należy wyłącznie jako inicjatywę (art. 9 § 2 k.p.k.) potrzeby rozważenia przez sąd możliwości wznowienia postępowania z urzędu. Tak też został potraktowany niniejszy wniosek złożony przez obrońców skazanego, a więc jako sygnalizacja potrzeby rozważenia przez Sąd Najwyższy możliwości ewentualnego wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 9 października 2018 r., III KO 106/18, LEX nr 2572697; 30 listopada 2016 r., V KO 83/16, LEX nr 2178684; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2016 r., III KO 66/16, LEX nr 2166384).Wymaga też podkreślenia ta okoliczność, że dopuszczalne jest wzruszenie w trybie wznowienia postępowania postanowienia Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym uprawnione jest wznowienie postępowania kasacyjnego oddalającego kasację, zarówno na wniosek strony - w oparciu o podstawy wznowieniowe określone w art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.k. – jak i z urzędu – na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II KO 73/22, trafnie wskazano, że „w formule z art. 540 § 1 k.p.k. <<postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem>> mieści się bezspornie także postępowanie, w którym wydano postanowienie o oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania oraz postanowienie o oddaleniu kasacji, są to bowiem orzeczenia kończące postępowanie sądowe – odpowiednio: co do wznowienia postępowania oraz kasacji”. (Stanowisko to zostało podtrzymane w kolejnych postanowieniach Sądu Najwyższego, a to w orzeczeniach z dnia: 21 czerwca 2023 r., w sprawie V KO 17/22; 21 czerwca 2023 r., w sprawie V KO 30/22; 23 sierpnia 2023 r., w sprawie II KO 75/23; 18 października 2023 r., w sprawie I KO 33/23; 3 września 2024 r., w sprawie II KO 68/24).

Podniesiono w nich, że o ile podstawy wznowienia z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. czy z art. 540a k.p.k. ograniczają przedmiot postępowania wznowieniowego do zasadniczego przedmiotu postępowania, tj. odpowiedzialności karnej, to już podstawy z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., czy z art. 540 § 2 i 3 k.p.k., a wreszcie z art. 542 § 3 k.p.k., takiego związku nie wskazują. W orzeczeniach tych szeroko omówiono, na jakiej podstawie Sąd Najwyższy uznawał w przeszłości, że możliwe jest wzruszenie – w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia, w tym w trybie przepisów o postępowaniu o wznowienie postępowania – prawomocnych orzeczeń zapadłych czy to przed sądami powszechnymi, czy – co szczególnie istotne – także przed Sądem Najwyższym, przyjmując tym samym, że orzeczeniom tym, a zatem i orzeczeniom Sądu Najwyższego, przysługuje atrybut „orzeczenia kończącego postępowania sądowe” w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. i art. 521 § 1 k.p.k.

Przechodząc do meritum sygnalizacji należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie w pełni zastosowanie znajduje uchwała trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20, OSNK 2020, z. 2 poz. 7), zgodnie z którą nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3). Jak to trafnie wywiedziono w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych po zapadnięciu tej uchwały, zachowała ona moc obowiązującą, wiążąc wszystkie składy Sądu Najwyższego (art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym). W rezultacie tej uchwały, każdy sędzia Sądu Najwyższego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed KRS po 17 stycznia 2018 r., a priori nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22).

Należy podnieść, że Sędzia M.M. na urząd sędziego Sądu Najwyższego został powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a więc w procedurze kwestionowanej przez obrońcę. Oczywiste tym samym jest, że wydane przez Sąd Najwyższy przedmiotowe orzeczenie dotknięte jest, z uwagi na tryb powołania sędziego M.M. na urząd sędziego Sądu Najwyższego, bezwzględną przyczyną odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Wobec osób powołanych przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS, ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., zachodzi konieczność stwierdzenia wystąpienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ilekroć brali oni udział w wydaniu orzeczenia. Jeżeli orzeczenie zostało wydane przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego w wadliwej procedurze, nie jest niezbędne przeprowadzanie żadnych dodatkowych testów niezawisłości i bezstronności, a więc sprawdzania czy wadliwość ta w realiach konkretnej sprawy prowadziła do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (por. postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2022 r., V KZ 64/21, LEX nr 3421919).Należy też zauważyć, że niezależnie od sygnalizacji obrońców skazanego co do potrzeby wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu, z uwagi na wystąpienie okoliczności, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w sprawie wystąpiła niewątpliwie także podstawa wznowieniowa określona w art. 540 § 3 k.p.k., albowiem Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (ETPC) już kilkukrotnie stwierdzał naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC uznając wadliwość procedury nominacyjnej sędziów Sądu Najwyższego z uwagi na tryb ustalania składu Krajowej Rady Sądownictwa (w wyrokach: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., w sprawie Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20).

Wprawdzie orzeczenia te nie dotyczyły wprost sędziów Sądu Najwyższego orzekających w Izbie Karnej, jednak wadliwość powołania także tych sędziów jest taka sama, jak sędziów orzekających w sprawach, które stanowiły podstawę skarg rozpoznanych przez ETPC we wskazanych powyżej orzeczeniach (zob. obszerna argumentacja dotycząca wywierania przez te orzeczenia skutku również w przypadku Sędziów Izby Karnej przedstawiona w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. akt V KO 30/22; z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt I KO 33/23; z dnia 3 września 2024 r., sygn. akt II KO 68/24).

Przeprowadzoną przez Sąd Najwyższy w powołanych na wstępie orzeczeniach wykładnię przepisów Kodeksu postępowania karnego w powiązaniu z wykładnią przepisów konwencyjnych dokonaną przez wskazany wyżej Trybunał, ten skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłości podziela i do niej się w tym miejscu odwołuje, uznając ją za własną. W konsekwencji zaistnienia w tej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego uchybienia o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., Sąd Najwyższy wznowił postępowanie kasacyjne, co z kolei implikowało uchylenie postanowienia z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn.

V KK 39/23 i przekazanie kasacji obrońcy skazanego do ponownego rozpoznania Izbie Karnej Sądu Najwyższego.Oczywiste jest przy tym, że przy ponownym rozpoznaniu tej kasacji konieczne są do podjęcia czynności pozwalające na uniknięcie tożsamego, jak w dotychczasowym postępowaniu kasacyjnym, uchybienia. Małgorzata Gierszon Andrzej Stępka Jerzy Grubba[WB][r.g.]