V KO 170/25 · Sąd Najwyższy

V KO 170/25 POSTANOWIENIE Dnia 3 grudnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz w sprawie z zażalenia E.M., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w dniu 3 grudnia 2025 r., wniosku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 19 września 2025 r., sygn. akt VIII Kp 647/25, o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario, p o s t a n o w i ł : wniosku nie uwzględnić.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Toruniu postanowieniem z dnia 19 września 2025 r., sygn. akt VIII Kp 647/25, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, w trybie art. 37 k.p.k. Wskazał, że sprawa dotyczy zażalenia złożonego przez E.M. na postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa, dotyczącego przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez sędziego tutejszego Sądu X.Y. w sprawie VIII Kp 808 /23. W przekonaniu Sądu, okoliczność ta może budzić przekonanie o braku swobody orzekania i braku warunków do obiektywnego rozpoznania sprawy.Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.Inicjatywa Sądu Rejonowego nie zasługuje na uwzględnienie.Należy podkreślić, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym szczególne względy, związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości.

Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w odczuciu społecznym – prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21, LEX nr 3126169). W orzecznictwie wskazuje się jednak, że „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości wymaga, aby sądy nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w zwątpienie co do własnych kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego procesu.

Racjonalna nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się pozytywnego wizerunku organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw, ograniczając tendencję do nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w związku z inicjatywami sądów na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji sprawiedliwego procesu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2011 r., III KO 72/11, LEX nr 1044040; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010/2/20, LEX nr 551465).Aprobując powyższe poglądy, należy stwierdzić, że sama okoliczność, iż osobą, której dotyczy sprawa z zażalenia E.M. jest sędzia Sądu miejscowo właściwego nie może uzasadniać skorzystania przez Sąd Najwyższy z tzw. właściwości delegacyjnej, mającej charakter wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy.

Nie jest w tym zakresie obojętny charakter sprawy przed sądem, która dotyczy jedynie kontroli postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa, nie zaś rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej sędziego. Wprawdzie zagadnienie to może potencjalnie zaważyć o postawieniu sędzi w stan oskarżenia, jednak jest to już tylko kontrola decyzji procesowej i to podjętej na wstępnym etapie postępowania karnego. W tego typu sprawach wystarczającymi gwarancjami obiektywizmu sędziów orzekających w sprawie, które powinny znaleźć zastosowanie w pierwszej kolejności, są unormowania określone w art. 40-43 k.p.k.

Dopiero, jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym sądzie nie byłoby możliwe, sąd wyższego rzędu zobligowany będzie do przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 43 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., III KO 78/21, LEX nr 3342056; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2022 r., V KO 53/22, LEX nr 3395020). Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.[WB][a.ł] ‎