V KKN 638/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KKN 638/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na posiedzeniu w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Feliks Tarnowski (spraw.)

Sędziowie:

SN – Dorota Rysińska

SN – Jacek Sobczak

po rozpoznaniu w trybie art. 535 § 2 kpk w dniu 12 stycznia 2001 r.

sprawy 1. B. Z. i 2. M. R., obecnie R.

oskarżonych z art. 170 kk z 1932 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść oskarżonych – SK V (…)

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W.

z dnia 27 listopada 1968 r., sygn. VI Kr (…)

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w W.

z dnia 22 czerwca 1968 r., sygn. II Kp (…)

I. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok

Sądu Powiatowego w W. i uniewinnia B. Z. i M. R., obecnie R.

od popełnienia zarzucanego im czynu;

II. kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 12 listopada 1997 r., sygn. V Ko

(…) odtworzył częściowo akta sprawy II Kp (…) Sądu Powiatowego w W.

Z powyższego postanowienia wynika, że wyrokiem Sądu Powiatowego w

W. z dnia 22 czerwca 1968 r. sygn. II Kp (…) oskarżeni B. Z. i M. R. zostali

uznani winnymi tego, że w dniu 13 marca 1968 r. w W., działając wspólnie i w

porozumieniu sporządzili, a następnie rozpowszechniali podczas zgromadzenia

studentów Uniwersytetu (…), pisma zawierające fałszywe wiadomości o

stosunkach społeczno – politycznych w Polsce, mogące wywołać niepokój

publiczny.

Za tak przypisany czyn, na podstawie art. 170 kk, obaj oskarżeni skazani

zostali na kary po 10 miesięcy aresztu oraz po 1.000 złotych grzywny.

Rozpoznający sprawę na skutek rewizji wniesionej przez oskarżonych,

Sąd Wojewódzki w W., wyrokiem z dnia 27 listopada 1968 r. sygn. VI Kr (…),

zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Wyrok ten i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji

zaskarżył kasacją Prokurator Generalny

zarzucając

rażącą obrazę przepisu art. 170 kk z 1932 r. wynikłą na skutek bezpodstawnego

uznania, że wiadomości zawarte w sporządzonych i rozpowszechnianych

ulotkach były fałszywe oraz mogły wywołać niepokój publiczny

i wnosząc

o uchylenie obu wyroków oraz uniewinnienie oskarżonych od popełnienia

zarzucanego im czynu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, przeto została

rozpoznana w trybie art. 535 § 3 kpk i w całości uwzględniona na posiedzeniu

bez udziału stron.

Skazanie B. Z. i M. R. nastąpiło istotnie z rażącym naruszeniem prawa

materialnego, to jest przepisu art. 170 kk z 1932 r. Dla bytu przestępstwa

określonego w tym przepisie wymagane było, aby sprawca rozpowszechniał

fałszywe wiadomości, zawierające taką treść, że mogły wywołać niepokój

publiczny. Działanie sprawcy musiało być umyślne w postaci zamiaru

bezpośredniego lub ewentualnego, a zatem objęte jego świadomością i wolą co

do wszystkich znamion strony przedmiotowej czynu. W szczególności zaś

spośród owych znamion udowodnienia wymagało:

- „rozpowszechnianie”, rozumiane jako czynienie powszechnie dostępnymi;

- „wiadomości”, czyli informacji o faktach przeszłych, teraźniejszych lub

mających nastąpić w przyszłości; nie były nimi oceny, opinie bądź krytyki;

- wiadomości musiały być „fałszywe”, to jest niezgodne z rzeczywistością;

przy czym okoliczność, że wiadomości były obiektywnie „fałszywe”

podlegała dowodzeniu w postępowaniu karnym na równi z wszystkimi

innymi znamionami przestępstwa;

- a wreszcie, udowodnienia wymagała „możliwość wywołania niepokoju

publicznego”,

uwzględniająca

m.in.

charakter

i

doniosłość

owych

wiadomości, zakres osób, wśród których były rozpowszechniane, czy też

realność wywołania niepokoju i jego rozmiarów.

Analiza pisemnych motywów wyroków sądów obu instancji upoważnia

do stwierdzenia, że treść kwestionowanej ulotki o nazwie „Ballada o

nieodpowiedzialnych elementach” zawierała w istocie – poza epitetami i

wyzwiskami – krytyczną ocenę stosunków społeczno – politycznych,

panujących

w

Polskiej

Rzeczypospolitej

Ludowej

pod

koniec

lat

sześćdziesiątych. Ulotka ta posiadała charakter pamfletu, przedstawiającego w

sposób satyryczny wypaczenia ustrojowe oraz nieprawidłowości występujące w

życiu publicznym.

Tymczasem, zarówno Sąd Powiatowy jak i następnie Sąd Wojewódzki

przyjmowały błędne założenie, iż jakakolwiek ocena ówczesnych stosunków

społeczno – politycznych, odmienna od oceny prezentowanej oficjalnie przez

znajdującą się u władzy opcję polityczną, jest oceną fałszywą.

W okresie poprzedzającym wydarzenia marcowe w 1968 r., powszechnie

wiadomym było, że uprawiana przez środki masowego przekazu propaganda

wypaczała rzeczywisty obraz stosunków społeczno – politycznych w kraju, że

prasa w ocenie tych zjawisk nie była obiektywna, zaś zdjęcie z afisza w Teatrze

(…) przedstawienia „Dziadów” spotkało się z dezaprobatą wielu środowisk

społecznych, w tym również studentów polskich uczelni, którzy bardzo

emocjonalnie reagowali na tego rodzaju wydarzenia.

„Ballada ...” zawierała przede wszystkim krytyczne opinie i oceny o tych

właśnie aspektach stosunków społeczno – politycznych, a więc nie były to

wiadomości w rozumieniu art. 170 kk z 1932 r., tym bardziej „wiadomości

fałszywe” i na tyle doniosłe, aby mogły wywołać niepokój publiczny.

W świetle przytoczonych ustaleń i wniosków Sąd Najwyższy orzekł

przeto jak w części dyspozytywnej wyroku.