V KKN 542/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KKN 542/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 stycznia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie

Izba Karna, w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

- Andrzej Konopka (spraw.)

Sędziowie: SSN

- Ewa Gaberle

SSN

- Jacek Sobczak

na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 kpk)

w dniu 17 stycznia 2001 r.

po rozpoznaniu sprawy: M. M.

oskarżonego z art. 184 § 1 kk w zw. z art. 156 § 2 kk (kk z 1969 r.)

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w G.

z dnia 5 maja 1998 r., sygn. akt II Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G.

z dnia 27 marca 1997 r., sygn. akt II K […],

1) uchyla zaskarżony kasacją wyrok Sądu Wojewódzkiego w G.

i

sprawę

przekazuje

Sądowi

do ponownego rozpoznania;

Okręgowemu

w

G. 2) zarządza zwrot na rzecz oskarżonego M. M. opłaty

od kasacji w kwocie 300 PLN (trzysta złotych).

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w G., wyrokiem z dnia 27 marca 1997 r., sygn. akt

II K […] uznał M. M. za winnego popełnienia czynu z art. 184 § 1 kk

w zw. z art. 156 § 2 kk i art. 10 § 2 kk i za to na podstawie art. 184 § 1 kk

w zw. z art. 10 § 3 kk wymierzył mu karę roku i 2 miesięcy pozbawienia

wolności; na podstawie art. 73 § 1 i § 2 i 74 § 1 kk wykonanie orzeczonej kary

warunkowo zawiesił na okres 4 lat; na podstawie art. 75 § 2 pkt 6 i 8 kk

zobowiązał oskarżonego do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu

i wszczynania awantur w okresie próby; na podstawie art. 59 pkt 1 i 2 kk

orzekł 2 nawiązki po 100 PLN każda na wskazane w wyroku cele społeczne.

Zgodnie z art. 76 § 2 kk oddał oskarżonego pod dozór kuratora sądowego.

Sąd Wojewódzki w G. po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego,

wyrokiem z dnia 5 maja 1998 r., (sygn. akt II Ka […]) zaskarżony wyrok

utrzymał w mocy.

Od wyroku Sądu Wojewódzkiego obrońca oskarżonego wniósł kasację

zarzucając mu, na podstawie art. 463 § 1 i 2 kpk, rażące naruszenie przepisów

prawa procesowego, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia, a to art. 9 kpk,

poprzez uniemożliwienie oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy przed

sądem II instancji. W uzasadnieniu kasacji jej Autor podniósł, iż Sąd

Wojewódzki rozpoznał sprawę w dniu 5 maja 1998 r., pomimo tego, iż obrońca

wniósł o wyznaczenie nowego terminu rozprawy ze względu na niemożność

uczestniczenia w rozprawie w terminie wyznaczonym przez Sąd. Oskarżony nie

wyraził zgody na rozpoznanie sprawy pod nieobecność obrońcy, czemu dał

wyraz opuszczając salę rozpraw.

W odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Wojewódzkiej w G.

wniósł o jej uwzględnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest oczywiście zasadna.

Prawo do obrony i prawo do korzystania z pomocy obrońcy należy do

jednych z podstawowych zasad procesu karnego z jednej strony, z drugiej zaś

stanowi jedno z najistotniejszych praw obywatelskich i jest dyrektywą

wynikającą z przepisu Konstytucji (art. 42 ust. 2) oraz norm prawa

międzynarodowego zawartych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art.

6 ust. 3 lit. c) oraz Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i

Politycznych (art. 14 ust. 3 lit. b), których Rzeczypospolita Polska jest

sygnatariuszem. Podkreślenia nie wymaga, że oskarżony ma prawo do

korzystania z obrońcy w toku całego postępowania.

Z naruszeniem prawa do obrony mamy do czynienia m.in. w sytuacji, gdy

oskarżony formalnie ma obrońcę, ale wykonywanie przezeń funkcji obrończych

nie jest możliwe (por. Kodeks postępowania karnego. Komentarz pod redakcją

prof. P.Hofmańskiego, Warszawa 1999, t. I str. 50-51). Taka sytuacja miała

miejsce w rozważanym układzie procesowym. Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia

1998 r. (k. 149), doręczonym obrońcy oskarżonego 20 kwietnia 1998 r. (k. 150)

wyznaczono termin rozprawy odwoławczej na dzień 5 maja 1998 r.

Obrońca oskarżonego niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia złożył

do Sądu wniosek o wyznaczenie nowego terminu rozprawy, ze względu na fakt,

iż w wyznaczonym przez Sąd terminie będzie przebywał na urlopie poza G.,

a nie zdołał ustanowić substytuta (k. 152). Z treści wniosku obrońcy wynika

jednoznacznie wola brania udziału w rozprawie apelacyjnej.

Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do tego wniosku.

Wprawdzie nie zachodziły przesłanki z art. 79 i 80 kpk, nakazujące

obligatoryjny udział obrońcy oskarżonego w rozprawie to jednak nie można

było rozpoznać sprawy pod nieobecność obrońcy, w sytuacji, gdy oskarżony

domaga się jego udziału o czym świadczy fakt, że opuścił salę rozpraw – tuż po

złożeniu przez sędziego ustnego sprawozdania; gdy zorientował się, że rozprawa

będzie się toczyła bez udziału obrońcy (por. protokół rozprawy apelacyjnej – k.

153).

W rozprawie apelacyjnej brała udział oskarżycielka posiłkowa i jej

pełnomocnik, a zatem tym bardziej należało mieć wzgląd na pozycję

oskarżonego pozbawionego w tym czasie prawa do obrony swych interesów ze

strony ustanowionego obrońcy, z przyczyn od niego niezależnych i wbrew jego

woli.

Tego rodzaju obrazę przepisu prawa procesowego (art. 9 kpk z 1969 r.)

należy potraktować – zgodnie z zarzutem II kasacji – jako rażące naruszenie

prawa, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia i orzec jak w części

dyspozytywnej wyroku Sądu Najwyższego.

O opłacie od kasacji orzeczono na podstawie art. 527 § 4 kpk.

Przewodniczący SSN: (Andrzej Konopka)

Sędziowie SN: (Ewa Gaberle)

aw

f/jw

(Jacek Sobczak)