V KKN 505/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KKN 505/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 marca 2001 r.

Sąd Najwyższy w W. - Izba Karna na rozprawie

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Elżbieta Sadzik

Sędziowie: SN - Andrzej Deptuła

SN - Ewa Gaberle

SN - Wiesław Maciak

SN - Jacek Sobczak

SN - Andrzej Siuchniński

SN - Wiesław Kozielewicz (spr.)

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Smardzewskiego

po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2001 r.

sprawy S. C., J. J., E. M., S. M., J. S., M. S., A. T., S. W., A. W., W. W., J.

A., J. B., Z. B., T. M., M. S.

oskarżonych z art. 24 i art. 36 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o

przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz.

U. Nr 30, poz. 192)

z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść

od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1963 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w (…)

z dnia 29 czerwca 1959 r., sygn. IV K (…)

I. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Wojewódzkiego w (…) i S. C., J. J., E. M., S. M., J. S., M. S., A. T.,

S. W., A. W., W. W., J. A., J. B., Z. B., T. M., M. S. uniewinnia od

dokonania

zarzucanych

im

czynów

a

kosztami

procesu

poniesionymi w sprawie obciąża Skarb Państwa;

II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:

- adw. J. P. – Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset) złotych z

tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu J. S. w postępowaniu

przed Sądem Najwyższym;

- adw. W. P. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset)

złotych z tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu S. M. w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym;

- adw. A. P. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset)

złotych z tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu Jerzego

Antoniaka w postępowaniu przed Sądem Najwyższym,

- adw. M. P. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 500 (pięćset) złotych z

tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu M. S. w postępowaniu

przed Sądem Najwyższym.

U ZA S A D N I E N I E

Sąd Wojewódzki w (…) wyrokiem z dnia 29 czerwca 1959 r. sygn. akt IV

K (…) skazał:

I. S. C., A. W., J. J., E. M., S. M., J. S., M. S., S. W., W. W., J. A., Z. B. i T.

M. za popełnienie przestępstwa z art. 36 dekretu z dnia 13 czerwca 1946

r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy

Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192) na kary po dwa lata więzienia,

II. A. T. za popełnienie przestępstwa z art. 24 powołanego dekretu (tzw.

mkk) na karę roku więzienia, zaś przestępstwo z art. 36 mkk na karę

dwóch lat więzienia i jako karę łączną orzeczono dwa lata i sześć

miesięcy więzienia,

III. J. B. za popełnienie przestępstwa z art. 23 mkk na karę trzech lat

więzienia, zaś za przestępstwo z art. 36 mkk na karę dwóch lat więzienia,

a jako karę łączną wymierzono mu trzy lata więzienia,

IV. M. S. za popełnienie czynu z art. 27 dkk w zw. z art. 36 mkk na karę roku

więzienia.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 13 listopada 1963 r. utrzymał w mocy

powołany wyrok Sądu Wojewódzkiego w (…).

Od tego wyroku Sądu Najwyższego kasację na korzyść wszystkich wyżej

wymienionych skazanych złożył w dniu 7 listopada 1997 r. Rzecznik Praw

Obywatelskich i z a r z u c a j ą c rażącą obrazę art. 23 mkk, art. 24 mkk, art.

36 mkk i art. 27 d.kk w zw. z art. 36 mkk mogącą mieć wpływ na treść

zaskarżonego wyroku przez bezpodstawne uznanie, że przynależność i

prowadzenie przez skazanych działalności w związku wyznaniowym „(…)”,

polegającej między innymi, na uczestniczeniu w zebraniach związku oraz

przechowywaniu i rozpowszechnianiu wydawnictw o charakterze religijnym,

bądź udzielaniu członkom związku pomocy w tych działaniach, wyczerpywało

znamiona przestępstw opisanych w powołanych przepisach mkk, w n i ó s ł o

zmianę zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu

Wojewódzkiego w Opolu i uniewinnienie wymienionych wyżej skazanych od

popełnienia zarzuconych im przestępstw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie.

Z dokumentacji zawartej w aktach przedmiotowej sprawy, odtworzonych

w części, na mocy prawomocnych postanowień: Sądu Wojewódzkiego w (…) z

dnia 9 maja 1997 r., sygn. III Ko (…) i Sądu Okręgowego w O. z dnia 21

kwietnia 2000 r. sygn. III Ko (…), wynika, że wymienionymi na wstępie

wyrokami zostały w/w oskarżonym przypisane czyny z art. 23, 24 mkk, art. 27

dkk w zw. z art. 36 mkk, i art. 36 mkk, polegające na przynależności do

związku wyznaniowego „(…)” oraz prowadzeniu działalności, uczestniczeniu w

zebraniach, a także przechowywaniu, jak i i rozpowszechnianiu wydawnictw o

charakterze religijnym i udzielaniu związkowi pomocy.

Pomimo niepełnych danych dotyczących zaskarżonych wyroków, a

zwłaszcza braku opisów czynów przypisanych oskarżonym przez Sąd

Wojewódzki w (…), należy w oparciu o dokumenty znajdujące się w

odtworzonych aktach (powołane sprawy III Ko (…) i III Ko (…)) zaaprobować

stanowisko wyrażone w kasacji, iż skazanie wszystkich oskarżonych

nastąpiło w związku z prowadzeniem przez nich działalności o charakterze

religijnym.

Aczkolwiek w okresie objętymi zarzutami związek wyznaniowy „(…)”

był zdelegalizowany decyzją Urzędu do Spraw Wyznań w W. z dnia 2 lipca

1950 r. WW II K (…) to nie można przyjąć, że decyzja ta niejako automatycznie

nadawała istnieniu tego stowarzyszenia religijnego znamienia tajności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że zakresem pojęcia

„związek”, w kontekście art. 36 mkk, nie można obejmować zbiorowości

wyznaniowej „(…)” będącej wspólnotą o charakterze religijnym (por. wyroki 7

sędziów SN: z dnia 25 maja 1994 r. II KRN 60/94 i z dnia 12 stycznia 1995 r. II

KRN 232/94 oraz z dnia 11 stycznia 1996 r. II KRN 168/95). W doktrynie

pojawiły się krytyczne wypowiedzi odnoszące się do tegoż poglądu (por. G.

Sońta – Związek tajny w świetle wyroku składu 7 sędziów SN z dnia 12

stycznia 1995 r. i innych orzeczeń Sądu Najwyższego Ratio legis kryminalizacji

udziału w związku tajnym, sam. WP 1997, z. 3-4, str. 42-61; A. Wąsek – glosa

do wyroku składu 7 sędziów SN z dnia 12 stycznia 1995 r., II KRN 232/94,

zam. PiP 1996, z. 2, str. 106-112). Podnosi się jednak przy tym, iż w opisanej

sytuacji, przy przyjęciu że z formalnego punktu widzenia członkowie związku

wyznaniowego „(…)” należeli do związku tajnego w rozumieniu art. 36 mkk, to

biorąc pod uwagę charakter czynu oraz ówczesne realia życia społeczno –

politycznego należy uznać, że nie dopuścili się zarzucanego im przestępstwa z

art.

mkk

wobec

braku

w

ich

czynie

elementów

społecznego

niebezpieczeństwa (społecznej szkodliwości).

Zarysowana rozbieżność poglądów prawnych nie ma dla przedmiotowej sprawy

większego znaczenia, gdyż przy przyjęciu każdego z nich wynik rozważań

będzie taki sam, tzn. ustalenie, że zachowanie oskarżonych w okresie

objętym przypisanym im czynem nie stanowiło przestępstwa z art. 36

dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie

niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192).

Treść wydawnictw rozpowszechnianych przez oskarżonych J. B. i A. T. (który

także je przechowywał - na co wskazuje kwalifikacja prawna czynów mu

przypisanych), jak też fakt skazania ich za działalność w strukturach związku

„(…)”, pozwala na wyciągnięcie wniosku, że wydawnictwa te zawierały treści

religijne i służyły do propagowania idei głoszonych przez członków wspólnoty.

Zarówno druk jak i publikacja wydawnictw o treści religijnej nie wymagały

stosownej kontroli i debitu, w myśl przepisów dekretu z dnia 5 lipca 1946 r. o

utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (Dz. U. Nr

34, poz. 210), gdyż publikacje te nie uchodziły w zakres utworów

podlegających cenzurze i co do których istniał prawny obowiązek zgłoszenia do

kontroli właściwego urzędu (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2000 r. V KKN

415/2000). Niepodobna zatem rozpatrywać przypisanych im czynów na

płaszczyźnie art. 23 i 24 mkk (por. wyrok SN z dnia 10 listopada 1995 r. II

KRN 137/95).

W tym stanie rzeczy skoro orzekające w niniejszej sprawie Sądy wadliwie

zastosowały w/w przepisy ówcześnie obowiązującego karnego prawa

materialnego, albowiem dokonały błędnej oceny przestępności czynów

zarzucanych oskarżonym, Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Rzecznika

Praw Obywatelskich, na mocy art. 537 § 2 kpk uchylił zaskarżony wyrok oraz

utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w (…), i uznając że

skazanie oskarżonych było oczywiście niesłuszne uniewinnił ich od dokonania

zarzucanych im czynów.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu uzasadnia art. 638 kpk.