V KKN 185/99 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 21 LUTEGO 2002 R.

III KKN 291/99

Dopuszczalne jest stosowanie art. 44 § 3 k.k. przy rozstrzyganiu na

podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468 ze zm.) kwestii przepadku przedmiotów

i narzędzi, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

Przewodniczący: sędzia SN M. Sokołowski (sprawozdawca).

Sędziowie: SN J. Szewczyk, SO del. do SN W. Błuś.

Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Mariusza Z. skazanego z art. 48 ust. 1

ustawy z 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 21 lutego 2002 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w S. na niekorzyść Mariusza Z. od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 3 marca 1999 r., zmieniającego

wyrok Sądu Rejonowego w E. z dnia 3 grudnia 1998 r.,

oddalił kasację, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w E. wyrokiem z dnia 3 grudnia 1998 r. uznał Mariusza Z. za winnego popełnienia dwóch przestępstw określonych w art. 48

ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.

U. Nr 75 poz. 468), przestępstwa określonego w art. 44 ust. 1 tej ustawy

oraz przestępstwa określonego w art. 46 ust. 1 tej ustawy i za to skazał go

na karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności. Nadto na podstawie art.

55 ust. 1 cyt. ustawy orzekł „przepadek dowodu rzeczowego w postaci samochodu osobowego marki Fiat Tipo na rzecz Skarbu Państwa”.

Sąd Okręgowy w S. – po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez

obrońcę oskarżonego Mariusza Z. – wyrokiem z dnia 3 marca 1999 r.

zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności wymierzonej oskarżonemu na pięcioletni okres próby oraz uchylił orzeczenie w przedmiocie orzeczenia przepadku samochodu osobowego marki Fiat Tipo.

Prokurator Okręgowy w S. zaskarżył powyższy wyrok w całości na

niekorzyść oskarżonego Mariusza Z. zarzucając rażące naruszenie prawa

materialnego „polegające na niedopuszczalnej zmianie zaskarżonego

orzeczenia poprzez uchylenie przepadku samochodu osobowego Fiat Tipo

wobec Mariusza Z.” w sytuacji, gdy samochód ten służył i był przeznaczony

do popełnienia przestępstwa, a zatem na zasadzie art. 55 ust. 1 ustawy o

przeciwdziałaniu narkomanii należało obligatoryjnie orzec przepadek tego

samochodu na rzecz Skarbu Państwa. W konkluzji prokurator wniósł uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej uchylenia przepadku

przedmiotowego samochodu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S. jako odwoławczemu.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o oddalenie kasacji.

Rozstrzygając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna.

Czyny przepisane oskarżonemu Mariuszowi Z. popełnione zostały

pod rządami kodeksu karnego z 1969 r. (w okresie od stycznia 1998 r. do 9

sierpnia 1998 r.), a oba Sądy wyrokowały w tej sprawie po wejściu w życie

kodeksu karnego z 1997 r. Stosownie zatem do art. 13 pkt 3 p.w.k.k. zamiast kary dodatkowej przewidzianej w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii należało orzec odpowiedni środek karny.

Zgodnie z art. 116 k.k. przepisy części ogólnej kodeksu karnego stosuje się do innych ustaw przewidujących odpowiedzialność karną, chyba

że ustawy te wyraźnie wyłączają ich stosowanie. Przepis art. 44 § 2 k.k.

stanowi, że sąd może orzec przepadek przedmiotów stanowiących mienie

ruchome, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa,

chyba że podlegają zwrotowi innemu podmiotowi, zaś przepis art. 44 § 3

k.k., że przepadku określonego w § 2 nie stosuje się, jeżeli jego orzeczenie

byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu; sąd może wówczas

orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

Powstaje zatem pytanie jaki jest wzajemny stosunek tych przepisów

oraz art. 55 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, zgodnie z którym

w razie skazania za przestępstwa określone w art. 40-47, 49, 50 tej ustawy

orzeka się przepadek przedmiotu przestępstwa oraz przedmiotów i narzędzi, które służyły lub były przeznaczone do jego popełnienia, nawet jeżeli

nie były własnością sprawcy.

Niewątpliwie art. 55 ust. 1 ustawy jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 44 § 2 k.k., bowiem przewiduje obligatoryjny przepadek

przedmiotów i narzędzi, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia

przestępstwa, nawet jeżeli nie były własnością sprawcy. Jednakże przepis

ten nie wyłącza stosowania art. 44 § 3 k.k. Za taką wykładnią przemawiają

następujące argumenty:

Przepisy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie wyłączają wyraźnie stosowania art. 44 § 3 k.k. – jak tego wymaga art. 116 k.k. W art. 58 tej

ustawy wyłączone zostało tylko stosowanie art. 96-98 kodeksu karnego, a

przepis ten (art. 58) został znowelizowany przez art. 5 § 2 pkt 51 lit. b

Przepisów wprowadzających Kodeks karny. Gdyby zatem wolą ustawodawcy było także wyłączenie stosowania nowego uregulowania przewidzianego w art. 44 § 3 k.k., to stosowny zapis znalazłby się w znowelizowanym art. 58 ustawy.

W uzasadnieniu rządowego projektu kodeksu karnego (Rozdział V

pkt 9) czytamy: „Druga grupa wiąże się z tzw. narzędziami przestępstwa.

Ogólne ich ujęcie (przedmioty służące lub przeznaczone do popełnienia

przestępstwa z wyłączeniem nieruchomości np. zabudowań, mieszkania)

obejmuje także pojazdy mechaniczne. Ze względu na możliwość wystąpienia znacznej dysproporcji pomiędzy wagą popełnionego przestępstwa,

zwłaszcza zaś wartością osiągniętej korzyści, oraz rodzajem i wartością

danego narzędzia stanowi się, że w takim wypadku przepadku nie stosuje

się, a sąd może wówczas orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa”. Zauważyć należy, że art. 44 § 2 k.k. przewiduje fakultatywne orzeczenia

przepadku narzędzi przestępstwa, a zatem nawet bez korzystania z instytucji przewidzianej w art. 44 § 3 k.k. możliwe jest odstąpienie od takiego

orzeczenia. Tak więc realizacja celu, dla którego wprowadzono tą instytucję do kodeksu karnego (zapobieganie oczywiście niesprawiedliwemu stosowaniu środków karnych) w rzeczywistości nastąpi właśnie wówczas gdy

przepis szczególny przewiduje obligatoryjny przepadek narzędzi przestępstwa.

Rozwiązanie przyjęte w art. 44 § 3 kodeksu karnego jest niewątpliwie

wzorowane na przepisie art. 17 ust. 4 ustawy karnej skarbowej, który zezwalał na odstąpienie od obligatoryjnego orzeczenia przepadku środka

przewozowego z uwagi na jego wartość. Takie samo rozwiązanie przyjęte

jest w kodeksie karnym skarbowym – art. 31 § 3 – zgodnie z którym przepadku przedmiotów (także obligatoryjnego) nie orzeka się jeżeli byłoby to

niewspółmierne do wagi popełnionego przestępstwa skarbowego.

Okoliczności wyżej przedstawione uzasadniają pogląd, że dopuszczalne jest stosowanie art. 44 § 3 k.k. przy rozstrzyganiu na podstawie art.

55 § 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii

(Dz. U. Nr 75, poz. 468 ze zm.) kwestii przepadku przedmiotów i narzędzi,

które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

Być może taką wykładnią kierował się Sąd Okręgowy uchylając orzeczenie o przepadku samochodu skoro rozstrzygnięcie w tym przedmiocie

uzasadnił tym, iż „przedmiotowy pojazd przedstawiał znaczną wartość, zaś

orzeczenie jego przepadku byłoby niewspółmierne do wagi popełnionych

czynów”, jednakże podstawy prawnej orzeczenia nie powołał.

Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie nie było obowiązkowe orzeczenie przepadku samochodu wobec Mariusza Z. – tym samym

podniesiony w kasacji zarzut obrazy prawa materialnego nie jest zasadny.

Odmienną kwestią jest to, czy w tym konkretnym przypadku rzeczywiście zachodziły podstawy do zastosowania przepisu art. 44 § 3 k.k. i to

bez orzeczenia stosownej nawiązki. W uzasadnieniach wyroków Sądów

obu instancji brak jest ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie przepadku samochodu, co stanowi oczywiste

naruszenie przepisów art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. względnie 457 § 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.). W kasacji nie podniesiono zarzutu

obrazy prawa procesowego, a zatem powyższe uchybienia nie mogły być

przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego.