V KK 99/24 · Sąd Najwyższy

V KK 99/24 POSTANOWIENIE Dnia 5 kwietnia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy B. W. , skazanego za popełnienie przestępstw z art. 200 § 1 k.k. i innych, z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego, od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt II AKa 159/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. akt III K 142/22, postanowił 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. obciążyć skazanego B. W. kosztami postępowania kasacyjnego. [J.J.]

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. akt III K 142/22, uznał oskarżonego B. W. za winnego sześciu przestępstw: z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., art. 200 § 1 k.k., art. 200 § 3 k.k. oraz art. 202 § 4 k.k., za które wymierzył oskarżonemu kary pozbawienia wolności (pkt 1, 4, 7, 11, 14, 17 wyroku). Jednostkowe kary pozbawienia wolności Sąd połączył i na podstawie art. 85 § 1 k.k. oraz art. 86 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę łączną 8 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 20 wyroku).

Ponadto Sąd I instancji na podstawie art. 93a § 1 pkt 4 k.k., art. 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 3 k.k. i art. 93g § 3 k.k. orzekł środek zabezpieczający w postaci umieszczenia oskarżonego B. W. po odbyciu kary pozbawienia wolności w zakładzie psychiatrycznym dla sprawców przestępstw przeciw wolności seksualnej popełnionych w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych (pkt 22 wyroku). Tym samym wyrokiem Sąd I instancji orzekł również w przedmiocie środków karnych oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego, w której zarzucono rażącą surowość wymierzonej oskarżonemu kary oraz środków karnych i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, jak również błąd w ustaleniach faktycznych, a ponadto apelacji Prokuratora Rejonowego Bydgoszcz-Południe w Bydgoszczy na niekorzyść oskarżonego, w której zarzucono naruszenie art. 2 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 410 k.p.k., błąd w ustaleniach faktycznych oraz rażąco niewspółmierną karę, Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt II AKa 159/23, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) w punktach 1, 4 i 7 ustalił, że oskarżony B.

W. dopuścił się przypisanych mu czynów w okresie od 2015 r. do 2019 roku, b) w punkcie 20 orzeczoną karę łączną wobec oskarżonego B. W. karę pozbawienia wolności podwyższył do 10 lat,c) w punkcie 24 orzeczone od oskarżonego B. W. na rzecz pokrzywdzonej M. Ż. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę podwyższył do 100.000 złotych.W pozostałej części Sąd odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu I instancji.Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego B.W., zaskarżając go w całości, zarzucając:„I. rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. polegające na nierzetelnej kontroli instancyjnej Sądu ad quem wyrażającej się w dowolnym, nazbyt swobodnym i nieprzekonującym wskazaniu na powody dla których zarzuty podniesione w apelacji obrońcy adw.

J. F. nie zostały uznane za trafne i w konsekwencji błędne uznanie przez Sąd II instancji, iż przeprowadzenie dowodu z opinii innego niezależnego zespołu biegłych na okoliczności wskazane przez obronę w przedmiotowej sprawie nie było konieczne z uwagi na fakt, iż zdaniem Sądu «bardzo krótki okres pomiędzy diagnozowaniem przez biegłych, powiązany z brakiem jakiejkolwiek terapii, która w przypadku tego typu zdarzeń jest procesem długotrwałym», skutkował przyjęciem przez Sąd II instancji jako niezasadny wniosek dowodowy obrońcy, podczas gdy Sąd nieposiadający wiadomości specjalnych nie powinien stawiać takich tez zwłaszcza w sytuacji, w której ze względu na zasadę in dubio pro reo określoną w art. 5 § 2 k.p.k. argumentacja taka nie może być uznana za wspierającą trafność argumentacji zarówno Sądu I jak i II instancji, gdyż ewentualne wnioski opinii biegłych mogłyby wyeliminować wątpliwości powstałych na tle zastosowania obligatoryjnego orzeczenia środka zabezpieczającego;II. rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, poprzez obrazę przepisów prawa procesowego, a to art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. polegającą na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z opinii innego niezależnego zespołu biegłych dla ustalenia czy koniecznym jest stosowanie wobec skazanego środka zabezpieczającego, a co w konsekwencji skutkowało bezrefleksyjnym zaakceptowaniem przez Sąd ad quem wad orzeczenia Sądu Okręgowego bez rzetelnego rozważenia zasadności wniosków podniesionych przez obrońcę w pisemnym środku zaskarżenia;III. rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 6 ust. 1 zd. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 04.11.1950 r. w zw. z art. 2 ust. 1 Protokołu nr 7 do EKPCz z dnia 22.11.1984 r. polegającą na nienależytym rozpoznaniu wskazanych w apelacji obrońcy zarzutów, poprzez nieuwzględnienie istotnych okoliczności podniesionych w tych zarzutach, co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania wszechstronnej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku Sądu I instancji oraz skutkowało «przeniesieniem» uchybień tego Sądu do orzeczenia Sądu Apelacyjnego i miało wpływ na jego treść, w szczególności: - nienależyte rozpoznanie zarzutu z pkt 2 petitum apelacji tj. błąd w ustaleniach faktycznych, który to błąd miał wpływ na treść wydanego orzeczenia, będący podstawą orzeczenia o środku zabezpieczającym w pkt 22 wyroku w oparciu o dyspozycję z art. 93a §1 pkt 4 k.k., 93b § 1 k.k., art. 93c pkt 3 k.k. oraz 93g § 3 k.k., podczas gdy opinia biegłych oraz ustna uzupełniająca opinia biegłych pozostaje ze sobą wewnętrznie sprzeczna, albowiem wskazanie w opinii pisemnej istnienia dużego prawdopodobieństwa popełnienia przez oskarżonego ponownie podobnych czynów wiązałoby się z koniecznością orzeczenia przez Sąd środka opisanego w art. 93g § 3 k.k. i obligatoryjnego dalszego leczenia zamkniętego w warunkach zakładu psychiatrycznego, podczas gdy biegli na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 roku oświadczyli:

«Ewentualny środek, zabezpieczający powinien być realizowany po odbyciu kary. Leczenie zaburzenia preferencji to jest proces wieloletni. Minimum 6 miesięcy przed końcem kary opiniowany powinien zostać przebadany przez biegłych celem oceny efektów ewentualnego leczenia i rodzaju środka zabezpieczającego. Myślę, że co prawda oskarżony nie wykazywał pewnego wglądu w swoje zaburzenia, ale przy odpowiednim nadzorze równiej ewentualnej elektronicznej kontroli miejsca pobytu to leczenie mogłoby się odbywać w warunkach ambulatoryjnych”.— w zakresie rozstrzygnięcia o zastosowaniu środka zabezpieczającego na podstawie opinii biegłego z 25.05.2022 r., w sytuacji, kiedy to przedmiotowa opinia jest niepełna i sprzeczna, gdyż nie daje kategorycznej odpowiedzi na zadane pytania, a która to inicjatywa dopuszczenia dowodu z opinii niezależnych biegłych zmierzałaby do wyjaśnienia wszystkich nasuwających się wątpliwości,IV. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 202 § 3 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego obrońcy złożonego w apelacji o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ponownej opinii biegłych lekarzy psychiatrów i biegłego lekarza seksuologa, w sytuacji kiedy opinia wydana w postępowaniu przed Sądem I instancji jest niepełna i sprzeczna, a także oparta na arbitralnych i nieuzasadnionych założeniach, podczas gdy obowiązkiem Sądu Apelacyjnego było w tym wypadku uwzględnienie wniosku dowodowego, albowiem wnioski wywiedzione z opinii biegłych stały się następnie podstawą zastosowania względem skazanego dotkliwego środka zabezpieczającego”.Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca skazanego wniosła o uchylenie wyroku Sądu odwoławczego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Rejonowej Bydgoszcz- Południe w Bydgoszczy wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja, jako oczywiście bezzasadna, podlegała oddaleniu na posiedzeniu w trybie opisanym w art. 535 § 3 k.p.k.Analiza zarzutów kasacyjnych sformułowanych przez skarżącego prowadzi do wniosku, że wszystkie de facto sprowadzają się do zakwestionowania przeprowadzonego w sprawie dowodu z opinii biegłych.

Pierwszy z zarzutów dotyczył bowiem podnoszonej przez obrońcę skazanego nieprawidłowej kontroli odwoławczej (art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.) Sądu II instancji skutkującej uznaniem dodatkowej opinii biegłych za niekonieczną. Drugi z zarzutów, formalnie określony jako dotyczący naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. wiązał się z „zaniechaniem przeprowadzenia dowodu z opinii innego niezależnego zespołu biegłych”, który miał zweryfikować tezę o konieczności zastosowania wobec skazanego środka zabezpieczającego.

Trzeci z zarzutów dotyczył kontroli instancyjnej zarzutu, w którym zarzucono sprzeczność opinii biegłych oraz opinii uzupełniającej. Czwarty zarzut natomiast sprowadzał się do nieuwzględnienia w postępowaniu odwoławczym wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ponownej opinii biegłych lekarzy psychiatrów i biegłego lekarza seksuologa (art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 202 § 3 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k.). Z powyższego wyraźnie wynika, że rzeczywistą treścią czterech zarzutów w kasacji jest w istocie teza o błędnym przyjęciu przez Sąd odwoławczy, że materiał dowodowy w sprawie jest kompletny i niewymagający uzupełnień o dodatkową opinię biegłych.

Z tego też względu należy odnieść się do wszystkich zarzutów łącznie.Dla porządku należy jedynie przypomnieć wielokrotnie powtarzaną przez Sąd Najwyższy tezę, że o obrazie przepisu art. 433 § 2 k.p.k. można mówić wtedy, gdy sąd w ogóle nie rozważy wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym, natomiast o naruszeniu art. 457 § 3 k.p.k. wówczas, gdy w uzasadnieniu wyroku nie zostanie zawarta argumentacja odnośnie do określonego potraktowania zarzutów i wniosków apelacji, a więc wtedy, gdy sąd uznając zarzuty apelacji za zasadne lub niezasadne, nie wyjaśni swojego stanowiska, ewentualnie przedstawiona argumentacja będzie zawierała braki.Nie ulega wątpliwości, że do kwestii zasadności uzupełnienia materiału dowodowego o dodatkową opinię biegłych Sąd odwoławczy odniósł się, o czym świadczy uzasadnienie zaskarżonego wyroku (s. 34-40).

Nie sposób zatem twierdzić, że doszło do obrazy art. 433 § 2 k.p.k. Należy jednocześnie uznać, że argumentacja Sądu świadczy o dokonaniu prawidłowej kontroli instancyjnej, w związku z czym nie doszło również do naruszenia art. 457 § 3 k.p.k. Sąd odwoławczy bardzo obszernie przedstawił racje, dla których nie podzielił stanowiska obrońcy. W uzasadnieniu wyraźnie wskazano powody, dla których wniosek dowodowy obrońcy o dopuszczenie dowodu z innego, niezależnego zespołu biegłych był niezasadny. Argumenty te dotyczyły kwestii powiązań czasowych pomiędzy opinią a wypowiedziami oskarżonego, taktyki procesowej skazanego oraz brakiem jakiejkolwiek terapii podjętej przez skazanego.

Sąd bardzo szczegółowo wyjaśnił również, z jakiego powodu opinia w sprawie nie jest ani niepełna, ani niejasna, co prowadzi do wniosku o braku potrzeby dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii. Należy również podkreślić, że Sąd odwoławczy bardzo obszernie odniósł się również do kwestii zastosowania w sprawie art. 93g § 3 k.k.Zakwestionowanie w kasacji opinii biegłych wiąże się z koniecznością wykazania, że istniały konkretne okoliczności określone w art. 201 k.p.k. (zob. np. postanowienie SN z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt III KK 239/15).

Innymi słowy strona domagająca się powołania innego biegłego musi wykazać, że wcześniejsza opinia jest niepełna lub niejasna. W tym kontekście istotne jest również, że naruszenie reguły in dubio pro reo (art. 5 § 2 k.p.k.) ma miejsce wtedy, gdy sąd poweźmie wątpliwości i nie mogąc ich usunąć, rozstrzyga je na niekorzyść oskarżonego. Chodzi jednak o wątpliwości organu procesowego (sądu orzekającego), a nie te, które istnieją w ocenie stron postępowania (zob. postanowienie SN z dnia 9 lipca 2003 r., sygn. akt III KK 175/03).Tymczasem uzasadnienie zarzutów kasacyjnych, znajdujące się w trzech krótkich akapitach na s. 9 kasacji, sprowadza się do niepopartego konkretnymi argumentami twierdzenia, że przepisy nakładają na Sąd, przed orzeczeniem wskazanego środka [zabezpieczającego – dop.

SN] obowiązek wysłuchania biegłego. Skoro po wysłuchaniu biegłego na rozprawie pojawiły się wątpliwości interpretacyjne w wydanej opinii ustanej i sprzeczności z opinią pisemną, w przypadku zastosowania środka zabezpieczającego konieczne jest zatem ustalenie, że inne środki zabezpieczające przewidziane w Kodeksie karnym nie są wystarczające. Rzecz w tym, że skarżąca nie wskazuje, jakie to sprzeczności występują w obu wspomnianych opiniach. Przywołuje jedynie – powtarzając tym samym literalnie argumentację z apelacji – stwierdzenie biegłego:

Myślę, że co prawda oskarżony nie wykazywał pewnego wglądu w swoje zaburzenia, ale przy odpowiednim nadzorze również ewentualnej elektronicznej kontroli miejsca pobytu to leczenie mogłoby się odbywać w warunkach ambulatoryjnych. Warto jednak dostrzec, że Sąd odwoławczy poświęcił tej wypowiedzi osobny fragment w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku: Cytowana wypowiedź nie ma charakteru kategorycznego, stanowi swoistą próbę przewidywania zachowania się oskarżonego w przyszłości, a nade wszystko nie powinna być interpretowana w oderwaniu od kontekstu wypowiedzi biegłego, który wskazał, że środek zapobiegawczy powinien być realizowany po odbyciu kary, leczenie zaburzeń preferencji seksualnych jest procesem wieloletnim, a minimum 6 miesięcy przed końcem kary opiniowany przez biegłych oskarżony winien zostać przebadany przez biegłych celem oceny efektów leczenia i rodzaju środka zabezpieczającego (s. 38).Tym samym za całkowicie bezzasadne należy uznać stanowisko skarżącego, jakoby Sąd odwoławczy dopuścił się uchybienia, a w dodatku uchybienia „o charakterze rażącym”.

Obrońca w kasacji powinien wyraźnie wskazać, jakie rzeczywiste nieprawidłowości wynikają z opinii biegłych, a skoro tego nie uczynił, to zarzuty kasacyjne łącznie należało uznać za całkowicie bezzasadne. W konsekwencji kasację jako oczywiście bezzasadną należało oddalić (art. 535 § 3 k.p.k.).O kosztach orzeczono na podstawie art. 636 § 1 k.p.k.Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie. [J.J.][ms]