V KK 85/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 85/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Krzysztof Cesarz‎SSN Jerzy GrubbaProtokolant Anna Korzeniecka-Plewka przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego ‎w sprawie R. O.‎oskarżonego z art. 212 § 2 k.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 29 czerwca 2017 r.,‎kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich - na korzyść oskarżonego ‎od wyroku Sądu Okręgowego w S.‎z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt IV Ka (…),‎utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S.‎z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt V K (…), I. uchyla wyroki Sądów obu instancji w odniesieniu do R.

O. i - na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. – umarza postępowanie karne wobec tego oskarżonego;II . obciąża Skarb Państwa kosztami procesu w sprawie. UZASADNIENIEPełnomocnik W. K., D. N. i G. W., to jest policjantów pełniących służbę w S. […] Komendy Wojewódzkiej Policji w S. (dalej: SPA KWP), wniósł w dniu 2 czerwca 2008 r. akt oskarżenia przeciwko R. O., zarzucając mu, że w czasie bliżej nieokreślonym, jednak nie później niż 4 czerwca 2007 r., pomówił w programie telewizyjnym jednostkę organizacyjną KWP w S. – S. […] Policji oraz „policjantów pełniących służbę w tej jednostce” o takie postępowanie i właściwości, które mogły poniżyć tę jednostkę oraz „pełniących w niej służbę policjantów” w opinii publicznej oraz narazić na utratę zaufania potrzebnego do funkcjonowania tejże jednostki oraz „jej funkcjonariuszy”, to jest popełnienie przestępstwa z art. 212 § 2 k.k.Sąd Rejonowy w S., wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2011 r., ustalił, że R.

O. w 2007 r. w dniu bliżej nieokreślonym, jednak nie później niż 4 czerwca 2007 r., za pośrednictwem środka masowego komunikowania w postaci telewizji, pomówił jednostkę organizacyjną Policji […] KWP w S., rozgłaszając, że panuje w nim kompletna degrengolada i zezwierzęcenie oraz jego funkcjonariusze nadmiernie się alkoholizują, to jest o takie postępowanie i właściwości, które mogły poniżyć ją w opinii publicznej oraz narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania swojej działalności, czym wyczerpał znamiona czynu z art. 212 § 1 i 2 k.k., i – na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. i art. 67 § 1 k.k. – warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko niemu na okres roku próby, a na podstawie art. 67 § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego świadczenie pieniężne w kwocie 300 zł i zobowiązał go do przeproszenia pokrzywdzonej jednostki na piśmie.

Sąd Okręgowy w S., po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. m. in. apelacji osobistej R. O., utrzymał w mocy pierwszoinstancyjny wyrok, uznając wniesiony środek odwoławczy za oczywiście bezzasadny.Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego w całości na korzyść R. O. złożył, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., Rzecznik Praw Obywatelskich. Zarzucając rażące naruszenie prawa, to jest art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., poprzez brak wyjścia poza granice i podniesione w apelacji R. O. zarzuty, mimo że skarżony nią wyrok Sądu I instancji dotknięty był bezwzględną, określoną w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., podstawą odwoławczą w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, co skutkowało utrzymaniem w mocy zaskarżonego orzeczenia – zażądał uchylenia wyroków Sądów obu instancji i umorzenia postępowania karnego wobec R.

O.Obecny na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o oddalenie kasacji.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja zasługiwała na uwzględnienie.Sformułowany w prywatnym akcie oskarżenia zarzut pod adresem R. O. nie dawał jeszcze podstawy do uznania, że w stosunku do tego oskarżonego od początku można było mówić o braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Co prawda zawarty w akcie oskarżenia opis czynu nie zawierał informacji, że R. O. zniesławił określonych z imienia i nazwiska oskarżycieli prywatnych, którymi byli W.

K., G. W. i D. N., ale poprzez wskazanie, iż pomówienie odnosiło się również do „policjantów pełniących służbę w tej jednostce” (czyli w S. […] KWP w S.), wolno było przyjąć, że wszyscy trzej oskarżyciele prywatni (pełniący służbę w tym pododdziale) czuli się głęboko dotknięci wypowiedziami tego oskarżonego. Nie było zatem przeszkód prawnych, aby – korzystając z dorobku judykatury (zob. post. SN z 13 grudnia 2000 r., II KKN 75/00) – traktować skargę jako dopuszczalną i czyniąc zadość wymogom z art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k., precyzyjnie określić w wyroku kończącym proces tożsamość pokrzywdzonych – oskarżycieli prywatnych.Rzecz jednak w tym, że opis czynu R.

O. zawarty w dyspozytywnej części pierwszoinstancyjnego wyroku, utrzymanego w mocy przez Sąd odwoławczy, jednoznacznie wskazywał, iż pokrzywdzonym zachowaniem tego sprawcy nie była żadna osoba fizyczna, ale tylko jednostka organizacyjna – S. […] KWP w S. Wychodząc z założenia, że ochrony czci takiej jednostki w ramach postępowania prywatnoskargowego domagać się może wyłącznie organ wymieniony w art. 51 § 1 k.p.k. i że uprawniony organ Policji takiej czynności nie wykonał (nawet zresztą w tym kierunku nie przedsięwziął żadnych kroków), należało uznać, że Sąd a quo, czyniąc ustalenia będące podstawą warunkowego umorzenia postępowania karnego, zignorował wystąpienie negatywnej przesłanki w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela, o której mowa w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., a Sądowi drugiej instancji, rozpoznającemu wniesioną przez R.

O. apelację, uszło to uwagi i wskutek tego rażąco naruszył art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.Na kanwie niniejszej sprawy, cokolwiek uogólniając problem, można stwierdzić: brak skargi uprawnionego oskarżyciela w postępowaniu w sprawach z oskarżenia prywatnego, stanowiący ujemną przesłankę procesową z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., ma miejsce również wtedy, gdy autor oskarżenia wskazał wprawdzie siebie jako osobę pokrzywdzoną zachowaniem oskarżonego, ale sąd ustalił, że naruszone zostało dobro prawne nie oskarżyciela prywatnego, tylko zgoła innego podmiotu.Z tych racji wyroki Sądów obu instancji w odniesieniu do R.

O. nie mogły się ostać i konieczne stało się ich uchylenie. Orzeczenie następcze przybrało postać umorzenia postępowania wobec tego oskarżonego z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.). Trudno w tym miejscu nie odnotować, że w związku z upływem terminów przewidzianych w art. 101 § 2 k.k. i art. 102 k.k. wystąpiła w stosunku do R. O. również inna ujemna przesłanka procesowa, to jest przedawnienie karalności (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.).Główna przeszkoda prowadzenia procesu (brak skargi uprawnionego oskarżyciela) nie wystąpiła w wyniku zachowania żadnej ze stron, co stanowiło sytuację wyjątkową w rozumieniu art. 632a § 1 k.p.k., i dlatego Sąd Najwyższy obciążył kosztami procesu w sprawie Skarb Państwa. r.g.