V KK 74/08 · Sąd Najwyższy

WYROK Z DNIA 19 LISTOPADA 2008 R.

V KK 74/08

Dokonywanie wykładni polega na zastosowaniu wszystkich metod

(językowej, systemowej i funkcjonalnej). Zasada pierwszeństwa wykładni

językowej nie oznacza, że w tym procesie wolno zignorować wykładnię

systemową i funkcjonalną, a niekiedy także historyczną.

Przewodniczący: sędzia SN J. Skwierawski.

Sędziowie: SN D. Świecki (sprawozdawca),

SA (del. do SN) A. Seremet.

Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Mik.

Sąd Najwyższy w sprawie Henryka M., skazanego z art. 148 § 1 i 3

k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w

dniu 19 listopada 2008 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od

wyroku Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 30 października 2007 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 4 czerwca 2007 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Apelacyjnemu w S. do ponownego rozpoznania (...).

Z uzasadnienia:

(...) Nie można też zaakceptować przedstawionego przez Sąd Apelacyjny stanowiska co do przypisania oskarżonemu przestępstwa z art. 148 §

3 k.k. w kontekście przyjętego w ślad za aktem oskarżenia opisu czynu, z

którego wynika, że oskarżony był uprzednio skazany za przestępstwo z art.

148 § 2 k.k. z 1969 r. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że przepis ten na

gruncie Kodeksu karnego z 1969 r. dotyczył uprzywilejowanej postaci zabójstwa i stanowił odpowiednik obecnego art. 148 § 4 k.k. Sąd Apelacyjny

jednak uznał, że to uchybienie Sądu Okręgowego, polegające na nieskorygowaniu błędu w opisie czynu, pomimo że oskarżony był w rzeczywistości

skazany za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. z 1969 r., nie ma znaczenia dla

rozstrzygnięcia, bo podzielił stanowisko prezentowane przez część doktryny, iż pojęcie „zabójstwo” użyte w art. 148 § 3 k.k. obejmuje zarówno typ

podstawowy, typy kwalifikowane, jak i uprzywilejowane. Tym samym Sąd

Apelacyjny odrzucił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w powołanej na

wstępie uchwale*, iż wcześniejsze prawomocne skazanie za zabójstwo,

stanowiące podstawę obostrzenia odpowiedzialności karnej w oparciu o

przepis art. 148 § 3 in fine k.k., nie obejmuje uprzedniego prawomocnego

skazania za zabójstwo typu uprzywilejowanego. Jednakże odrzucenia tego

poglądu przez Sąd Apelacyjny nie można zaakceptować, albowiem nie

przedstawiono szerszej warstwy argumentacyjnej, poza lakonicznym

stwierdzeniem, że stanowisko Sądu Najwyższego jest „pozbawione normatywnego oparcia oraz sprzeczne z zasadami wykładni (pierwszeństwo wykładni językowej, nad pozostałymi)”. Nie jest to jednak wystarczające uzasadnienie podstawy prawnej orzeczenia, albowiem nie wiadomo co oznacza zwrot „pozbawione jest normatywnego oparcia”, skoro wątpliwość interpretacyjna pojawiła się właśnie z uwagi na normatywne umiejscowienie

tego przepisu jako § 3 art. 148 k.k., a więc po unormowaniu typu podstawowego i typów kwalifikowanych przestępstwa z art. 148 k.k. Natomiast

stwierdzenie, że przeciwko temu poglądowi przemawia zasada pierwszeństwa wykładni językowej w procesie dekodowania znaczenia przepisu prawa, nie jest do końca trafne, albowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego

oraz w nauce prawa dominuje pogląd, ujmując rzecz w skrócie, że proces

wykładni powinien polegać na zastosowaniu wszystkich metod (językowej,

systemowej i funkcjonalnej), gdyż poprzestanie na wykładni językowej nie

jest wystarczające. Zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie oznacza, że w procesie wykładni wolno całkowicie zignorować wykładnie systemową i funkcjonalną. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który

wydaje się językowo jasny okaże się wątpliwy, gdy poddany zostanie procesowi dalszej wykładni (por. L. Morawski: Zasady wykładni prawa, Toruń

2006, s. 73). Dlatego też Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale (I KZP

41/02, OSNKW 2003, z. 1-2, poz. 4) wyraźnie wskazał, że wynik wykładni

językowej znamienia „zabójstwo” nie jest jednoznaczny i wobec tego przy

zastosowaniu wykładni systemowej doszedł do wniosku, że przepis art.

148 § 3 k.k. w zakresie dotyczącym uprzedniego skazania za zabójstwo,

odnosi się tylko do typu podstawowego i typów kwalifikowanych. Z tego też

względu stanowisko Sądu Apelacyjnego odrzucające ten pogląd bez

przedstawienia argumentów przeciwnych, nie może zyskać akceptacji. W

związku z tym ponownej oceny wymaga kwestia prawidłowej kwalifikacji

prawej czynu, która przy przyjęciu poglądu Sądu Najwyższego nie jest

zgodna z jego opisem co do wskazania, że oskarżony był uprzednio skazany za przestępstwo z art. 148 § 2 k.k. z 1969 r., tj. uprzywilejowane zabójstwo. Jednakże nie jest również trafny pogląd Sądu Apelacyjnego, że

kierunek zaskarżenia uniemożliwiał poprawienie tego uchybienia, albowiem

byłoby to orzekanie na niekorzyść oskarżonego. Należy uznać, że tak

przedstawiony pogląd odnosi się do zakazu reformationis in peius. Rzecz

jednak w tym, że ten zakaz dotyczy zmiany ustaleń faktycznych na niekorzyść oskarżonego, przy czym chodzi o ustalenia zarówno w części dyspozytywnej, jak i motywacyjnej orzeczenia. Należy w związku z tym rozważyć,

czy rzeczywiście skorygowanie niewątpliwego błędu w opisie czyn odnośnie numeracji paragrafu art. 148 k.k. z 1969 r., byłoby zmianą ustaleń faktycznych dotyczących znamion przypisanego przestępstwa. Otóż, jak wyni-

ka z opisu czynu oskarżony był „uprzednio skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w S. za czyn z art. 148 § 2 dawnego kodeksu karnego”. Jest to

niewątpliwie skrótowa forma opisu przypisanego przestępstwa przez odesłanie odnośnie do wypełnienia znamienia „skazany za zabójstwo” (art. 148

§ 3 in fine k.k.) do opisu czynu i jego kwalifikacji prawnej zawartej w wyroku

Sądu Wojewódzkiego w S. Nie ulega wątpliwości, że tym wyrokiem oskarżony został skazany za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. z 1969 r. W tym zakresie są to więc ustalenia faktyczne wynikające z tego wyroku, które zostały poczynione prawidłowo co do wcześniejszego skazania za zabójstwo

z art. 148 § 1 k.k. z 1969 r., choć błędnie wpisano kwalifikację prawną czynu, bo zamiast § 1 wskazano § 2. Jest to więc błąd pisarski przejęty z zarzutu aktu oskarżenia, a nie błędne ustalenie faktyczne. Uwzględnienie tej

okoliczności prowadzi do wniosku, że in concreto realne i racjonalne wydaje się rozważenie przez Sąd Apelacyjny możliwości sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku Sądu Okręgowego, pomimo wyrażanej w

orzecznictwie i piśmiennictwie ostrożności w tej kwestii. Niemniej jednak w

niniejszej sprawie przyczyny wadliwego opisu czynu wynikają z błędu pisarskiego, który może zostać sprostowany w trybie art. 105 § 1 k.p.k.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

* I I KZP 41/02 /OSNKW 2002, z.1-2, poz.4/