V KK 673/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 673/19 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Błaszczyk (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek‎SSN Włodzimierz WróbelProtokolant Małgorzata Sobieszczańska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Grzegorza Krysmanna‎w sprawie R. H. ‎skazanego z art. 224 § 2 k.k. i in.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 10 listopada 2021 r.,‎kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść,‎od wyroku Sądu Rejonowego w W. ‎z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. akt II K (…), 1. uchyla pkt V zaskarżonego wyroku w części orzekającej obowiązek zapłaty odsetek od nawiązki, do zapłaty której R. H. został zobowiązany na podstawie art. 46 § 2 k.k.;

2. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

R. H. został oskarżony o to, że:I.w dniu 23 lipca 2015 r. w W., groźbą i przemocą polegającą na szarpaniu oraz kopaniu zmuszał funkcjonariuszy Policji st. sierż. Ł. R. i sierż. K. K. do zaniechania prawnej czynności służbowej podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych, przy czym czynu tego dopuścił się działając w warunkach powrotu do przestępstwa, gdyż był już uprzednio skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 23 listopada 2011 r. o sygn. II K (…) za czyn z art. 280 § 1 k.k. i inne na karę 2 lat pozbawienia wolności, którą odbywał w okresie od 19 marca 2011 r. do 3 sierpnia 2011 r. i od 21 maja 2013 r. do 4 stycznia 2015 r., tj. o czyn z art. 224 § 2 k.k. i art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;II.w czasie i miejscu jak w pkt I zarzutu, znieważył funkcjonariusza Policji st. sierż.

Ł. R. i sierż. K. K. słowami powszechnie uznanymi za obelżywe podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych, przy czym czynu tego dopuścił się działając w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt I zarzutu, tj. o czyn art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;III.w dniu 24 lipca 2016 r. w W., znieważył funkcjonariuszy Policji sierż. szt. J. K. i sierż. A. Ł. słowami powszechnie uznanymi za obelżywe podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych, przy czym czynu tego dopuścił się działając w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt I zarzutu, tj. o czyn art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;IV.w dniu 17 września 2016 roku w W., znieważył słowami powszechnie uznanymi za obelżywe funkcjonariusza Policji post.

A. P. oraz naruszył jej nietykalność cielesną poprzez jej kopnięcie w trakcie i w związku z pełnieniem przez nią obowiązków służbowych, przy czym czynu tego dopuścił się działając w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt I zarzutu, tj. o czyn art. 226 § 1 k.k. i art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;V.w czasie i miejscu jak w pkt IV zarzutu, znieważył funkcjonariusza Policji st. asp. M. R. słowami powszechnie uznanymi za obelżywe podczas i w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych, przy czym czynu tego dopuścił się działając w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt 1 zarzutu, tj. o czyn art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. akt II K (…), uznał R.

H. za winnego popełnienia:I.czynu opisanego w pkt I części wstępnej wyroku, tj. przestępstwa z art. 224 § 2 k.k. i art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na postawie art. 224 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;II.czynu opisanego w pkt II, III i V części wstępnej wyroku przyjmując, że dopuścił się on ich działając w warunkach ciągu przestępstw z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 226 § 1 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;III.czynu opisanego w pkt IV części wstępnej, tj. przestępstwa z art. 226 § 1 k.k. i art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;IV.na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył kary jednostkowe wymierzone oskarżonemu w pkt od I do III części dyspozytywnej wyroku i wymierzył mu karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;V.na podstawie art. 46 § 2 k.k. zasądził od oskarżonego na rzecz funkcjonariusza A.

P. kwotę 500 złotych tytułem nawiązki wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 lutego 2017 r. do dnia zapłaty.Przedmiotowy wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 6 maja 2017 r. Kasację od tego orzeczenia wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzeczenia o środku kompensacyjnym, w zakresie zasądzenia odsetek od nawiązki (część punktu V sentencji wyroku), na korzyść R.H.. Skarżący zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 46 § 2 k.k. polegające na orzeczeniu od oskarżonego R.

H. na rzecz pokrzywdzonej A. P. kwoty 500 zł ty tytułem nawiązki wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 lutego 2017 r. do dnia zapłaty, podczas gdy przy orzekaniu nawiązki w oparciu o wskazany przepis nie mają zastosowania przepisy prawa cywilnego dotyczące roszczeń cywilnoprawnych, w tym regulujące kwestię zasądzania odsetek.W oparciu o tak sformułowany zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej zasądzenia odsetek od orzeczonej nawiązki na rzecz pokrzywdzonej A. P..Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna, a podniesione w niej zarzuty w konsekwencji doprowadziły do uchylenia wyroku w części dotyczącej zasądzenia odsetek od orzeczonej nawiązki na rzecz pokrzywdzonej A.

P.. W pełni zasadnie autor kasacji powołał się na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2002 r., II KKN 385/01, (LEX nr 53028), w którym stwierdzono, że: „szkodą, do której naprawienia sąd zobowiązuje sprawcę, jest równowartość rzeczywistej szkody wynikłej bezpośrednio z przestępstwa i nie jest dopuszczalne uwzględnienie przy ustalaniu jej wysokości tych składników i elementów szkody, które wynikły z następstw czynu, np. odsetek”. Stanowisko to zostało zaakceptowane przez doktrynę prawa karnego i powoływane jest w licznych komentarzach Kodeksu karnego.

Jednocześnie w wyroku z dnia 23 lipca 2009 r., V KK 124/09, (LEX nr 519632), Sąd Najwyższy stwierdził, że: „ ...z samej istoty środka karnego przewidzianego w art. 39 pkt 5 k.k. i art. 46 § 1 k.k. wynika jego prawnokarny, represyjny charakter, dopiero w drugim rzędzie realizujący też funkcję kompensacyjną... ”. Zgodzić się także należy ze skarżącym, że nawiązka jest rodzajem „zryczałtowanego naprawienia szkody’', aktualizującym się w obliczu trudności z orzeczeniem obowiązku naprawienia szkody, a zarazem jest nadal środkiem mającym charakter penalny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2000 r., I KZP 5/00, OSNK 2000/7-8/55;

V. Konarska - Wrzosek (red.), Kodeks karny. Komentarz, WKP 2018; R. A Stefański, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2019). Pomimo bowiem umiejscowienia „nawiązki” przez ustawodawcę w wyniku nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 lipca 2015 r. w nowym rozdziale Va „Przepadek i środki kompensacyjne", co wskazywałoby wyłącznie na jej funkcję kompensacyjną, to jednak nie utraciła ona także charakteru środka penalnego, a to wobec wyraźnej regulacji wynikającej z treści przepisu art. 56 k.k. („przepisy art. 53, art. 54 § 1 oraz art. 55 stosuje się odpowiednio do orzekania innych środków przewidzianych w tym kodeksie, z wyjątkiem obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę").W odniesieniu do kwestii orzekania tego środka kompensacyjnego treść przepisu art. 56 k.k. wyraźnie wskazuje, że stosuje się tu także odpowiednio dyrektywy wymiaru kary oraz okoliczności związane z wymiarem kary, o których mowa w art. 53 § 2 k.k. Przepis ten, wyłącza jedynie możliwość odpowiedniego stosowania dyrektyw wymiaru kary z art. 53 k.k. do obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Dlatego też wysokość nawiązki orzekanej na podstawie art. 46 § 2 k.k. może przekraczać wartość szkody wyrządzonej przestępstwem, choć nigdy nie może oczywiście przekroczyć ustawowej granicy, która zarówno w dacie popełnienia czynu w przedmiotowej sprawie, jak i w chwili obecnej wynosi 200.000 zł (por. M. Królikowski (red.). R. Zawłoki (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do artykułów 1-116, Warszawa 2017, wydanie: 4; V. Konarska-Wrzosek (red.), Kodeks karny. Komentarz, WKP 2018). Podobnie, jak w przypadku środka kompensacyjnego orzekanego w oparciu o art. 46 § 1 k.k., pokrzywdzony może wnieść o egzekucję nawiązki, gdyż orzeczenie ją zasądzające ma charakter majątkowy, można mu nadać klauzulę wykonalności i przeprowadzić egzekucję wynikającej z niego należności.Sąd Najwyższy podziela także argumenty Prokuratora Generalnego, co do tego, że w odniesieniu do nawiązki określonej w § 2 art. 46 k.k. orzekający sąd nie jest obowiązany do bezpośredniego stosowania przepisów prawa cywilnego, w tym art. 481 k.c. regulującego kwestię odsetek.

Obowiązek tego rodzaju ustawodawca przewidział jedynie w odniesieniu do rozstrzygnięć określonych w § 1 art. 46 k.k. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy była regulacja, według której sąd miałyby stosować przy orzekaniu nawiązki również przepisy prawa cywilnego, to w treści art. 46 § 2 k.k. użyłby niewątpliwie określenia „stosując przepisy prawa cywilnego”, jak to uczynił w § 1 tego przepisu lub zredagowałby ten przepis (§ 2 art. 46 k.k.) w sposób pozwalający wprost na odnoszenie się do cywilistycznych aspektów rekompensaty.

Jednocześnie w treści przepisu art. 56 k.k., nadanej mu nowelą z dnia 20 lutego 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 396), wskazałby, że przepisy art. 53 k.k., art. 54 § 1 k.k. oraz art. 55 k.k. stosuje się odpowiednio do orzekania innych środków przewidzianych w tym kodeksie, z wyjątkiem obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz „nawiązki’'.Dlatego też Sąd Najwyższy, w pełni akceptując stanowisko wyrażone w powołanych wyżej judykatach, a także argumenty wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, uwzględnił zarzuty Prokuratora Generalnego, a konsekwencji uchylił zaskarżony wyrok w części orzekającej obowiązek zapłaty odsetek od nawiązki.

Uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w zaskarżonej części i brak podstaw do ponownego rozważania zasadności orzekania „o odsetkach”, spowodowało, że ten przedmiot rozpoznania utracił swój byt prawny, a zatem nie zachodziła konieczność wydania orzeczenia następczego, nie mogłaby być bowiem ta kwestia przedmiotem ponownego rozpoznania sprawy. Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.Wydatki postępowania kasacyjnego, zgodnie z art. 638 k.p.k., ponosi Skarb Państwa.