V KK 61/06 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 7 LUTEGO 2007 R.

V KK 61/06

Na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. rekompensowane mogą być jedynie

szkoda i krzywda, będące bezpośrednim następstwem niesłuszności zastosowanego środka przymusu. Jeżeli natomiast w wyniku sposobu wykonania środka przymusu doszło do dalszych szkód, w szczególności takich,

które powodują, że aresztowany czy zatrzymany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, nic nie stoi na

przeszkodzie dochodzeniu od Skarbu Państwa renty (art. 444 § 2 k.c.),

także w postaci skapitalizowanej (art. 447 k.c.), na drodze procesu cywilnego.

Przewodniczący: sędzia SN P. Hofmański (sprawozdawca).

Sędziowie SN: R. Malarski, E. Matwijów.

Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Mik.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ryszarda P. o zadośćuczynienie za niesłuszne zatrzymanie, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 7 lutego 2007 r., kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 24 sierpnia 2005 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 11 lutego

2005 r.,

o d d a l i ł kasację (...).

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2005 r., Sąd Apelacyjny w W. utrzymał

w mocy wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 11 lutego 2005 r., którym zasądzono na rzecz Ryszarda P. kwotę 12 000 zł tytułem zadośćuczynienia

za oczywiście niesłuszne zatrzymanie w dniu 13 grudnia 1996 r., wraz z

ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w W. zaskarżony został kasacją, wniesioną przez pełnomocnika wnioskodawcy Ryszarda P., w której podniesiono

zarzuty rażącej obrazy prawa materialnego, w postaci:

 art. 445 § 1 k.c., polegającej na zasądzeniu na rzecz wnioskodawcy

kwoty 12 000 zł. z tytułu zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie bez właściwego uwzględnienia jej odpowiedniości w odniesieniu

do charakteru i skali doznanych przez Ryszarda P. krzywd moralnych oraz

uszkodzeń ciała i rozstroju zdrowia, które to okoliczności znalazły wyraźne

odzwierciedlenie w opinii biegłych lekarzy i zeznaniach wnioskodawcy,

 art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 444 i 447 k.c., polegającej na błędnym uznaniu, że przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące renty nie znajdują

zastosowania w ramach postępowania karnego o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne zatrzymanie.

Opierając się na tych zarzutach pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o

uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy

wyroku Sądu Okręgowego w L. i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Formułując pisemną odpowiedź na kasację Prokurator Apelacyjny w

W. wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył.

Kasacja jest oczywiście bezzasadna z następujących powodów.

Po pierwsze, zarzuty kasacyjne stanowią niemal dosłowne odzwierciedlenie zarzutów apelacyjnych, z którymi Sąd Apelacyjny w W. rozprawił

się w sposób zgodny z prawem procesowym, a swoje stanowisko w tym

przedmiocie należycie uzasadnił. Z tego powodu zarzuty kasacyjne, kierowane przeciwko orzeczeniu Sądu drugiej instancji mogą być odczytane tylko w kontekście ewentualnego nieprawidłowego rozpoznania zwyczajnego

środka odwoławczego.

Po drugie, kontrola kasacyjna nie potwierdza tezy autora kasacji, jakoby Sąd Apelacyjny dopuścił się rażącego naruszenia prawa procesowego, akceptując wysokość kwoty zasądzonej na rzecz wnioskodawcy tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie. O zasądzeniu na rzecz wnioskodawcy nieodpowiedniej kwoty zadośćuczynienia w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. można byłoby mówić jedynie wówczas, gdyby

kwota ta była rażąco niewspółmierna do krzywdy, jaka stała się udziałem

osoby niesłusznie zatrzymanej. O takiej sytuacji, w sprawie, w której zasądzono z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania kwotę 12 000 zł, nie

może być mowy. Nadto, zakwestionowanie sposobu miarkowania zadośćuczynienia w postępowaniu kasacyjnym może mieć miejsce tylko w

bardzo wyjątkowych wypadkach, skoro podstawą uwzględnienia kasacji

może być jedynie stwierdzenie rażącego naruszenia prawa, które mogło

mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.).

Po trzecie, Sąd Apelacyjny całkowicie zasadnie podzielił zapatrywanie prawne Sądu Okręgowego, według którego przepisy o rencie, a w konsekwencji także przepisy dotyczące jej kapitalizacji (art. 444 § 2 k.c. i art.

447 k.c.), nie mają zastosowania w przypadku dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. W tym trybie rekompensowane być mogą jedynie szkody i krzywdy będące bezpośrednim

następstwem niesłuszności zastosowanego środka przymusu. Może być

zatem zasądzone jedynie odszkodowanie i zadośćuczynienie, w ramach

których zrekompensowane być mogą wspomniane szkody i krzywdy. Jeżeli

zaś, w wyniku sposobu wykonania środka przymusu doszło do dalszych

szkód, w szczególności takich, które powodują, że aresztowany czy zatrzymany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej

albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia

na przyszłość, nic nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu od Skarbu Państwa renty (art. 444 § 2 k.c.), także w postaci skapitalizowanej (art. 447

k.c.), na drodze procesu cywilnego. Lex specialis, jakim jest bez wątpienia

art. 552 k.p.k., wyłącza bowiem stosowanie przepisów ogólnych prawa cywilnego jedynie w takim zakresie, w jakim sam kształtuje podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Dochodzenie tych roszczeń nie jest wcale związane z kwestią niewątpliwej niesłuszności stosowanych środków przymusu, o której to niesłuszności mowa w art. 552 § 4

k.p.k., i w związku z tym dochodzenie ich od Skarbu Państwa możliwe jest

zarówno wtedy, gdy roszczenie wynika z wykonania słusznych, jak i niesłusznych środków przymusu. W tej sytuacji argument obrony, jakoby z

„odszkodowaniem”, o którym mowa w art. 552 § 4 k.p.k., należy kojarzyć

także jednorazowe „odszkodowanie” odpowiadające skapitalizowanej rencie (art. 447 k.c.), traci na znaczeniu. Zajęcie stanowiska odbiegającego od

zapatrywania Sądu Najwyższego prowadziłoby zresztą do niedającego się

zaakceptować wniosku, że w trybie określonym w rozdziale 58 Kodeksu

postępowania karnego wolno dochodzić renty skapitalizowanej na podstawie art. 447 k.c., zaś niedopuszczalne byłoby dochodzenie renty w jej klasycznej postaci, o której mowa w art. 444 § 2 k.c.

Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w postanowieniu.