V KK 480/25 · Sąd Najwyższy

V KK 480/25 POSTANOWIENIE Dnia 17 kwietnia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk w sprawie A.J., P.G. i M.M. skazanych z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 kwietnia 2026 r. wniosku skazanego P.G. o wyłączenie sędzi A.D. od udziału w sprawie V KK 480/25, na podstawie art. 42 § 4 k.p.k. w zw. z art.41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, postanowił wyłączyć sędzię A.D. od udziału w sprawie Sądu Najwyższego o sygn. akt V KK 480/25.

UZASADNIENIEW dniu 24 października 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęły kasacje obrońców skazanych A.J., P.G. i M.M. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 295/23, zmieniającego co do skazanych P.G. i M.M. oraz utrzymującego w mocy co do skazanego A.J. wyrok Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 24 października 2022 r., sygn. akt II K 84/20. Jednym z zarzutów podniesionych we wszystkich kasacjach było uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., związane z udziałem w składzie orzekającym Sądu odwoławczego osób powołanych na urząd sędziego tego Sądu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3 – dalej ustawa o KRS z 2017 r.).Kasacje te, zarejestrowane zostały w Sądzie Najwyższym pod sygn. akt V KK 480/25 i zarządzeniem osoby pełniącej funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej z dnia 29 października 2025 r. przydzielone do referatu sędziego A.R.Sędzia ten, na swój wniosek, wyłączony został od udziału w niniejszej sprawie postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2025 r. (KRI 1370). Po wyłączeniu od rozpoznania wskazanych wyżej kasacji sędziego A.R. sprawa została przydzielona – kolejnym zarządzeniem osoby pełniącej funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej – sędziemu Stanisławowi Stankiewiczowi.Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2026 r. (KRI 1432), na wnioski obrońcy M.M. oraz skazanego P.G., sędzia S.S. wyłączony został od udziału w sprawie Sądu Najwyższego o sygn. akt V KK 480/25.Zarządzeniem osoby pełniącej funkcję Prezesa Izby Karnej następnym wyznaczonym do rozpoznania tej sprawy sędzią został R.W.Również ten sędzia, na wniosek skazanego P.G., został wyłączony od rozpoznania sprawy V KK 480/25 postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2026 r.

KRI 1526.Zarządzeniem osoby pełniącej funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej z dnia 12 marca 2026 r. sprawa przydzielona została sędzi A.D. W dniu 30 marca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek skazanego P.G. o wyłączenie od orzekania w przedmiocie kasacji również sędzi A.D. Uzasadniając wniosek jego autor odwołał się do trybu powołania tej sędzi na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., wskazując, że rozpoznanie przez nią sprawy – zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-410-1/20 (OSNK 2020 z. 2 poz. 7) – skutkować będzie pozbawieniem go prawa do sądu w rozumieniu przepisów konstytucyjnych i konwencyjnych.

Odwołał przy tym do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Sąd Najwyższy zważył co następuje.Złożony przez skazanego wniosek – o wyłączenie sędzi A.D. od udziału w rozpoznaniu sprawy zawisłej w Sądzie Najwyższym pod sygn. akt V KK 480/25 – jest zasadny.Konieczność wyłączenia tej sędzi, wspiera jednolite orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) zgodnie z którym, Sąd Najwyższy w składach z udziałem sędziów powołanych na urząd sędziego SN na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r. nie stanowi sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronnie praw człowieka i podstawowych wartości, a tym samym nie gwarantuje prawa do rzetelnego procesu (por. wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce, skarga 43572/18; z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21).

Wprawdzie orzeczenia te dotyczyły sędziów orzekających w Izbach: Dyscyplinarnej, Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Cywilnej, mają one wszelako bezpośrednie przełożenie także na składy orzekające Sądu Najwyższego w Izbie Karnej z udziałem osób powołanych na urząd sędziego SN w tożsamym trybie. Orzekanie sędzi A. D. w niniejszej sprawie będzie też skutkowało, zgodnie z powołanymi we wniosku uchwałami Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-410-1/20 oraz z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), uchybieniem stanowiącym bezwzględną przyczynę odwoławczą w postaci „nienależytej obsady sądu”.Nie ulega również wątpliwości, że orzekanie przez sędzię A.D. w przedmiocie kasacji, w których pod adresem wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi podniesione zostały m.in. zarzuty uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na udział w składzie orzekającym osób powołanych na urząd sędziego sądu powszechnego w tym samym, niekonstytucyjnym trybie, a więc na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r., nie tylko pozwala na powzięcie wątpliwości co do zachowania przez nią bezstronności w tej konkretnej sprawie (iudex suspectus), lecz wręcz powinno skutkować jej wyłączeniem ex lege na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

Ratio legis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. jest czytelne i – w myśl zasady nemo iudex indoneus in propria causa – sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. Nie chodzi przy tym jedynie o te ewidentne przypadki, gdy sędzia jest stroną procesową, które ex definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu, ale o każdą sytuację, gdy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (zob. J. Kosonoga (w:) R. A. Stefański S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego.

Komentarz do art. 1 – 166, Warszawa 2017, tom I, s. 550). Trudno o bardziej jednoznaczny przykład tego rodzaju wypadku niż ten, w którym sędzia Sądu Najwyższego powołany w niekonstytucyjnym trybie, ma oceniać zarzut wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z uwagi na udział w składzie orzekającym Sądu drugiej instancji osób powołanych również z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa nie będącej organem tożsamym z tym, który przewidziany jest w art. 187 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.Skoro, pomimo rzucających się w oczy okoliczności, o których mowa wyżej, ani Przewodniczący V Wydziału Izby Karnej Sądu Najwyższego ani osoba pełniąca funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierujący pracami tej Izby nie uznali za celowe wdrożenie procedury wyłączającej z mocy prawa sędzi A.D. od orzekania w niniejszej sprawie kasacyjnej, ani też sama sędzia nie złożyła oświadczenia o jakim mowa w art. 42 § 2 k.p.k., chociaż wcześniej inni sędziowie wnioski oparte przynajmniej o przepis art. 41 § 1 k.p.k. składali (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 kwietnia 2022 r., IV KO 100/22 [na wniosek sędziego I.Z.]; z dnia 19 maja 2022 r., V KO 38/22, z dnia 7 lipca 2022 r., V KO 60/22 i z dnia 9 sierpnia 2022 r., I KO 73/22 [na wnioski sędziego A.B.]; z dnia 29 marca 2022 r., II KO 27/22, z dnia 9 czerwca 2022 r., IV KO 49/22, z dnia 14 czerwca 2022 r., I KO 59/22 i z dnia 15 czerwca 2022 r., V KO 22/22 [na wnioski sędziego M.M.]; z dnia 28 lipca 2022 r., IV KO 88/22 i z dnia 9 sierpnia 2022 r., I KO 73/22 [na wnioski sędziego P.K.]), jej wyłączenie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. stało się wręcz koniecznością.

Uwzględniając całokształt rozważań poczynionych w niniejszym uzasadnieniu postanowiono jak na wstępie. Tomasz Artymiuk[WB][a.ł]‎