V KK 478/23 · Sąd Najwyższy

V KK 478/23 POSTANOWIENIE Dnia 23 listopada 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy L.K. skazanego z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2023 r., sygn. IV Ka 347/23, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Nakle nad Notecią z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. II K 601/20 na podstawie art. 535 § 3 k.p.k. p o s t a n o w i ł:

1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2. zasądzić od skazanego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

L.K. został oskarżony o to, że w okresie od marca 2012 roku do grudnia 2018 roku w miejscowości M., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przekroczył uprawnienia Burmistrza Miasta i Gminy M. w ten sposób, że wskazując i zatwierdzając wypłatę dla wytypowanych urzędników celowe zawyżone kwoty pieniężne z tytułu przyznawanych nagród uznaniowych w ww. okresie przywłaszczał część tych pieniędzy, w wysokości wskazanej przez siebie, które od tych urzędników pobierała i przekazywała mu osobiście pomagająca w tym procederze pełniąca funkcję Skarbnika Urzędu Miasta i Gminy M.

– M.K., przy czym z nagród przyznawanych:– A.B. przywłaszczył łączna kwotę 24.500,00 zł brutto,– M.K. (1) przywłaszczył łączną kwotę 11.600,00 zł brutto,– E.B. przywłaszczył łączną kwotę 40.750,00 zł brutto,– B.B. przywłaszczył łączną kwotę 5.000,00 zł brutto,– Z.G. przywłaszczył kwotę co najmniej 1.500.00 zł bruttotj. łączną kwotę w wysokości co najmniej 83.350,00 zł brutto, czym działał na szkodę ustalonych wyżej pracowników Urzędu oraz interesu publicznego, tj. Urzędu Miasta i Gminy M., tj. o czyn z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.Sąd Rejonowy w Nakle nad Notecią, wyrokiem z dnia 24 listopada 2022 r., sygn.

II K 601/20, w części odnoszącej się do oskarżonego L.K. orzekł następująco:1. uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia tj. występku z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i skazał go na karę 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności;2. na podstawie art. 33 § 2 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 300 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 200 zł;3. na podstawie art. 41 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego, a także w spółkach prawa handlowego, w których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego posiadają bezpośrednio lub pośrednio przez inne podmioty co najmniej 10% akcji lub udziałów, na okres 10 lat;4. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasadził od oskarżonego na rzecz Gminy M. kwotę 83.350,00 zł, tytułem obowiązku naprawienia szkody, w całości.Na skutek apelacji wniesionych m.in. przez oskarżonego L.K. i jego obrońcę, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 25 maja 2023 r., sygn.

IV Ka 347/23 – w części odnoszącej się do tego oskarżonego – zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w opisie przypisanego mu czynu kwotę przywłaszczoną z nagród przyznanych E.B. obniżył do 34.000,00 zł brutto, odnośnie przywłaszczenia kwoty z nagrody przyznanej w 2012 roku B.B. ustalenie o udzieleniu mu w tym celu pomocy przez pełniącą funkcję Skarbnika Urzędu Miasta i Gminy M. – M.K. zastąpił ustaleniem o udzieleniu mu, w tym zakresie, pomocy przez inną, ustaloną osobę a łączną kwotę przywłaszczoną określił na 76.600,00 zł brutto.

Ponadto Sąd wymierzoną mu karę pozbawienia wolności obniżył do 2 lat, a wysokość zasądzonego w punkcie 4 obowiązku naprawienia szkody obniżył do kwoty 76.600,00 zł. W pozostałym zakresie, w części odnoszącej się do tego oskarżonego, zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy.Z kasacją od wyroku Sądu odwoławczego wystąpił obrońca skazanego L.K.. Skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a polegające na:1. naruszeniu art. 433 § 2 k.p.k. i art.458 § 1 k.p.k., art.457 § 2 k.p.k. oraz art.7 k.p.k. i art. 424 k.p.k., poprzez:a) nierozważenie i nieustosunkowanie się w zaskarżonym wyroku do zarzutów podniesionych przez obrońcę w apelacji od wyroku Sądu I instancji w zakresie zarzutu oparcia się przy dokonywaniu ustaleń faktycznych na sfałszowanych i podrobionych dokumentach w postaci „dokumentów” Urzędu Gminy M. zawierających zestawienia rzekomo przeznaczonych do wypłaty nagród z nazwiskiem oskarżonego;b) dokonanie w wyroku własnych ustaleń faktycznych z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów art. 7 k.p.k., w zakresie dokonania ustaleń faktycznych dotyczących pomocy w przywłaszczeniu pieniędzy z nagrody na rzecz B.B. w 2012 roku „przez inna ustalona osobę” a następnie nieustalenie tej osoby i niewskazanie w uzasadnieniu tej innej osoby, co nie pozwala na ustalenie, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu;c) nierozważenie i nieustosunkowanie się w zaskarżonym wyroku do zarzutów podniesionych przez obrońcę w apelacji od wyroku Sądu I instancji w zakresie naruszenia prawa procesowego mającego wpływ na treść orzeczenia poprzez nieodniesienie się do zarzutu dokonania ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o „anonimy”;2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 49 k.p.k., poprzez uznanie, że oskarżony „przywłaszczył” na szkodę A.B., M.K.(1), E.B., B.B. i Z.G. kwoty, które zostały przekazane z ich nagród jako zaliczki na podatek dochodowy, ich konta osobiste w ZUS oraz osobiście przez nich otrzymane, podczas gdy w ustalonym niespornym stanie faktycznym oskarżony nigdy nie był w posiadaniu tych kwot i nigdy nie zostały przez niego przywłaszczone z majątku tych osób.Podnosząc sformułowane powyżej zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy i Sądu Rejonowego w Nakle n. Notecią w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.).Na nieporozumieniu oparto zarzut nierozważenia argumentacji apelacji w zakresie mającym – zdaniem obrońcy – przekonywać o określeniu podstawy faktycznej wyroku na anonimach oraz sfałszowanych i podrobionych dokumentach w postaci „dokumentów” Urzędu Gminy M. zawierających zestawienia rzekomo przeznaczonych do wypłaty nagród z nazwiskiem oskarżonego.

Zarzut w tym zakresie został bowiem rozpoznany, o czym przekonuje fragment rozważań Sądu odwoławczego ze s. 8 pisemnych motywów wyroku, notabene dostrzeżony przez autora kasacji. Natomiast sposób redakcyjnego odniesienia się do tego zarzutu żadną miarą nie wskazuje na afirmację hipotez apelującego o włączeniu w poczet materiału dowodowego dokumentów sfałszowanych – co skarżący sugeruje w kasacji, ale na niewielkie znaczenie przedmiotowych dokumentów w jego zestawieniu z pozostałymi komponentami materiału dowodowego. Należy silnie zaznaczyć, że o ile sprawa niewątpliwie znalazła się w kręgu zainteresowania organów ścigania w wyniku anonimowych pism, skierowanych początkowo do J.O. oraz Regionalnej Izby Obrachunkowej, gdzie szczegółowo opisano okoliczności objęte następnie aktem oskarżenia, a w konsekwencji prawnomocnym wyrokiem skazującym, to przecież zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, a następnie sądowego materiały te były skrupulatnie weryfikowane w drodze procesowej.

Elementem tej weryfikacji było okazanie świadkom przedmiotowego anonimu oraz wyliczeń, jaka część z przyznanych nagród przypadła L.K.. Świadkowie, z racji wykonywanej pracy, zakresu obowiązków, wzajemnej znajomości, dysponowali wiedzą, jakiego rzędu korzyści odnosił burmistrz z każdej „akcji premiowej” i swoją wiedzę przekazali w procesowej formie, w żadnym miejscu nie wskazując wprost, jakoby okazywano im dokumenty sfałszowane, bądź nierzetelne. Nie budzi również wątpliwości natury prawnej zabieg, w którym dochodzi do „przekucia” materiału pozaprocesowego w materiał dowodowy o takim charakterze, w drodze przesłuchania świadków i umożliwienia im wypowiedzenia się odnośnie okoliczności stanowiących przedmiot czynności operacyjnych, czy – jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – treści zawartych w piśmie anonimowym.

Zresztą wprost przepis § 121 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1115 z późn. zm.) wskazuje, że wszczęcie śledztwa albo dochodzenia na skutek anonimowego zawiadomienia może nastąpić po uprzednim sprawdzeniu przytoczonych w nim okoliczności. Zawiadomienie takie prokurator może przekazać Policji lub innemu uprawnionemu organowi albo organom kontroli w celu sprawdzenia przytoczonych w zawiadomieniu okoliczności albo pozostawić je bez biegu.

W razie niepotwierdzenia się okoliczności wskazanych w treści anonimowego zawiadomienia pozostawia się je bez biegu i bez wydawania postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia. Trudno więc przyjąć, jakoby uzyskane – drogą procesową – wyniki czynności dowodowych zmierzających do weryfikacji okoliczności zawartych w anonimie, nie mogły zostać wykorzystane na dalszych etapach postępowania.Skarżący nie wskazuje również, które konkretnie, spośród zawartych w piśmie anonimowym informacji, nie zostały zweryfikowane w oparciu o zeznania świadków, względnie – które zostały zweryfikowane negatywnie, a nie jest przecież rolą Sądu Najwyższego wyręczenie skarżącego od tej powinności, w drodze samodzielnej oceny zgromadzonych dowodów.

Pisemne motywy wyroków obu Sądów wskazują, że w ich polu uwagi pozostawał charakter dokumentacji, która była okazywana świadkom. Były to materiały, których prawdziwość podlegała ocenie procesowej, w kontekście całości zgromadzonego materiału, w tym zwłaszcza dowodów osobowych oraz dokumentacji księgowej. Tak zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawy do wysnucia logicznych i podpartych doświadczeniem życiowym wniosków w zakresie zawinienia oskarżonego. Nietrafne jest przy tym wnioskowanie, jakoby przesłuchiwani świadkowie mogli odnosić się wyłącznie do dokumentów mających walor urzędowy, a nie mogli czynić uwag i wypowiadać się odnośnie do materiałów niemających takiego charakteru.

Trudno bowiem oczekiwać, jakoby Urząd Gminy sporządzał dokumenty urzędowe potwierdzające popełnienie przestępstwa przez osobę, która stała w tym czasie na jego czele czyli L.K. i dokumenty te były przez niego dodatkowo potwierdzane. Skarżący również zdaje się nie dostrzegać obszernego wywodu Sądu odwoławczego w tym zakresie, który nie tylko zakwestionował dążenie skarżącego do wykazania oparcia się przez Sąd Rejonowy na zestawieniu „niezweryfikowanym, sfałszowanym, cząstkowym i pochodzącym z niewiadomego źródła”, ale zasadnie odwołał się do miarodajnych, w zakresie rzeczywistych rozmiarów szkody wyrządzonej działaniem oskarżonych, dowodów osobowych (s. 8 i n. uzasadnienia wyroku).

Ponowne przytaczanie całości przedstawionych przez Sąd odwoławczy argumentów świadczących o poprawnym rozpoznaniu wskazywanego przez obronę zarzutu apelacji, jest w ocenie Sądu Najwyższego zbyteczne. Również na nieporozumieniu oparty został zarzut dotyczący poczynienia przez Sąd odwoławczy ustaleń faktycznych dotyczących pomocy w przywłaszczeniu pieniędzy z nagrody na rzecz B.B. w 2012 roku „przez inna ustalona osobę”, co w powiązaniu z nieustaleniem tej osoby, miałoby nie pozwalać na ustalenie, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu.

Na wstępie tego fragmentu rozważań przypomnieć należało rzecz – jak mogłoby się wydawać – oczywistą, iż każdy ze współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w granicach swojej umyślności lub nieumyślności niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających (art. 20 k.k.). To kto udzielił skazanemu pomocy w realizacji przestępstwa jest zupełnie irrelewantne z punktu widzenia jego własnej odpowiedzialności. Z kolei powody takiego ujęcia redakcyjnego opisu czynu Sąd odwoławczy poprawnie wyjaśnił.

Miało to swoje źródło w uwzględnieniu argumentacji skarżących, wskazującej, że zawarte w opisach czynów przypisanych oskarżonym, niektóre ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy wykraczały poza określony zarzutami aktu oskarżenia przedmiot procesu (odnoszący się zarówno do określonych ram czasowych, jak i pełnionych przez podsądnych funkcji Burmistrza Miasta i Gminy M. oraz Skarbnika Urzędu Miasta i Gminy M.). Ponieważ w roku 2012 oskarżona M.K. nie pełniła jeszcze funkcji skarbnika i jej ówczesne zaangażowanie w proceder przekazywania części pieniędzy z nagród i premii przyznawanych pracownikom urzędu, nie było związane ze sprawowaniem tej funkcji, a więc pozostawało poza zakresem przedstawionego jej zarzutu.

Ten bowiem odnosił się zarówno do przedmiotowej funkcji skarbnika, jak i okresu od marca 2013 roku. Ponieważ ocenie prawnokarnej podlegały wyłącznie zachowania podsądnych opisane zarzutami skargi publicznej, Sąd odwoławczy dokonał w tym zakresie koniecznej korekty. Polegała ona – w istotnym z punktu widzenia zarzutu kasacji zakresie – na modyfikacji przypisanego oskarżonemu L.K. czynu, w części dotyczącej przywłaszczenia kwoty z nagrody przyznanej w 2012 roku B.B., ustalenia o udzieleniu mu w tym celu pomocy przez pełniącą funkcję Skarbnika Urzędu Miasta i Gminy M.

– M.K. i zastąpieniu ustaleniem o udzieleniu mu, w tym zakresie, pomocy przez inną, ustaloną osobę. Taki zabieg pozwala na wydedukowanie, kto – z imienia i nazwiska – był ową osobą i z oczywistością należało wskazać, że nie była nią pokrzywdzona B.B.Podsumowując rozważania w tej części Sąd Najwyższy przyjął, że przeprowadzona przez Sąd odwoławczy kontrola instancyjna zaskarżonego apelacjami wyroku Sądu Rejonowego – w części odnoszącej się do skazanego L.K. – nie budzi wątpliwości pod kątem jej poprawności, wszechstronności i rzetelności oraz zrozumiałego przedstawienia pisemnych motywów wyroku.

Dlatego o naruszeniu dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. mowy być nie mogło. Przechodząc natomiast do zarzutu naruszenia art. 49 § 1 k.p.k. przypomnieć na wstępie należało, że do znamion przestępstwa z art. 231 § 2 k.k. należy działanie, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, na szkodę interesu publicznego lub prywatnego przez funkcjonariusza publicznego przekraczającego swoje uprawnienia. Przestępstwo to ma charakter formalny (bezskutkowy) i dla jego popełnienia nie jest konieczne, aby wystąpił jakikolwiek konkretnym uszczerbek w chronionych prawem dobrach.

Z uwagi na formalny charakter przestępstwa (działanie na szkodę a nie wyrządzenie konkretnej szkody) jego dokonanie następuje już z podjęciem lub zaniechaniem czynności, potencjalnie powodującym zagrożenie interesu publicznego lub prywatnego. Nie oznacza to oczywiście, że taki skutek nie może mieć miejsca.Skutkiem zachowania oskarżonego w odniesieniu do Gminy M. (działanie na szkodę interesu publicznego), było wyrządzenie tejże gminie realnej szkody majątkowej w wysokości sumy nagród brutto, ale tylko w części przekazanej L.K..

Bezspornie bowiem były one mu nienależne i zgodnie z ostatecznymi wyliczeniami Sądu odwoławczego zamknęły się w sumie 76 600,00 zł. Do naprawienia tej szkody oskarżony został obowiązany z mocy rozstrzygnięcia z pkt. 4 wyroku Sądu Rejonowego, zmienionego poprzez pkt 1a tiret 3 wyroku Sądu Okręgowego. Inaczej przedstawia się natomiast skutek działania oskarżonego w odniesieniu do pokrzywdzonych pracowników Urzędu Gminy M. (działanie na szkodę interesu prywatnego). Skutek ten nie miał charakteru materialnego, zaś ocena, iż wymienieni w wyroku pracownicy są pokrzywdzonymi wymaga doprecyzowania.

Otóż pokrzywdzenie tych osób nie wyraża się w wyrządzeniu nadającej się do precyzyjnego wyliczenia szkody majątkowej, ale nastąpiło poprzez pozbawienie – w wyniku przestępnego zachowania oskarżonego – możliwości wzięcia udziału w uczciwej procedurze rozdystrybuowania – w drodze nagród – określonej puli środków publicznych (samorządowych). Puli, której wysokość uległa pomniejszeniu o sumy zagarnięte przez oskarżonego. Jest bowiem oczywiste, że skoro gmina ma określoną nadwyżkę środków, która powinna zostać przewidziana na nagrody dla pracowników, to bezprawne przejęcie części z nich, a następnie podział tylko pozostałej reszty powoduje, że wysokość środków dla poszczególnych pracowników jest mniejsza, niż gdyby do bezprawnego zagarnięcia części z tych środków nie doszło.

Dlatego nie bez racji pisze prokurator w pisemnej odpowiedzi, że „pozbawiono ich >>nielegalnych<< nadwyżek w przyznawanych im w tym celu zawyżonych premiach”. Oczywiście pula taka („zgodna z prawem”) nadal wymagałaby odpowiedniego podzielenia na wskazanych pracowników, zgodnie z niezaburzonym przez oskarżonego systemem nagradzania i kryteriami podziału, którymi w tym zakresie winna kierować się gmina, a które nie znalazły zastosowania. Nie było to jednak możliwe w postępowaniu karnym, które nie ma przecież na celu zastępowania właściwych organów gminy w czynnościach z zakresu prawa pracy.

Dlatego poprzestano na stwierdzeniu, że czyn oskarżonego wymierzony był również w dobra indywidualne pokrzywdzonych pracowników, ale nie orzeczono od oskarżonego na ich rzecz naprawienia szkody. W tej płaszczyźnie „szkoda dla interesu prywatnego”, o której mowa w art. 231 § 1 k.k. nie jest tożsama z cywilnoprawnym znaczeniem terminu „szkoda”, a zbliża się treściowo do pojęcia „dobra prawnego, które zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo” (art. 49 § 1 k.p.k.), dodać należy – o zindywidualizowanym charakterze.

Dlatego uznanie wymienionych pracowników za pokrzywdzonych w znaczeniu art. 49 § 1 k.p.k. nie było równoznaczne z tym, że odnieśli oni konkretną, nadającą się do ustalenia szkodę rozumianą jako stratę, bądź utracone korzyści – środki zagarnięte przez oskarżonego były jedne i te same oraz należały do pokrzywdzonej gminy.Uwzględniając powyżej przedstawioną argumentację, wobec niestwierdzenia jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia kasacji, podlegała ona oddaleniu jako oczywiście bezzasadna.Jednocześnie, na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. kosztami postępowania kasacyjnego obciążono skazanego nie znajdując podstaw do zwolnienia go z tego obowiązku.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. (J.D.) [ms]