V KK 457/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 457/18 POSTANOWIENIE Dnia 8 stycznia 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)‎SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca)‎SSN Paweł WilińskiProtokolant Marta Brylińska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Kozłowskiej,‎w sprawie J. Z. ‎o zadośćuczynienie za bezprawne pozbawienie wolności,‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 8 stycznia 2020 r.‎kasacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 17 maja 2018 r., sygn. akt II AKa (…),‎zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w S. ‎z dnia 11 września 2017 r., sygn. akt III Ko (…), oddala kasację, a kosztami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 7 marca 2006 r. wymierzył J. Z. za przestępstwo kwalifikowane z art. 190 § 1 k.k. karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 5 lat (sygn. akt II K (…)).Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 26 czerwca 2006 r. utrzymał ten wyrok w mocy (sygn. akt IV Ka (…)).Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w G. zarządził wykonanie orzeczonej wobec J. Z. kary pozbawienia wolności. Rozstrzygnięcie to było wynikiem skazania J. Z. za umyślne przestępstwo podobne, popełnione w styczniu 2009 r. (a więc w okresie próby), kwalifikowane z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i 64 § 1 k.k., wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 19 kwietnia 2010 r., zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 10 września 2010 r.Orzeczoną karę pozbawienia wolności J.

Z. odbył w okresie od 7 kwietnia 2011 r. do 18 sierpnia 2011 r.Po rozpoznaniu kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, wyrokiem z dnia 4 października 2014 r., sygn. akt V KK 120/14, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 26 czerwca 2006 r. i sprawę J. Z. przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Ten zaś wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt IV Ka (…) zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że orzeczony w 2006 r. okres próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności skrócił do 3 lat, zaś w pozostałym zakresie - w tym co do rodzaju kary i jej wymiaru - wyrok utrzymał w mocy.J.

Z. w dniu 10 września 2015 r. złożył pozew o zapłatę, wnosząc o zasądzenie od Skarbu Państwa, Sądu Okręgowego w S. kwoty 86.000 zł, tytułem odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności związane z wykonaniem wobec niego kary pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 7 marca 2006 r. Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 18 października 2016 r. przekazał sprawę I C (…) wydziałowi karnemu tego Sądu jako właściwemu do jej rozpoznania z uwagi na wskazaną przez powoda podstawę faktyczną roszczenia.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt III Ko (…), wniosek (pozew) oddalono. Orzeczenie to zostało uchylone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II AKa (…) (z powodu niewłaściwego składu sądu a quo) i przekazane do ponownego rozpoznania.W postępowaniu ponownym Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 11 września 2017 r., sygn. akt III Ko (…), na podstawie art. 552 § 1 k.p.k. wniosek oddalił.Od tego orzeczenia apelację wniosła pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając:1)naruszenie przepisów postępowania karnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 552 § 1 k.p.k. sprzed nowelizacji kodeksu postępowania karnego poprzez jego niezastosowanie, mimo że postępowanie, którego wniosek o zadośćuczynienie z tytułu bezprawnego pozbawienia wolności dotyczy, toczyło się pod rządami poprzednich przepisów i w związku z tym przepis ten winien stanowić podstawę do orzekania w niniejszej sprawie,2)naruszenie przepisów postępowania karnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 37 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie, mimo że ze względu na okoliczności przedmiotowej sprawy winna być ona przekazana z inicjatywy właściwego Sądu do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, ponieważ wymagało tego dobro wymiaru sprawiedliwości,3)art. 7 Konstytucji w zw. z art. 552 § 1 k.p.k. poprzez niezastosowanie i niewłaściwą interpretację, co skutkowało błędnym uznaniem, że wnioskodawca nie był bezprawnie pozbawiony wolności i nie należy się odszkodowanie ani zadośćuczynienie za bezprawne pozbawienie wolności, mimo iż Sąd orzekający w sprawie wnioskodawcy nie działał na podstawie i w granicach prawa,4)art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało błędnym uznaniem, że wnioskodawca nie był bezprawnie pozbawiony wolności i nie należy mu się odszkodowanie ani zadośćuczynienie za bezprawne pozbawienie wolności,5)art. 41 ust. 1 i 5 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało, iż na rzecz wnioskodawcy nie zostało zasądzone odszkodowanie, mimo iż był on bezprawnie pozbawiony wolności wbrew przepisom prawa,6)art. 45 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 552 § 1 k.p.k. poprzez niezastosowanie i niewłaściwą interpretację, co skutkowało błędnym uznaniem, że wnioskodawca nie był bezprawnie pozbawiony wolności i nie należy mu się odszkodowanie ani zadośćuczynienie za bezprawne pozbawienie wolności, mimo iż Sąd orzekający w sprawie wnioskodawcy był niewłaściwy,7)naruszenie przepisów postępowania karnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd, że wnioskodawcy nie przysługuje odszkodowanie za poniesioną szkodę, ani zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, i oddalenie wniosku, podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego wynika, iż roszczenie wnioskodawcy jest w pełni uzasadnione i winna być na jego rzecz zasądzona żądana przez niego kwota z tytułu bezprawnego pozbawienia wolności.Na podstawie art. 427 § 1 k.p.k. oraz art. 437 § 2 k.p.k. autorka środka odwoławczego wniosła o:1)zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty 86.000 zł tytułem zadośćuczynienia za bezprawne pozbawienie wolności zgodnie z wnioskiem J.

Z., ewentualnie2)uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 17 maja 2018 r., sygn. akt II AKa (…), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż na podstawie art. 552 § 1 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz J. Z. kwotę 18 000 (osiemnaście tysięcy) zł tytułem zadośćuczynienia za wykonanie kary pozbawienia wolności, której nie powinien ponieść, w sprawie II K (…) Sądu Rejonowego w G., z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku; w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Kasację od tego orzeczenia wniósł Prokurator Okręgowy w S., zarzucając rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego procesowego, to jest art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 552 § 1 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku w zakresie sformułowanego w apelacji pełnomocnika wnioskodawcy J.

Z. zarzutu naruszenia przepisu art. 552 § 1 k.p.k. poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu, bez rozważenia istnienia wszystkich przesłanek uzasadniających zadośćuczynienie za niesłuszne wykonanie kary pozbawienia wolności, a w konsekwencji uznanie, że wnioskodawcy przysługuje zadośćuczynienie za niesłuszne wykonanie kary pozbawienia wolności w sprawie II K (…) Sądu Rejonowego w G., i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy kwoty 18000 zł z tego tytułu, podczas gdy:-nie została spełniona zasadnicza przesłanka warunkująca uwzględnienie powyższego roszczenia, polegająca na uprzednim, w wyniku kasacji lub wznowienia postępowania, uniewinnieniu oskarżonego lub orzeczeniu wobec niego łagodniejszej kary lub środka karnego albo środka związanego z poddaniem sprawcy próbie,-nie znajduje uzasadnienia odniesienie skutków wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt IV Ka (…), w części dotyczącej określenia trzyletniego okresu próby, bezpośrednio do wyroku tego sądu z dnia 26 czerwca 2006 r. w sprawie IV Ka (…) i w rezultacie przyjęcie, że skazanie za czyny objęte wyrokiem w sprawie II K (…) Sądu Rejonowego w G. uległoby zatarciu w dniu 26 grudnia 2009 r., co uniemożliwiałoby zarządzenie w dniu 21 grudnia 2010 r. wykonania orzeczonej tym wyrokiem kary pozbawienia wolności.W konkluzji autor kasacji wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I. części dyspozytywnej prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 17 maja 2018 r., sygn. akt II AKa (…), którym zmieniono wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 11 września 2017 r., sygn. akt III Ko (…) zasądzając na rzecz J.

Z. kwotę 18000 zł tytułem zadośćuczynienia za wykonanie kary pozbawienia wolności w sprawie II K (…) Sądu Rejonowego w G. z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się niezasadna, co skutkowało jej oddaleniem.Nie ma racji prokurator twierdząc, iż Sąd odwoławczy naruszył rażąco art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 552 § 1 k.p.k., w wyniku przeprowadzenia wadliwej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 552 § 1 k.p.k., bez rozważenia istnienia wszystkich przesłanek motywujących zasądzenie na rzecz J.

Z. zadośćuczynienia za niesłuszne wykonanie kary pozbawienia wolności. Stanowisko zajęte w tym przedmiocie przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie jest całkowicie zasadne.Z treści art. 552 § 1 k.p.k. wyraźnie wynika, że przewiduje on zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłą z wykonania względem skazanego w całości lub części kary, której nie powinien był ponieść. Przepis ten jednocześnie – na co słusznie zwrócił uwagę prokurator w kasacji – warunkuje uwzględnienie tego roszczenia od uprzedniego - w wyniku wznowienia postępowania, kasacji, a zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym od dnia 5 października 2019 r. także skargi nadzwyczajnej - uniewinnienia lub skazania na łagodniejszą karę.W rozpoznawanej sprawie kluczowe zatem było ustalenie, czy doszło do spełnienia przesłanek określonych w art. 552 § 1 k.p.k., a co za tym idzie – czy Sąd odwoławczy prawidłowo postąpił zasądzając na rzecz J.

Z. zadośćuczynienie w kwocie 18 000 zł za niesłuszne wykonanie kary pozbawienia wolności w sprawie II K (…) Sądu Rejonowego w G..Analiza akt sprawy wskazuje, że J. Z. niesłusznie odbył karę pozbawienia wolności w okresie 7 kwietnia 2011 r. do 18 sierpnia 2011 r. W jego sprawie bowiem została wywiedziona przez Rzecznika Praw Obywatelskich kasacja, której uwzględnienie w konsekwencji doprowadziło do wydania przez Sąd Okręgowy w S. wyroku z dnia 22 grudnia 2014 r.Wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez prokuratora w kasacji, zauważyć trzeba, że reformatoryjnym wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt IV Ka (…), orzeczono łagodniejszą karę.

W miejsce bowiem kary pozbawienia wolności, która została wykonana, orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na krótszy, bo trzyletni, okres próby, a więc karę pozbawienia wolności niepodlegającą wykonaniu, niezależnie od zmodyfikowanego okresu próby.Nie należy przy tym tracić z pola widzenia i tego, że kasatoryjny wyrok Sądu Najwyższego dotyczył wyroku, w którym zawarto orzeczenie o zarządzonej wcześniej i wykonanej karze pozbawienia wolności, a nowym wyrokiem – o czym już była mowa – wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Taki wniosek jednoznacznie wynika z analizy porównawczej skutków orzeczeń zapadłych w sprawie J. Z. . Również istotne dla weryfikacji zasadności uwzględnienia roszczenia wnioskodawcy na podstawie art. 552 k.p.k. było hipotetyczne uznanie, że przy krótszym w konsekwencji okresie próby (obniżenie z 5 lat na 3 lata) nie spełniłyby się przesłanki do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności uprzednio zawieszonej (orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 7 marca 2006 r., II K (…)) i J. Z. nie musiałby odbywać kary pozbawienia wolności (wykonanej z mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 21 grudnia 2010 r., II Ko (…)).

Podstawy do wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności zaistniały wszakże dopiero po upływie orzeczonego pierwotnie, a skróconego przez Sąd Okręgowy w S. do 3 lat okresu próby. W ten sposób J. Z. odbył karę pozbawienia wolności, której by uniknął, ponieważ w dniu zarządzania wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności upłynąłby już okres próby.Te i inne jeszcze subtelności dostrzegł i trafnie zinterpretował Sąd Apelacyjny w (…), realizując tym samym konstytucyjny nakaz rekompensowania szkód wynikających z bezprawnego pozbawienia wolności.

Tym samym zaskarżony wyrok – słuszny i sprawiedliwy – nie narusza obowiązujących przepisów prawa, ponieważ istniały podstawy do zasądzenia zadośćuczynienia J.Z. , na podstawie art. 552 § 1 k.p.k. W zaistniałej sytuacji Sąd Najwyższy zaaprobował stanowisko Sądu odwoławczego i zawartą w jego uzasadnieniu bardzo przekonywującą argumentację, której nie ma potrzeby ponownie przytaczać.W konsekwencji więc należy podkreślić, że prokurator sformułował w kasacji zarzut niezasługujący na uwzględnienie, co skutkowało oddaleniem wniesionego w niniejszej sprawie nadzwyczajnego środka zaskarżenia.