V KK 449/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 449/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Rafał Malarski (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kowal

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Marka Staszaka

w sprawie J.B.

oskarżonego z art. 235 k.k. z 1969 r. i 236 k.k. z 1969 r.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 lutego 2006 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w L.

z dnia 30 września 1985 r., sygn. akt II Kr …/85

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w L.

z dnia 22 sierpnia 1985 r., sygn. akt II K …/85

1) uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w L. oraz

zmieniony nim wyrok Sądu Rejonowego w L. i przy zastosowaniu

art. 15 p.w.k.k. na podstawie art. 105 § 1 pkt 3 k.k. z 1969 r., w zw. z

art. 106 k.k. z 1969 r. i art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie w

sprawie umarza,

2) kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

J. B. stanął pod zarzutem tego, że:

1. w dniu 16 sierpnia 1985 r. W L. znieważył funkcjonariuszy MO A.

Ż. i J. S. w ten sposób, że używał w stosunku do nich słów

wulgarnych uznanych powszechnie za obelżywe;

tj. popełnienia czynu z art. 236 k.k. z 1969 r.

2. w miejscu i czasie jak w pkt 1− szym stawiał czynny opór w

stosunku do funkcjonariuszy MO działających w celu udaremnienia

wykonania przez nich czynności służbowych;

tj. popełnienia czynu z art. 235 k.k. z 1969 r.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z 22 sierpnia 1985 r. w sprawie II

K …/85 oskarżony został uznany za winnego stawianych mu zarzutów i za

czyn 1−szy wymierzono mu karę roku, a za czyn 2−gi roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności. Oba skazania objęte zostały karą łączną 2 lat

pozbawienia wolności. Wobec oskarżonego orzeczono też karę dodatkową

podania wyroku do publicznej wiadomości.

Wyrok zaskarżony został rewizją oskarżonego. W swej skardze

wskazał, że jest niewinny i prosi o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu.

Sąd Wojewódzki w L. wyrokiem z dnia 30 września 1985 r. w

sprawie II Kr …/85 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył

karę łączną orzeczoną wobec oskarżonego do roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności. W pozostałej części wyrok utrzymano w mocy.

Wyrok zaskarżony został kasacją Rzecznika Praw Obywatelskich. W

skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty:

1. rażącego naruszenia art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r. polegającego na

nie uchyleniu, niezależnie od granic środka odwoławczego i wpływu

uchybienia na treść orzeczenia, wyroku Sądu I instancji pomimo

tego, że wyrok ten zapadł z rażącym naruszeniem art. 70 § 1 pkt 2 i

§ 2 k.p.k. z 1969 r. przejawiającym się w zaniechaniu ustanowienia

dla oskarżonego obrońcy z urzędu w sytuacji, gdy jego udział w

rozprawie był obowiązkowy z powodu uzasadnionych wątpliwości

co do poczytalności J.B.,

w przypadku zaś nieuwzględnienia tego zarzutu

2. rażące naruszenie art. 406§2 k.p.k. z 1969r. mające istotny wpływ na

treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na zaniechaniu przez sąd

II instancji rozważenia i dokonania oceny zasadności wszystkich

zarzutów wskazanych w rewizji oskarżonego.

Podnosząc powyższe, Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz zmienionego nim wyroku Sądu

Rejonowego w L. i umorzenie postępowania wobec J.B. z powodu

przedawnienia karalności przypisanych czynów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Oba zarzuty podniesione w kasacji zasługują na uwzględnienie.

Kwestia podniesiona w pierwszym zarzucie wielokrotnie była przedmiotem

orzeczeń Sądu Najwyższego, zaś wyrażane poglądy były jednolite i

stabilne. Co więcej, do kwestii tej Sąd Najwyższy ustosunkowywał się

praktycznie od wejścia w życie kodeksu z 1969 r. (vide: uchwała 7 sędziów

SN z 21 stycznia 1970 VI KZP 23/69, OSNKW 1970/2−3/15). Zagadnienie

to stało się też przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego wpisanej do

księgi zasad (uchwała 7 sędziów z 16 czerwca 1977 VII KZP 11/77,

OSNKW 1977/7−8/68). W zarzuconym w kasacji zakresie, nie można

zatem mówić o jakichkolwiek wątpliwościach co do stosowania prawa

procesowego.

Oczywistym zatem jest, że na gruncie kodeksu postępowania

karnego z 1969 r. dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy

psychiatrów

o

stanie

zdrowia

psychicznego

oskarżonego

było

równoznaczne z istnieniem "uzasadnionej wątpliwości" co do jego

poczytalności i powodowało obligatoryjną obronę (art. 70 § 1 pkt 2 i art. 74

§ 1 k.p.k. z 1969 r.).

Co więcej, kodeks ten nie znał odpowiednika obecnego art. 79 § 4

k.p.k., co powodowało, że obowiązkowy był udział obrońcy w rozprawie

głównej nawet wówczas, gdy biegli orzekli, że oskarżony jest w pełni

sprawny psychicznie. Obowiązek

ten ustawał

dopiero z chwilą

prawomocnego zakończenia postępowania.

Tak więc, z sytuacją opisaną w art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r. mamy

do czynienia wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwości co do poczytalności

oskarżonego, a pomimo tego, nie zareaguje na to, że występuje on bez

obrońcy.

Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Na rozprawie w

dniu 17 sierpnia 1985 r. (k. 17−21) sąd powziął wątpliwości co do

poczytalności oskarżonego, czego dowodem było dopuszczenie dowodu z

opinii biegłych psychiatrów. Pomimo takich wątpliwości, oskarżonemu nie

został wyznaczony obrońca z urzędu, w sytuacji, gdy nie miał on też

obrońcy ustanowionego z wyboru. W takich warunkach odbyła się

rozprawa w dniu 22 sierpnia 1985 r. (k. 35−36), na której zapadł wyrok.

Wydane w tych warunkach orzeczenie dotknięte zostało zatem tzw.

bezwzględna przesłanką odwoławczą z art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r.

(któremu obecnie odpowiada art. 439§1 pkt 10 k.p.k.).

Zauważyć należy tu, że w osobistej rewizji oskarżony zawarł

wniosek o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu, wniosek ten nie został

jednak rozpoznany.

Następnie, Sąd Odwoławczy dopuścił się tego samego uchybienia co

Sąd I−instancji, bowiem na rozprawie rewizyjnej w dniu 30 września

1985 r. (k. 54) oskarżony również nie miał obrońcy.

Tym samym, jak słusznie podniósł to w kasacji skarżący, oba

wydane w sprawie orzeczenia zapadły z rażącym naruszeniem prawa

procesowego (Sądu Wojewódzkiego − art. 388 pkt 6 k.p.k. z 1969 r., zaś

Sądu Rejonowego − gdyż oskarżony nie miał obrońcy w wypadku

określonym w art. 70 § 1 k.p.k. z 1969 r.).

Powyższe skutkować musiało uchyleniem zarówno wyroku Sądu

Wojewódzkiego w L., jak i zmienionego nim wyroku Sądu Rejonowego w

L..

W zaistniałej sytuacji, zarzut podniesiony w kasacji alternatywnie

tracił na znaczeniu. Stwierdzić jednak należy, że jest on również zasadny.

Sporządzone przez Sąd Odwoławczy uzasadnienie wyroku jest wyjątkowo

lakoniczne, a w przytaczanej argumentacji wręcz całkowicie rozmijające

się z treścią rewizji.

Skarżący sporządził rewizję samodzielnie i z pewnością nie jest ona

w pełni przejrzysta, ale wynika z niej jednoznacznie, że oskarżony twierdzi

w niej, iż nie dopuścił się przypisanych mu czynów – „odwołanie od

wyroku motywuję swą niewinnością, której nie dał wiary Sąd Rejonowy”.

Jest to zatem rewizja, która zgodnie z art. 397 § 1 k.p.k. z 1969 r. zwrócona

została przeciwko całości wyroku. Uzasadnienie orzeczenia odwoławczego

nie zawiera jednak jakichkolwiek stwierdzeń, które pozwalałyby ustalić, że

kwestia prawidłowości

ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd

I−instancji, w ogóle w toku postępowania rewizyjnego była rozważana.

Dodatkowo, wątpliwości mnoży stwierdzenie, że „jak wynika z akt sprawy

zarzuconych oskarżonemu czynów dopuścił się on przypadkowo”.

W tej sytuacji, nie sposób przyjąć, że Sąd Odwoławczy sprostał

wymogom stawianym przed nim przez art. 406 § 2 k.p.k. z 1969 r., który

nakazywał wskazanie w uzasadnieniu, czym kierował się sąd wydając

wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski rewizji uznał za niezasadne.

Uchylenie prawomocnego wyroku spowodowało, iż konieczne było

rozważenie

przez

Sąd

Najwyższy

dopuszczalności

powrotu

do

rozpoznawania stawianych oskarżonemu zarzutów.

Zgodnie z dyspozycją art. 15 Przepisów wprowadzających Kodeks

karny z

6 czerwca 1997 r., do czynów popełnionych przed wejściem w

życie kodeksu karnego (z 1997 r.) stosuje się przepisy tego kodeksu o

przedawnieniu, chyba, że termin przedawnienia już upłynął.

Zasadą zatem jest stosowanie przepisów nowych. Przepisy starsze

mają zaś zastosowanie tylko wówczas, gdy okres przedawnienia upłynął w

czasie ich obowiązywania.

Art. 105 § 1 pkt 5 k.k. z 1969 r. wskazywał, że karalność

przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat 5, gdy

czyn stanowił występek zagrożony karą pozbawienia wolności nie

przekraczającą lat 5 (występek z art. 235 k.k. z 1969 r. zagrożony był karą

do 3 lat, a z art. 236 k.k. z 1969 r. do 2 lat pozbawienia wolności). Zgodnie

z art. 106 k.k. z 1969 r. wskazany wyżej okres ulegał przedłużeniu o dalsze

5 lat jeżeli we wskazanym w art. 105 terminie wszczęto postępowanie.

Karalność przestępstw, których popełnienie zarzucano J.B. w

niniejszej sprawie, ustała zatem z dniem 16 sierpnia 1995 r.

W tej sytuacji, Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek Rzecznika

zawarty w kasacji i przy zastopowaniu art. 17 § pkt 6 k.p.k. postępowanie

w sprawie umorzył.

O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k.

Przewodniczący: SSN (Rafał Malarski)

Sędziowie: SN (Marian Buliński)

SN (Jerzy Grubba)