V KK 416/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 416/21 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 maja 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący)‎SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)‎SSN Andrzej StępkaProtokolant Katarzyna Wełpa w sprawie J. C.‎skazanego za czyn z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i in.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.‎w dniu 18 maja 2022 r.,‎kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego‎od wyroku Sądu Okręgowego w Z. ‎z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt VII Ka (…),‎utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ż. ‎z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt II K (…), na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Z.;

2. zarządza zwrot oskarżonemu uiszczonej opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Ż. wyrokiem z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt II K (…), oskarżonego J. C. uznał za winnego popełnienia czynów z: art. 190 § 1 k.k.; art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., art. 217 § 1 k.k., za które orzekł stosowne kary i po ich połączeniu wymierzył oskarżonemu karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności. Nadto na podstawie art. 41a § 1 k.k. zakazał oskarżonemu kontaktowania się z pokrzywdzoną oraz zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 50 metrów, na okres 4 lat, a na podstawie art. 46 § 1 k.k. nałożył na oskarżonego obowiązek zadośćuczynienia pokrzywdzonej za doznaną krzywdę poprzez zapłacenie jej kwoty 5000 zł.Wyrok ten został zaskarżony osobistą apelacją oskarżonego oraz apelacją jego obrońcy, po których rozpoznaniu Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt VII Ka (...), utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji i zasądził od oskarżonego koszty na rzecz oskarżycielki posiłkowej oraz na rzecz Skarbu Państwa.

Od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego kasację wniosła obrońca aktualnie skazanego J. C.. Podnosząc zarzuty naruszenia art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. oraz art. 53 § 1 i 2 k.k., domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego w Ż. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Prokurator Rejonowy w Ż. w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył co następuje.Przepis art. 536 k.p.k. nakazuje rozpoznanie kasacji w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, jednak też wyjście poza te granice w wypadkach określonych w art. 435, art. 439 i art. 455 k.p.k.

Kontrolując sposób procedowania sądów w niniejszej sprawie dostrzeżono, że tak właśnie należy postąpić, bowiem chociaż w kasacji nie podniesiono, iż w sprawie zaistniało któreś z uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., w istocie uchybienie należące do katalogu bezwzględnych przyczyn uchylenia orzeczenia wystąpiło, w szczególności polegające na niewłaściwej obsadzie Sądu odwoławczego (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.). Zasadnicze znaczenie dla zaistnienia tego uchybienia miał fakt, że w sprawie było prowadzone dochodzenie, które zamknięto postanowieniem prokuratora z dnia 1 kwietnia 2020 r. (k. 166 akt sprawy).

Wobec tego do składu sądu odwoławczego miał zastosowanie art. 449 § 2 k.p.k. (przepis stanowiący odstępstwo od zawartej w art. 29 § 1 k.p.k. reguły, że na rozprawie apelacyjnej sąd orzeka w składzie trzech sędziów), który mówi, że jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie dochodzenia, sąd odwoławczy orzeka na rozprawie jednoosobowo, chyba że zaskarżone orzeczenie sąd pierwszej instancji wydał w innym składzie niż w składzie jednego sędziego. To zastrzeżenie w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania, bowiem Sąd Rejonowy wyrok w sprawie J.

C. wydał w składzie jednego sędziego. Mimo jednoznacznego, niedopuszczającego wyjątku, unormowania zawartego w art. 449 § 2 k.p.k., Sąd Okręgowy w Z. zaskarżony kasacją wyrok wydał w składzie trzech sędziów. Stwierdzenie tego uchybienia, stanowiącego bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. [zob. J. Matras (w:), K. Dudka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2020, teza 2 do art. 449], obligowało do uchylenia zaskarżonego kasacją wyroku, przy czym treść art. 436 k.p.k. przemawiała za odstąpieniem od badania zasadności podniesionych w skardze zarzutów.Wymaga zauważenia, że Sąd meriti skazał J.

C. za czyn z art. 190a § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k. i cyt. „brzmienia ustawy karnej sprzed nowelizacji z dnia 31 marca 2020 r. (zagrożenie wówczas karą wynosiło do 3 lat)”. Istotnie, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568) zmieniono art. 190a § 1 k.k., m.in. w ten sposób, że określoną w tym przepisie górną granicę ustawowego zagrożenia podniesiono z 3 do 8 lat pozbawienia wolności, przy czym nastąpiło to z dniem ogłoszenia ustawy, tj. 31 marca 2020 r. (art. 101 wymienionej ustawy).

Jak wyżej podano, następnego dnia, tj. 1 kwietnia 2020 r. zostało wydane postanowienie o zamknięciu dochodzenia, natomiast z uzasadnienia zaskarżonego kasacją wyroku nie wynika, by Sąd odwoławczy rozważał, czy zmiana art. 190a § 1 k.k. rzutuje na prawidłowość tego postanowienia w aspekcie art. 325b § 1 pkt 1 k.p.k., który stanowi, że dochodzenie prowadzi się w sprawach o przestępstwa zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności (co do powinności sądu badania legalności postępowania przygotowawczego pod względem jego formy zob. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2004 r., I KZP 43/03, OSNKW 2004, z. 4, poz. 36).

Stwierdzenie nieprawidłowości tego postanowienia w razie przyjęcia, że wobec zmiany ustawowego zagrożenia za czyn z art. 190a § 1 k.k. postępowanie powinno zostać zakończone w formie śledztwa, usprawiedliwiałoby rozpoznanie sprawy na rozprawie apelacyjnej przez sąd złożony z trzech sędziów. Jak zaznaczono, Sąd odwoławczy tezy takiej nie postawił, co powinno skłonić go do procedowania w składzie jednego sędziego, jak tego wymaga art. 449 § 2 k.p.k.Niezależnie od tego trzeba stwierdzić, że w razie podjęcia przez Sąd ad quem badania legalności formy zakończenia postępowania przygotowawczego w przedmiotowej sprawie, Sąd ten powinien dojść do wniosku, że zakończenie postępowania w formie dochodzenia było prawidłowe.

Pomijając racjonalność hipotetycznego wydawania przez prokuratora w dniu 31 marca 2020 r. (w praktyce dzień później) postanowienia o wszczęciu śledztwa i postanowienia o jego zamknięciu w dniu 1 kwietnia 2020 r., zwłaszcza w sytuacji, gdy żadne czynności w tym czasie nie były już prowadzone, trzeba mieć na uwadze, że na gruncie tej sprawy przedmiotem rozpoznania był czyn zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Wynika to z mającego zastosowanie art. 4 § 1 k.k. nakazującego – w razie zmiany ustawy – stosowanie ustawy obowiązującej poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy (w akcie oskarżenia wskazano, że czyn z art. 190a § 1 k.k. J.

C. popełnił w okresie od 10 grudnia 2019 r. do 5 lutego 2020 r.). W tym względzie można odwołać się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2013 r., I KZP 25/12, OSNKW 2013, z. 5, poz. 37, które wprost nie dotyczy rozważanego zagadnienia, jednak zawiera istotną wskazówkę przydatną do wypracowania właściwego rozwiązania. Na gruncie pytania prawnego sformułowanego przez jeden z sądów powszechnych, który miał wątpliwości, czy sąd okręgowy jest właściwy do rozpoznania sprawy o przestępstwo, które w chwili jego popełnienia było występkiem należącym do właściwości sądu rejonowego, jednak później na gruncie normy art. 7 § 2 k.k. stało się zbrodnią, co sugerowałoby właściwość sądu okręgowego, Sąd Najwyższy stwierdził, że stosowanie art. 4 § 1 k.k. nie jest ograniczone tylko do fazy końcowego rozstrzygania o przedmiocie procesu.

W konsekwencji art. 25 § 1 pkt 1 k.p.k. obejmuje zakresem właściwości rzeczowej sądu okręgowego tylko te czyny zabronione, które należały do kategorii zbrodni w czasie ich popełnienia i nie utraciły tego statusu w dacie badania kwestii właściwości (zob. także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2007 r., I KZP 34/06, OSNKW 2007, z. 2, poz. 10). Przenosząc to stanowisko na grunt niniejszej sprawy, należy dojść do wniosku, że art. 4 § 1 k.k. pozwalał na zakończenie w dniu 1 kwietnia 2020 r. postępowania przygotowawczego w formie dochodzenia.

Wynika to z faktu, że chociaż z dniem 31 marca 2021 r. czyn z art. 190a § 1 k.k. stał się przestępstwem zagrożonym karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, to tak kwalifikowany czyn zarzucany J. C. tej cechy nie nabył. Na koniec celowe będzie wspomnieć, że chociaż wspomniana ustawa z dnia 31 marca 2020 r. nie zawiera przepisu, który jasno regulowałby kwestię formy zakończenia postępowania przygotowawczego w odniesieniu do czynu z art. 190a § 1 k.k., wszczętego i niezakończonego przed wejściem tej ustawy w życie, to wcześniej, przy zmianie przepisów rzutujących na formę prowadzenia postępowania, ustawodawca opowiadał się za prowadzeniem „nadal w dotychczasowej formie lub trybie” dochodzenia, śledztwa albo postępowania sądowego wszczętych lub prowadzonych przed zmianą przepisów (tak art. 32 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.

U. poz. 1247). Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekając na posiedzeniu (art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.) uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Z., który będzie procedował w składzie, o którym mowa w art. 449 § 2 k.p.k.