V KK 416/07 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 8 STYCZNIA 2008 R.

V KK 416/07

Jeżeli podstawą umorzenia postępowania jest ustalenie znikomej

szkodliwości społecznej czynu (art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.), to – kierując się

kryteriami określonymi w art. 115 § 2 k.k. – należy rozważyć, między innymi, postać zamiaru i motywację sprawcy, a to w konsekwencji rodzi wymaganie usytuowania sprawcy w procesowym charakterze podejrzanego.

Skoro organ procesowy tego nie uczynił (choć powinien), to z tego tytułu,

kosztem praw gwarancyjnych określonej osoby, organ ten nie może uzyskać swoistego ułatwienia w postaci możliwości podjęcia w każdym czasie,

w trybie art. 327 § 1 k.p.k., umorzonego wcześniej postępowania karnego.

Negatywna przesłanka procesowa stanowi przeszkodę kontynuacji postępowania, umorzonego postanowieniem prokuratora.

Przewodniczący: sędzia SN M. Gierszon.

Sędziowie: SN A. Kapłon (sprawozdawca),

SA (del. do SN) G. Salamon.

Prokurator Prokuratury Krajowej: D. Barski.

Sąd Najwyższy w sprawie Piotra Ś., wobec którego umorzono postępowanie karne o czyn z art. 231 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie

Karnej na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008 r., kasacji, wniesionej przez

Prokuratora Generalnego  na niekorzyść, od wyroku Sądu Okręgowego w

O. z dnia 11 maja 2007 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w O. z

dnia 7 listopada 2006 r.,

o d d a l i ł kasację (...).

U Z A S AD N I E N I E

Zastępca Prokuratora Rejonowego w O. postanowieniem z dnia 19

marca 2005 r., umorzył śledztwo w sprawie „przekroczenia uprawnień

przez starszego posterunkowego Piotra Ś. z Komisariatu Policji w P. w dniu

16 listopada 2004 r., polegającego na zaniechaniu spowodowania powtórnego badania rowerzysty Ireneusza N. alkosensorem, po ujawnieniu w wydychanym przez niego powietrzu 0,21 ‰ alkoholu i niesporządzenia protokołu użycia elektronicznego urządzenia kontrolno-pomiarowego do ilościowego oznaczenia alkoholu w wydychanym powietrzu i zaniechaniu sporządzenia dokumentacji niezbędnej do skierowania wniosku o ukaranie za wykroczenie oraz sfałszowania wyniku badania alkosensorem przez przerobienie cyfry 0,21 ‰ na 0,19 ‰ na rejestrze użycia alkosensora oraz w notatniku służbowym”, tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. – na mocy art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. – wobec znikomej społecznej szkodliwości czynu.

Prokurator Prokuratury Rejonowej w O., na podstawie art. 327 § 1

k.p.k., postanowieniem z dnia 4 stycznia 2006 r., podjął na nowo, umorzone postanowieniem Zastępcy Prokuratora Rejonowego w O. z dnia 19

marca 2005 r., śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez policjanta Piotra Ś. z Komisariatu Policji w P. w dniu 16 listopada 2004 r. i sfałszowania przez niego wyniku badania alkosensorem rowerzysty Ireneusza

N. Sąd Rejonowy w O., wyrokiem z dnia 7 listopada 2006 r., uznał Piotra

Ś. za winnego tego, że „w dniu 16 listopada 2004 r. w P., jako starszy posterunkowy Komisariatu Policji w P., po ujawnieniu w powietrzu wydychanym przez rowerzystę Ireneusza N. 0,21 ‰ alkoholu, zaniechał spowodowania powtórnego badania stanu trzeźwości Ireneusza N. i nie sporządził

protokołu użycia elektronicznego urządzenia kontrolno-pomiarowego do

ilościowego oznaczania alkoholu w wydychanych powietrzu oraz dokumentacji niezbędnej do skierowania wniosku o ukaranie za wykroczenie, a także sfałszował w rejestrze użycia alkosensora i notatniku służbowym uzyskany wynik badania stanu trzeźwości przez przerobienie cyfry 0,21 ‰ na

cyfrę 0,19 ‰, przez co nie dopełnił swoich obowiązków oraz je przekroczył”, tj. popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1

k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k., za co skazał go na karę grzywny w

wysokości 50 stawek dziennych, przyjmując jedną stawkę dzienną grzywny

za równoważną kwocie 20 zł.

Sąd Okręgowy w O., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, wyrokiem z dnia 11 maja 2007 r., zaskarżony wyrok uchylił i postępowanie karne, na zasadzie art. 17 § 1 pkt 7

k.p.k., wobec oskarżonego Piotra Ś. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art.

270 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. – umorzył.

Wyrok ów zaskarżył kasacją w całości – na niekorzyść oskarżonego

Piotra Ś., Prokurator Generalny, zarzucając „rażące i mające istotny wpływ

na treść orzeczenia naruszenie prawa procesowego, a to art. 439 § 1 pkt 8

k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., polegające na uznaniu, że wyrok Sądu Rejonowego w O., skazujący Piotra Ś. obarczony był bezwzględną

przyczyną odwoławczą, gdyż zapadł w wyniku kontynuowania uprzednio

prawomocnie umorzonego postępowania, mimo, że postępowanie to zostało podjęte na nowo na podstawie art. 327 § 1 k.p.k. przez właściwego

prokuratora, a wcześniej w jego toku nie przedstawiono żadnej osobie zarzutu popełnienia przestępstwa”.

W oparciu o tak sformułowany zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w O. do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja nie jest zasadna.

W treści powołanego postanowienia prokuratora z dnia 19 marca

2005 r. jawi się precyzyjny opis czynu oraz nie ulega wątpliwości, kto tego

czynu się dopuścił i wobec kogo ostatecznie, dokonując oceny, iż stopień

społecznej szkodliwości jest znikomy, postępowanie umorzono. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i wobec tego uprawomocniło się.

Sąd Najwyższy generalnie aprobuje stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1994 r., WZ 122/94

(OSNKW 1994, z. 9-10, poz. 64), który to judykat słusznie przywołał także

Sąd odwoławczy w części motywacyjnej zaskarżonego wyroku, a mianowicie, że „prawomocne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego na podstawie art. 280 § 1 i art. 11 pkt 2d k.p.k., w

którym stwierdzono popełnienie przez oznaczoną osobę czynu o znamionach określonych w ustawie karnej, ale o znikomym stopniu społecznego

niebezpieczeństwa (obecnie – społecznej szkodliwości) stwarza stan rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 11 pkt 7d k.p.k. również wtedy, gdy przed

wydaniem tego postanowienia osobie tej ani nie przedstawiono zarzutów,

ani nie przesłuchano jej w charakterze podejrzanego (art. 269d k.p.k.)”.

Interpretacja obowiązujących przepisów i wynikające z niej ich praktyczne stosowanie musi mieć na uwadze, poza oczywiście innymi aspektami, także realną ochronę podstawowych praw uczestników postępowania

karnego, w tym podejrzanego i oskarżonego (zob. Janusz Tylman – glosa

do powołanego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1994

r., WPP 1995 r., nr 3-4, s.85).

Instytucja przedstawienia zarzutów ma bez wątpienia charakter gwarancyjny i powinna mieć zastosowanie, gdy zebrane dowody dostatecznie

uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła dana osoba. Wiążąc to z realiami rozpoznawanej sprawy, jeśli ustala się znikomą szkodliwość społeczną czynu, to – kierując się kryteriami określonymi w art. 115 § 2 k.k., należy

rozważyć, m.in., postać zamiaru i motywację sprawcy, a to w konsekwencji

rodzi wymaganie usytuowania sprawcy w procesowym charakterze podejrzanego.

Skoro zaś organ procesowy tego nie uczynił (choć powinien), to z tego tytułu, kosztem praw gwarancyjnych określonej osoby, nie może uzyskać swoistego ułatwienia w postaci możliwości podjęcia w każdym czasie,

w trybie art. 327 § 1 k.p.k. umorzonego wcześniej postępowania karnego

(zob. Tomasz Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego – Komentarz,

Kraków 2003, str. 853-854).

Innymi słowy rzecz ujmując, negatywna przesłanka procesowa bez

wątpienia odnosi się także do kontynuacji postępowania, umorzonego postanowieniem prokuratora. Zatem in concreto, przy uwzględnieniu rozważań wyżej przedstawionych, zaistniała powaga rzeczy osądzonej, (zob. Z.

Gostyński red.: Kodeks postępowania karnego – Komentarz, Dział I – Z.

Gostyński, S. Zabłocki, s. 311, 312, Warszawa 2003).

To z kolei, wobec sytuacji określonej w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. i art.

17 § 1 pkt 7 k.p.k., przyniosło skutek w postaci uchylenia wyroku Sądu

pierwszej instancji i umorzenia postępowania karnego wobec oskarżonego

Piotra Ś.

Na koniec zauważyć należy, iż art. 327 § 1 k.p.k. może być i zapewne będzie stosowany w praktyce, jednak nie w sytuacji będącej przedmiotem rozważań w sprawie niniejszej.

W tego rodzaju sprawach powrót do tego postępowania, o ile zaistnieją przesłanki określone w art. 327 § 2 k.p.k., może nastąpić poprzez

wznowienie owego postępowania.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia kasacji, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.