V KK 403/25 · Sąd Najwyższy

V KK 403/25 POSTANOWIENIE Dnia 26 marca 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras w sprawie J. Ł. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 marca 2026 r. na skutek wniosku obrońcy skazanego J. Ł. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego na podstawie art. 42 § 4 zdanie pierwsze k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. postanowił: wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 403/25.

UZASADNIENIE

W dniu 24 marca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego J. Ł. , adw. K. B. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 403/25, z uwagi na powołanie tego sędziego w wadliwej konstytucyjnie procedurze oraz fakt, iż rozpoznanie sprawy przez tego sędziego naruszałoby zakaz nemo iudex in causa sua, skoro w jednej z wniesionych kasacji podniesiono zarzut stanowiący bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., polegającą na nienależytej obsadzie sądu odwoławczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek jest zasadny. Przepis art. 41 k.p.k. ustanawiający instytucję iudex suspectus przewiduje możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, trzeba przypomnieć, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.

Bez wątpienia, okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez R. Witkowskiego w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego skutkują każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie obsadzony (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20). Z tego względu wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał na potrzebę wyłączenia R. Witkowskiego od rozpoznania spraw z uwagi na brak co do jego osoby przymiotu niezawisłości i bezstronności (por. postanowienia SN z dni: 16 grudnia 2025 r., III KK 101/24; 24 września 2025 r, IV KO 130/24; 16 kwietnia 2024 r., IV KK 96/24, 5 lutego 2025 r., IV KK 130/24, 4 marca 2026 r., I KK 356/22).

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni ten pogląd aprobuje. Rację ma też autor wniosku co do tego, że rozpoznanie przedmiotowej sprawy przez R. Witkowskiego doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua, w sytuacji gdy w swojej kasacji podniósł on zarzut bezwzględnej przyczyny odwoławczej tj. art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,tj. nienależytej obsady Sądu Apelacyjnego w Łodzi w składzie którego orzekali sędziowie powołani do pełnienia urzędu na wniosek KRS, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc pozostający w tej samej sytuacji prawno-ustrojowej, co sędzia R.

Witkowski. Normalnym zachowaniem byłoby, gdyby wyznaczony sędzia sam złożył żądanie wyłączenia od rozpoznania tej sprawy. Trudno jednak oczekiwać takiej „normalności” od osób, które są w takiej samej sytuacji; już standardem jest, że osoby te rozstrzygają sprawy, które w istocie dotyczą także ich statusu. Nie bez znaczenia jest wreszcie i to, że wskazany we wniosku sędzia Ryszard Witkowski do 14 lipca 2022 r. orzekał w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, a choć Izba ta była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, to nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22).

Zależność od władzy politycznej tego organu budziła także zastrzeżenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19). Wreszcie również wskazywane są w orzecznictwie wątpliwości co do sposobu przeniesienia sędziów zlikwidowanej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego do Izby Karnej tego sądu i podjęcia przez tych sędziów czynności orzeczniczych w ramach tej izby, uzasadniają oczywiste stwierdzenie o braku dochowania instytucjonalnych i ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i niezawisłości sądu ukonstytuowanego z udziałem takiej osoby w danej sprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 5 stycznia 2023 r., II KK 531/22; 26 września 2023 r., II KK 479/22).

Mając powyższe na uwadze koniecznym stało się podjęcie przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 403/25. [J.J.][a.ł] Jarosław Matras‎