V KK 396/16 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 396/16 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek (przewodniczący)‎SSN Włodzimierz Wróbel‎SSA del. do SN Marzanna Piekarska-Drążek (sprawozdawca)Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie A. N. skazanego z art. 278 § 1 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k., w dniu 25 stycznia 2017 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt V Ka …/16, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt II K …/14 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie z pkt XXXVIII wyroku Sądu Rejonowego w K. o zasądzeniu od A.N. obowiązku naprawienia szkody i uchyla tę część wyroku Sądu Rejonowego w odniesieniu do A.N.;

2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata A. B., z Kancelarii Adwokackiej w K., kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 23 % VAT, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu – za sporządzenie i wniesienie kasacji;

3. obciąża Skarb Państwa kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne. UZASADNIENIEW akcie oskarżenia, kończącym śledztwo w sprawie sygn. akt 2 Ds. ../14, prokurator oskarżył cztery osoby, w tym A.N., któremu zarzucono 14 przestępstw z art. 278 § 1 k.k. i art. 279 § 1 k.k., opisując je w pkt 28 – 42 aktu oskarżenia. W pkt 40 zarzucono oskarżeniem to, że w listopadzie 2008 r. w miejscowości J., działając wspólnie i w porozumieniu z ustalonymi osobami, zabrał w celu przywłaszczenia 2040 metrów kabla energetycznego powodując straty na kwotę 5. 620, 20 złotych na szkodę Energa S.A.

Sąd Rejonowy w K., wyrokiem z dnia 26 października 2015 r., w sprawie o sygn. akt II K …/14, uznał A.N. winnym zarzucanych mu czynów, w tym zarzutu 40 aktu oskarżenia, za który w pkt XIII wyroku Sąd Rejonowy skazał A. N. na podst. art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i art. 4 § 1 k.k. na karę roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności. W pkt XVI Sąd orzekł o karze łącznej obejmującej kary wymierzone w pkt XII, XIII, XIV i XV wyroku, zaś w pkt XXXVIII wyroku Sąd Rejonowy orzekł, na podst. art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., wobec dwóch oskarżonych, w tym A.N., solidarny obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę Energa S.A. kwoty 5.620,20 złotych.Po rozpoznaniu apelacji, m.in. obrońcy oskarżonego A.N. oraz jednego z pokrzywdzonych, występującego w charakterze oskarżyciela posiłkowego, Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 13 lipca 2016 r., w sprawie sygn. akt V Ka …/16, zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. w stosunku do A.

N. w ten sposób, że:1.a. uniewinnił oskarżonego od popełnienia czynu zarzuconego mu w pkt 40 aktu oskarżenia, co do którego przyjęto, że został popełniony w nocy z 26 na 27 listopada 2008 r., b.obniżył karę wymierzoną A. N. w pkt XIII wyroku do roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności,c.obniżył karę łączną wymierzoną oskarżonemu w pkt XVI zaskarżonego wyroku,2.utrzymał w mocy wyrok w pozostałej części, a w pkt 3 i 4 Sąd Okręgowy orzekł o kosztach postępowania.Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca A.N. zarzucając:1.wewnętrzną sprzeczność wyroku Sądu Okręgowego uniemożliwiającą jego wykonanie polegającą na tym, że mimo uniewinnienia oskarżonego od zarzutu 40 a/o, utrzymano w mocy m. in. pkt XXXVIII wyroku Sądu Rejonowego, w którym orzeczono obowiązek naprawienia szkody, co stanowi obrazę art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.,2.rażące naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść wyroku, tj. art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. poprzez utrzymanie w mocy obowiązku naprawienia szkody, mimo uniewinnienia oskarżonego.Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w K. w zaskarżonej części, przyznanie wynagrodzenia obrońcy z urzędu oraz zwolnienie skazanego od ponoszenia kosztów postępowania kasacyjnego.W odpowiedzi prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. wniesiono o uwzględnienie zarzutu kasacji ale wyłącznie w postaci zarzutu naruszenia art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 46 § 1 k.k. i uchylenie tej części wyroku Sądu Okręgowego, w której utrzymano w mocy wobec A.

N. obowiązek naprawienia szkody wynikającej z zarzutu 40 a/o, od którego Sąd odwoławczy uniewinnił oskarżonego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja obrońcy A.N. jest co do zasady oczywiście słuszna. Cechy tej nie eliminuje próba podważenia tej samej części wyroku Sądu Okręgowego w K. poprzez wskazanie dwóch podstaw jej wadliwości, z których tylko jedna może być prawidłowa i skuteczna. Za takową nie można uznać zarzutu naruszenia art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k., a więc takiej sprzeczności w treści wyroku Sądu Okręgowego, która uniemożliwiałaby jego wykonanie.

Wprawdzie zderzenie uniewinnienia A. N. przez Sąd Odwoławczy, od zarzutu przestępstwa opisanego w pkt 40 aktu oskarżenia i przypisanego w pkt XIII wyroku Sądu Rejonowego, z utrzymaniem w mocy m. in. obowiązku naprawienia szkody wynikłej z tego przestępstwa, budzi skojarzenie rażącej sprzeczności i sytuacji alogicznej, jednak nie wywołuje skutku, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k., tj. niemożności wykonania wyroku. Obydwie strony postępowania karnego, czyli obrońca A. N. i prokurator, który słusznie uważa interpretację przywołanego przepisu przedstawioną w kasacji za błędna, odwołują się do utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, a nawet tych samych judykatów (np. postanowienie SN z 30.12.2011 r., IV KK 403/11), wyciągając z nich odmienne wnioski.

Stanowisko obrońcy nie jest jednak konsekwentne, skoro nie broni wyłącznie poglądu o istnieniu bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Wskazuje na to zarzut 2 kasacji, w uzasadnieniu którego skarżący przewiduje możliwość niepodzielenia jego poglądu o randze uchybienia, którego dopuścił się Sąd Okręgowy w postępowaniu odwoławczym. Art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. dotyczy skrajnie sprzecznych rozstrzygnięć zawartych w wyroku, a więc takich które tyczą jednej osoby i tego samego czynu ale powodują przeciwstawne konsekwencje prawne, tak że wykonanie jednego rozstrzygnięcia powoduje unicestwienie drugiego, prowadząc do sprzeczności logicznej.

Przykładami takich rozstrzygnięć są; skazanie i uniewinnienie oskarżonego za ten sam czyn w ramach tego samego wyroku, czy skazanie za ten sam czyn na różne kary. Błąd, którego dopuścił Sąd odwoławczy w sprawie A. N. nie stanowi tak radykalnej sytuacji, gdyż mimo jego istnienia rozstrzygnięcie o obowiązku naprawienia szkody jest wykonalne, acz pozbawione podstawy prawnej, co w przypadku egzekucji sądowej musiałby wykazać dłużnik. Wykonanie wyroku, w którym uniewinniono oskarżonego od popełnienia czynu zarzucanego w pkt 40 a/o, a równocześnie nie uchylono tego obowiązku, utrudnia wykonanie, tj. wprowadza dodatkowe komplikacje interpretacyjne przy wykonaniu rozstrzygnięcia wydanego na podst. art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., ale ostatecznie nie pozbawia strony i organów sądowych drogi wyjścia, choćby w postępowaniu egzekucyjnym, czy cywilnym.

Ta sytuacja nie powoduje więc stanu niemożności wskazanego w art. 439 § 1 pkt 7 k.pk., dlatego zarzut kasacji oparty na tej podstawie nie był skuteczny.Na uznanie zasługiwał wyłącznie drugi zarzut kasacji, mówiący o rażącym naruszeniu art. 46 § 1 k.k., który, na co słusznie wskazuje prokurator, winien towarzyszyć zarzutowi naruszenia art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. wskazującemu na niezbędną treść wyroku. Rozstrzygnięcie z pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w K., w którym utrzymano w mocy pozostałą część wyroku Sądu Rejonowego, poza uniewinnieniem A.

N. od zarzutu 40 a/o i złagodzeniem kar z pkt XIII i XVI wyroku, stanowi brak wywołujący konsekwencje prawne. Utrzymanie w mocy oznacza bowiem przystąpienie do wykonania wszystkich rozstrzygnięć Sądu I instancji objętych tym określeniem, w tym właśnie solidarnego obowiązku naprawienia szkody orzeczonego w pkt XXXVIII wyroku Sądu Rejonowego, dowodem czego jest obecnie fakt skierowania wyroku w tym zakresie do wykonania, o czym Sąd Rejonowy XI Wydział Wykonania Orzeczeń powiadomił oskarżonego i pokrzywdzoną spółkę (k. 1366). Ten praktyczny wymiar braku wyrażenia w wyroku Sądu Odwoławczego wszystkich konsekwencji uniewinnienia oskarżonego w postępowaniu odwoławczym, podważa zasadność poglądów o samoistnym wygasaniu skutków prawnych pierwotnego skazania oskarżonego, dlatego wniesienie kasacji było oczywiście zasadne.

W zaistniałej sytuacji jedynie reakcja Sądu kasacyjnego może uporządkować sytuację prawną oskarżonego. Rażące naruszenie art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. spowodowało bowiem sytuację, w której osoba prawomocnie uniewinniona od zarzutu przestępstwa jest równocześnie zobowiązana do udziału w naprawieniu szkody nim spowodowanej, przez zapłatę na rzecz Energa S.A. kwoty 5.620,20 zł (solidarnie). Kasacja wprawdzie dotyczy wyroku Sądu Odwoławczego, który dopuścił się w pkt 2 wyroku, w części dotyczącej A. N., rażącego naruszenia prawa, jednak uchylenie wyroku w tym zakresie do ponownego rozpoznania jest nieuzasadnione, skoro równoczesne uchylenie rozstrzygnięcia z pkt XXXVIII wyroku Sądu Rejonowego konwaliduje ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie skutków uniewinnienia A.

N. od zarzutu 40 a/o przez Sąd Odwoławczy.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w K. w pkt 2 – w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie z pkt XXXVIII wyroku Sądu Rejonowego o zasądzeniu od A. N. obowiązku naprawienia szkody, orzeczonego na podst. art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i uchylił tę część wyroku w odniesieniu do A. N.. Orzeczenie z pkt XXXVIII wyroku Sądu Rejonowego jest zaś prawomocne i wykonalne w odniesieniu do skazanego W. K.Obrońcy wyznaczonemu z urzędu przyznano wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie kasacji, wg. stawki określonej Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dn. 28.09.2012 r. ze zm., § 14 ust 3 pkt 2.Koszty postępowania kasacyjnego ponosi Skarb Państwa, zgodnie z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 632 pkt 2 k.p.k. kc