V KK 347/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 20 PAŹDZIERNIKA 2011 R.

V KK 347/11

1. Nowelizacja przepisu art. 93 k.k. dokonana ustawą z dnia 5

listopada 2009 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1589), która weszła w życie dnia 8

czerwca 2010 r., nie spowodowała modyfikacji możliwości stosowania

środków zabezpieczających wobec sprawców popełniających czyny

zabronione w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. W

stosunku do takich sprawców wyłączne zastosowanie nadal znajduje

przepis art. 94 § 1 k.k., przewidujący orzeczenie, przy spełnieniu

przesłanek w nim przewidzianych, o umieszczeniu w odpowiednim

zakładzie psychiatrycznym.

2. Przepis art. 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej i nie

może

stanowić

samodzielnej

podstawy

stosowania

środków

zabezpieczających, w oderwaniu od poszczególnych sytuacji procesowych,

określonych w kolejnych przepisach Rozdziału X Kodeksu karnego.

„Skierowanie na leczenie ambulatoryjne”, o którym mowa w obecnym

brzmieniu przepisu art. 93 k.k., związane jest ze szczegółowymi

przesłankami przewidzianymi w przepisach art. 95a § 1 i § 1a k.k. oraz art.

97 § 1 k.k., a więc wówczas, gdy została orzeczona kara pozbawienia

wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Przewodniczący: sędzia SN R. Sądej (sprawozdawca).

Sędziowie SN: J. Grubba, W. Wróbel.

Sąd Najwyższy na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. – bez

udziału stron – w dniu 20 października 2011r., po rozpoznaniu w sprawie

Pawła S., wobec którego umorzono postępowanie na podstawie art. 17 § 1

pkt 2 k.k., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść

Pawła S. od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 3 marca 2011r.,

zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 15 grudnia

2010r.,

postanowił u c h y l i ć zaskarżone postanowienie i p r z e k a z a ć sprawę

Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 15 grudnia 2010 r.

uznano, że Paweł S. jest sprawcą czynu określonego w art. 270 § 2a k.k., a

wobec zniesionej poczytalności, umorzono postępowanie na podstawie art.

17 § 1 pkt 2 k.p.k.; na podstawie art. 93 k.k. oraz art. 94 § 1 k.k.

zastosowano wobec podejrzanego środek zabezpieczający w postaci

umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.

Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez obrońcę Pawła S., Sąd

Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r. zmienił zaskarżone

postanowienie w ten sposób, że uchylił zastosowany przez Sąd a quo

środek zabezpieczający i w jego miejsce orzekł tytułem takiego środka

„skierowanie podejrzanego na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne”.

Kasację od postanowienia Sądu Okręgowego, na korzyść Pawła S.,

wniósł Prokurator Generalny. Podniósł w niej zarzut rażącego i mającego

istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia prawa materialnego – art. 93

k.k. – polegającego na uznaniu, że zebrane dowody pozwalają na

odmienne rozstrzygnięcie co do istoty sprawy i orzeczenie w miejsce

zastosowanego środka zabezpieczającego – umieszczenia podejrzanego w

zamkniętym zakładzie psychiatrycznym – innego takiego środka, w postaci

skierowania na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne, co nastąpiło w

wyniku błędnej wykładni art. 93 k.k., przyjmującej, że przepis ten pozwala

na zastosowanie takiego środka do osób, wobec których umorzono

postępowanie z uwagi na zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu

i pokierowania swoim postępowaniem.

Prokurator

Generalny

wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w S. do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja

była

zasadna

w

stopniu

oczywistym

i

podlegała

uwzględnieniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Nowelizacja przepisu art. 93 k.k. dokonana ustawą z dnia 5 listopada

2009 r. (Dz.U. Nr 206, poz. 1589), która weszła w życie dnia 8 czerwca

2010 r., nie spowodowała modyfikacji możliwości stosowania środków

zabezpieczających wobec sprawców popełniających czyny zabronione w

stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. W stosunku do takich

sprawców wyłączne zastosowanie nadal znajduje przepis art. 94 § 1 k.k.,

przewidujący orzeczenie, przy spełnieniu przesłanek w nim przewidzianych,

o umieszczeniu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym.

Przepis art. 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej,

stosowanej do wszystkich środków zabezpieczających i nie może stanowić

samodzielnej podstawy ich stosowania, w oderwaniu od poszczególnych

sytuacji procesowych, określonych w kolejnych przepisach Rozdziału X

Kodeksu karnego. „Skierowanie na leczenie ambulatoryjne”, o którym

mowa w obecnym brzmieniu przepisu art. 93 k.k., związane jest ze

szczegółowymi przesłankami przewidzianymi w przepisach art. 95a § 1 i §

1a k.k. oraz art. 97 § 1 k.k., a więc wówczas, gdy została orzeczona kara

pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. W

uzasadnieniu projektu ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 listopada 2009 r.

wprost stwierdzono, że „podkreślenia wymaga również fakt, że zakresem

podmiotowym projektowanej regulacji objęci będą wyłącznie sprawcy,

którzy w chwili dokonywania czynu zabronionego nie byli niepoczytalni, ani

nie stwierdzono u nich choroby psychicznej. Sprawcy, u których w toku

postępowania karnego stwierdzono niepoczytalność określoną w art. 31 § 1

k.k., podlegają bowiem zasadom określonym w art. 94 k.k. i obejmowani są

w

ramach

orzeczonego

środka

zabezpieczającego

leczeniem

w

zamkniętych zakładach psychiatrycznych, jeżeli spełnione są kumulatywne

warunki do orzeczenia takiego środka” (Druk Sejmowy VI Kadencji nr

1276).

Zastosowanie zatem w zaskarżonym postanowieniu przepisu art. 93

k.k., jako samodzielnej podstawy orzeczenia wobec Pawła S. środka

zabezpieczającego w postaci skierowania go na ambulatoryjne leczenie

psychiatryczne, istotnie, jak zarzucono to w kasacji, stanowiło rażące

naruszenie tego przepisu, niedającego ku temu prawnej podstawy. Miało

ono oczywisty wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, w szczególności

gdy weźmie się pod uwagę stwierdzenie zawarte w jego uzasadnieniu, że

czynu zabronionego przypisanego podejrzanemu „żadną miarą nie sposób

uznać za znacznie szkodliwy społecznie”.

W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie musiało zostać

uchylone, a sprawa przekazana Sądowi ad quem do ponownego

rozpoznania. W jego toku, rzecz jasna, konieczna będzie ponowna ocena

zasadności zażalenia wniesionego przez obrońcę podejrzanego, z

uwzględnieniem przedstawionych powyżej zapatrywań prawnych, a nadto

kierunku kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego – na korzyść

Pawła S.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.