V KK 339/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 339/12 POSTANOWIENIE Dnia 28 listopada 2012 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Józef Dołhy‎SSA del. do SN Dariusz Czajkowski przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga,‎w sprawie C. S.dot. wyroku łącznego‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 28 listopada 2012 r.,‎kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanej w trybie art. 521 § 1 kpk‎od wyroku Sądu Okręgowego w L.‎z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt IV Ka […]‎zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w G.‎z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II K […], p o s t a n o w i ł:

I oddala kasację; II obciąża Skarb Państwa wydatkami poniesionymi przez Sąd Najwyższy, związanymi z rozpoznaniem kasacji. UZASADNIENIESąd Rejonowy w G., wyrokiem łącznym z 13 grudnia 2011 r., połączył orzeczone wobec C. S. za przestępstwa popełnione w 2005 r. wyrokami Sądu Rejonowego w G. z 24 października 2008 r. i 20 lutego 2009 r. dwie kary jednostkowe po 6 miesięcy pozbawienia wolności z dobrodziejstwem określonym w art. 69 k.k., których wykonanie zarządzono postanowieniem z 6 września 2011 r., w jedną bezwzględną karę łączną 6 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w przedmiocie objęcia wyrokiem łącznym wyroku Sądu Rejonowego w G. z 1 marca 2011 r.Sąd Okręgowy w L., po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. apelacji obrońcy, zmienił pierwszoinstancyjny wyrok łączny przez warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej na okres próby 2 lat, a w pozostałym zakresie utrzymał go w mocy.Kasację od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego w całości na niekorzyść skazanej złożył w trybie art. 521 § 1 k.p.k.

Prokurator Generalny. Zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 89 § 1 k.k., polegające na warunkowym zawieszeniu wykonania kary łącznej 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej przez sąd pierwszej instancji w następstwie połączenia jednostkowych kar pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku łącznego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońca skazanej zażądał pozostawienia jej bez rozpoznania jako niedopuszczalnej, ewentualnie, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, oddalenia skargi jako oczywiście bezzasadnej.Kasację poparł obecny na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie, mimo że sąd odwoławczy – przyjmując koncepcję umożliwiającą w wyroku łącznym warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej, gdy żaden z jednostkowych wyroków wydanych za poszczególne przestępstwa nie zawierał rozwiązania przewidzianego w art. 69 k.k. lub gdy przed ferowaniem wyroku łącznego zmieniono prawomocnie kategorie skazań jednostkowych przez zarządzenie wykonania kar (zob. wyr.

SN z 11 marca 2010r., V KK 364/09, R- OSNKW 2010, poz. 557)- nie wywiązał się z ustawowej powinności umotywowania zastosowanej konstrukcji prawnej (art. 457 § 3 k.p.k.). Wskazany niedostatek uzasadnienia wyroku sądu ad quem nie został jednak podniesiony jako zarzut kasacyjny, a zatem – w myśl art. 536 k.p.k. – nie podlegał rozważeniu.Rozpocząć trzeba wywody od przypomnienia treści art. 89 § 1 k.k. – w brzmieniu ustalonym przez ustawę z 5 listopada 2009 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1589), która weszła w życie 8 czerwca 2010 r. – według którego w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności, ograniczenia wolności albo grzywny z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania sąd może w wyroku łącznym warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 69 k.k. Zacytowany przepis z Rozdziału IX Kodeksu karnego był wielokrotnie interpretowany w różnych kontekstach, ale dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowe znaczenie miała odpowiedź na pytanie: czy w świetle zawartej w nim treści normatywnej dopuszczalne jest warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej, gdy wszystkie kary jednostkowe orzeczone zostały bez warunkowego zawieszenia? Na przestrzeni lat w judykaturze i doktrynie prezentowano w tej mierze diametralnie rozbieżne zapatrywania prawne.Pierwszą grupę poglądów, wyartykułowanych w szeregu orzeczeniach (zob. dwa zd. odr. do uch.

SN z 21 listopada 2001 r., I KZP 14/01, OSNKW 2002, z. 1 – 2, poz. 1; post. SN z 3 października 2005 r., V KK 128/05, OSNKW 2005, z. 12 poz. 119; wyr. SN z 16 stycznia 2009 r., IV KK 273/08, R-OSNKW 2009, poz. 125) i w literaturze przedmiotu (zob. A. Marek: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2010, s. 265; J. Giezek [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2012, s. 562; T. Bojarski [w:] Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, Warszawa 2012, s. 206 – 207; P. Hofmański, L.K. Paprzycki [w:] Kodeks karny. Komentarz, red.

M. Filar, Warszawa 2012, s. 492), sprowadzić można do tezy, że warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej wymierzonej w wyroku łącznym na podstawie kar jednostkowych, z których żadna nie została warunkowo zawieszona, nie jest możliwe. Zwolennicy takiego ujęcia wykładniczego art. 89 § 1 k.k. odwołują się przede wszystkim do wniosków wykładni językowej. Akcentują też, że odmienne podejście oznaczałoby zgodę na nieuprawnioną ingerencję w orzeczenia wydane przez inne sądy, w dodatku przez sąd, który dysponowałby mniejszą wiedzą o poszczególnych czynach i samym sprawcy.Zgoła inny punkt widzenia wyraził Sąd Najwyższy uchwale składu 7 sędziów z 21 listopada 2001 r., I KZP 14/01, stwierdzając, że przepis art. 89 § 1 k.k. nie zawiera żadnego kategorycznego sformułowania, nakazującego wnioskować, iż do warunkowego zawieszenia kary łącznej konieczne jest, aby w każdym układzie procesowym chociaż jedna z kar jednostkowych została orzeczona z warunkowym zawieszeniem wykonania (zob.

OSNKW 2002, z. 1 s.

7) Stanowisko to zyskało wsparcie części nauki (zob. P. Kardas [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. A. Zoll, Warszawa 2012, s. 1141;G. Rejman [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. G. Rejman, Warszawa 2000, s. 1227; M. Siwek: Glosa do wyr. SN z 12 kwietnia 2011r., V KK 74/11, LEX/el. 2011; J. Raglewski: Kontrowersje związane z orzekaniem kary łącznej na tle Kodeksu karnego, P. i P. 2003, nr 5, s. 82 – 93, tenże: Glosa do post. SN z 3 października 2005 r., OSP 2006, z. 7 – 8, poz. 94).Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym mniejszą sprawę opowiedział się za drugim poglądem, uznając, że gramatyczna wykładnia art. 89 § 1 k.k. wcale nie stoi na przeszkodzie, aby w wyroku łącznym warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej, nawet gdy żaden z wyroków wydanych za poszczególne przestępstwa kar jednostkowych nie zawiesił.

Przecież z brzmienia komentowanego przepisu wynika wprost jedynie możliwość warunkowego zawieszenia wykonywania kary łącznej powstałej z połączenia kar jednostkowych o charakterze bezwzględnym i tych orzeczonych z warunkowym zawieszeniem wykonania, natomiast brak w nim zapisu o tym, że niezbędną przesłanką warunkowego zawieszenia wykonania kary łącznej jest istnienie choćby jednej kary jednostkowej orzeczonej z dobrodziejstwem rozwiązania przewidzianego w art. 69 k.k. Trafnie zwrócono w piśmiennictwie prawniczym uwagę, że ustawodawca, gdyby chciał ograniczyć stosowanie instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary, mógłby posłużyć się tu np. zwrotem:

„sąd może warunkowo zawiesić wykonywanie kary łącznej jedynie wówczas…”, tak jak uczynił to, posługując się kategorycznymi sformułowaniami, np. w art. 58 § 1 k.k.(„tylko wtedy, gdy”) czy w art. 77 § 1 k.k. („tylko wówczas, gdy”).Prawo karne bez wątpienia stanowi pewną zamkniętą całość, co m. in. oznacza, że o każdym zachowaniu stron i organów procesowych, o których traktuje, da się powiedzieć, iż jest ono albo nakazane, albo zakazane, albo dozwolone. W związku z tym wolno, a nawet należy, przy interpretacji przepisów tej dziedziny prawa sięgnąć po topos prawniczy zwany argumentem z zupełności (argumentum a completudine):

„co nie jest nakazane lub zakazane, jest dozwolone”. Przekładając przytoczoną regułę na rozważaną kwestię, uprawnione jest stwierdzenie: skoro w art. 89 § 1 k.k. w razie łączenia bezwzględnych kar jednostkowych nie jest nakazane orzekanie bezwzględniej kary łącznej i nie jest zakazane orzekanie kary łącznej z warunkowym zawieszeniem, to oznacza, że dozwolone jest w takim układzie ferowanie w wyroku łącznym kary łącznej z dobrodziejstwem warunkowego zawieszenia jej wykonania.Nasuwa się w tej sytuacji nieodparty wniosek, że kształtowanie w wyroku łącznym kary łącznej, gdy podlegają łączeniu jedynie kary o charakterze bezwarunkowym, następuje nie wedle zasad określonych w art. 89 k.k., ale stosuje się tu rozwiązania przewidziane w art. 85 – 88 k.k., natomiast kwestię warunkowego zawieszenia kary łącznej rozstrzyga się w płaszczyźnie wymogów zawartych w art. 69 k.k. W żadnym też razie przedstawionego podejścia nie wyklucza treść art. 85 k.k., który określa przesłanki tzw. realnego zbiegu przestępstw i stanowi, że wymierzenie kary łącznej warunkowane jest orzeczeniem za przestępstwa jednostkowe kar tego samego rodzaju albo innych podlegających łączeniu.

Jest oczywiste, że kara podlegająca wykonaniu oraz taka sama kara orzeczona z warunkowym zawieszeniem jej wykonania są karami tego samego rodzaju, a różnią się tylko odmienną formą ich wymiaru.Zaprezentowany punkt widzenia na językowy sens art. 89 §1 k.k. znajduje silne wsparcie w regułach wykładni systemowej, jako że współgra on już to z zasadą humanitaryzmu, (art. 3 k.k.), już to z zasadą procesową trafnej reakcji karnej (art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.). Nietrudno wyobrazić sobie, jak łatwo mogłoby dojść do pogwałcenia tych zasad, gdyby przy łączeniu skazań tylko na bezwzględne kary pozbawienia wolności sądy rygorystycznie wykluczały możliwość orzekania w wyroku łącznym kar z warunkowym zawieszeniem ich wykonania (oczywiście nie przekraczających 2 lat), mimo że w stosunku do sprawcy istniałaby w stopniu ewidentnym pozytywna prognoza kryminologiczna, np. wysnuta z jego wyjątkowo ekspiacyjnego zachowania się po zapadnięciu wyroków jednostkowych.Również dyrektywy wykładni funkcjonalnej przemawiają za trafnością przyjętego rozumienia znaczenia art. 89 § 1 k.k. Warto zasygnalizować tu, że celem regulacji wymienionego przepisu nie jest to, aby sąd wydający wyrok łączny nie był mocen w sytuacji zgoła szczególnej tak ukształtować karę łączną, aby jej rozmiar nie kolidował z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi oraz zasadami sprawiedliwości i słuszności.Sumując: treść art. 89 § 1 k.k. nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu wyrokiem łącznym kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania w sytuacji, gdy łączeniu podlegają jedynie kary o charakterze bezwzględnym.W tych warunkach Sąd Najwyższy – powstrzymując się z racji ograniczenia wynikającego z art. 523 § 1 in fine k.p.k. od wypowiedzi na temat współmierności kary łącznej orzeczonej zaskarżonym wyrokiem – oddalił kasację (art. 537 § 1 k.p.k.).

Wydatkami poniesionymi przez Sąd Najwyższy, związanymi z rozpoznaniem kasacji Prokuratora Generalnego, obciążono Skarb Państwa po myśli art. 638 k.p.k. Aw