V KK 315/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 315/19 POSTANOWIENIE Dnia 20 listopada 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Przemysław Kalinowski‎SSN Paweł WilińskiProtokolant Łukasz Biernacki przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej R. T.‎w sprawie G. K.‎w przedmiocie zwrotu kosztów obrony z wyboru‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 20 listopada 2020 r.,‎kasacji wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na niekorzyść‎od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 22 czerwca 2018 r., sygn. akt II AKz (…),‎utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w Ś.‎z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt III K (…), umarza postępowanie kasacyjne, a kosztami postępowania kasacyjnego, w tym wydatkami obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt III K (...), Sąd Okręgowy w Ś. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz G. K., występującego w sprawie z obrońcą z wyboru adw. T. B. z Kancelarii Adwokackiej w Ś., kwotę 43.590 zł. tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z wyboru oskarżonemu G.K. w postępowaniu przygotowawczym Prokuratury Okręgowej w Ś. (sygn. akt V Ds. (…)), na rozprawach przed Sądem Okręgowym w Ś. (sygn. akt III K (…) oraz III K (…)) oraz na rozprawach przed Sądem Apelacyjnym w (…) ( sygn. akt II AKa (…) oraz II AKa (…)).Postanowienie powyższe zaskarżył Prokurator Okręgowy w Ś..

We wniesionym zażaleniu zarzucił:I.„błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, polegający na błędnym przyjęciu, że G. K. rzeczywiście poniósł w przedmiotowej sprawie koszty obrony z wyboru w kwocie 43.590,00 złotych, podczas gdy wnioskodawca okoliczności tej nie udowodnił;II.obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia a to przepisu art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 632 pkt 2 k.p.k. oraz § 15 ust. 3 pkt 1, 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.

U. z 2015 r., poz. 1800 z późn.zm.) poprzez błędne przyjęcie, że zawnioskowana przez G. K. kwota 43.590,00 złotych - stanowiąca niemal sześciokrotność stawki minimalnej - jest wydatkiem uzasadnionym, podczas gdy: a.wnioskodawca zażądał przyznania kosztów za udział obrońcy w większej ilości rozpraw przed Sądem I instancji, niż faktycznie odbyły się w tej sprawie,b.uwzględniając faktyczny nakład pracy i postawę procesową obrońcy w sprawie oraz stopień jej zawiłości podmiotowo - przedmiotowej oraz wysokość przyznanych w niższej kwocie wydatków z tytułu obrony drugiemu z oskarżonych, a także stawki za świadczenie usług obrony na lokalnym rynku, kwota wynagrodzenia obrońcy w wysokości 43.590,00 złotych w świetle zasad doświadczenia życiowego jest rażąco wysoka i z tego względu niezasadna,c.wnioskodawca zażądał pokrycia także naliczonego podatku od towarów i usług, mimo, że zwrot takiego wydatku z tytułu świadczenia usługi obrony z wyboru nie jest przewidziany przepisami rozporządzeń w sprawie opłat za czynności adwokackie i w związku z tym nie przysługuje”.W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez nieuwzględnienie wniosku G.

K. o zwrot uzasadnionych wydatków z tytułu ustanowienia w sprawie obrońcy.Po rozpoznaniu zażalenia Sąd Apelacyjny w (…), postanowieniem z dnia 22 czerwca 2018 r., sygn. akt II AKz (…), zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.Kasację od powołanego orzeczenia Sądu odwoławczego wniósł w dniu 12 czerwca 2019 r. – na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. – Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny, zaskarżając postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) w całości. W kasacji zarzucił:1.„rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. i art. 98 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej zarzutu obrazy przepisów art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 632 pkt 2 k.p.k. oraz § 15 ust. 3 pkt 1, 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.

U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.). w następstwie czego doszło do wyrażenia błędnego poglądu, iż uiszczony przez oskarżonego podatek VAT związany z zawarciem umowy o usługi adwokackie w postaci obrony z wyboru, jest wydatkiem mającym charakter uzasadniony w rozumieniu przepisu art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. i w sytuacji przewidzianej w art. 632 pkt 2 k.p.k. wchodzi w skład kosztów procesu ponoszonych przez Skarb Państwa, o ile łączna wysokość tak ukształtowanych wydatków poniesionych przez oskarżonego z tytułu pomocy prawnej z wyboru nie przekroczy sześciokrotności stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.

U. z 2015 r., poz. 1800, z późn. zm.);2.art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. i art. 98 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., poprzez nierozpoznanie zarzutu obrazy przepisów art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 632 pkt 2 k.p.k. oraz § 15 ust. 3 pkt 1, 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r.} poz. 1800 z późn. zm.) w części dotyczącej kwestii zasądzenia na rzecz G. K. od Skarbu Państwa kosztów wynagrodzenia za udział obrońcy w większej liczbie rozpraw przed Sądem I instancji, niż faktycznie się odbyły”.Przy tak sformułowanych zarzutach autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Ś..Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesiona na niekorzyść oskarżonego kasacja nie mogła zostać rozpoznana.

Wprawdzie w chwili jej złożenia, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., w dniu 12 czerwca 2019 r. była ona prawnie dopuszczalna, gdyż dotyczyła prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie (tu: w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach ustanowienia przez oskarżonego obrońcy z wyboru w toku prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego) i wniesiona została z zachowaniem terminu określonego w art. 524 § 3 k.p.k., rzecz jednak w tym, że wobec okoliczności, które ujawniły się po jej wniesieniu, rozpoznanie nadzwyczajnego środka zaskarżenia stało się bezprzedmiotowe.Przypomnieć należy, że podstawą faktyczną dochodzonego przez oskarżonego G.

K. roszczenia był zapadły w stosunku do niego, utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II AKa (…), prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 31 października 2017 r., sygn. akt III K (…), którym to orzeczeniem został on uniewinniony od zarzutu popełnienia czynu określonego w art. 158 § 3 k.k. i art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Jednocześnie w wyroku tym Skarb Państwa obciążony został kosztami procesu.Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku złożonego w imieniu oskarżonego w dniu 10 maja 2018 r. przez jego obrońcę adw.

T. B. stanowiły przepisy art. 632 pkt 2 k.p.k. (w razie uniewinnienia oskarżonego koszty procesu ponosi w sprawach z oskarżenia publicznego Skarb Państwa) oraz art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. (do kosztów procesu należą uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy). Wskazany powyżej stan faktyczny uległ wszelako zmianie. Nastąpiło to w dniu 24 września 2019 r., kiedy to Sąd Najwyższy wydanym w tym dniu – pod sygn. V KK (…) – wyrokiem, w uwzględnieniu kasacji wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w Ś. na niekorzyść oskarżonego G.

K. oraz drugiego z oskarżonych w tej sprawie P. H., uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II AKa (…) i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania temu Sądowi w postępowaniu odwoławczym.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt II AKa (…), uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 31 października 2017 r., sygn. akt III K (…), w odniesieniu do G. K. i sprawę tego oskarżonego przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Postępowanie pierwszoinstancyjne w tym zakresie do chwili obecnej nie zostało zakończone.Oczywiste jest, wobec wskazanych wyżej zaszłości, że na chwilę obecną odpowiedzialność karna oskarżonego G. K. za zarzucony mu czyn pozostaje kwestią otwartą.Jednocześnie w obrocie prawnym w odniesieniu do osoby oskarżonego przestał funkcjonować prawomocny wyrok uniewinniający, a w konsekwencji również zawarte w nim rozstrzygnięcie co do obciążenia Skarbu Państwa kosztami procesu w oparciu o przepis art. 632 pkt 2 k.p.k.Nie ulega też wątpliwości, że wydane w tej sprawie – na podstawie art. 626 § 2 k.p.k.

– postanowienie dotyczące orzeczenia o wysokości należnych oskarżonemu uzasadnionych wydatków z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.) miało charakter akcesoryjny wobec zasadniczego orzeczenia – wyroku uniewinniającego i zawartego w nim rozstrzygnięcia o obciążeniu Skarbu Państwa kosztami procesu. Postanowienie to, utrzymane w mocy zaskarżonym kasacją Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (…), określało wyłącznie wysokość należnych oskarżonemu wydatków, ponieważ kwestia faktycznej i materialnorawnej podstawy dochodzonego roszczenia została przesądzona we wcześniejszym orzeczeniu merytorycznym.Skoro więc przestało funkcjonować w obrocie prawnym orzeczenie kończące postępowania, o którym mowa w art. 626 § 1 k.p.k., to również postanowienie wydane na podstawie art. 626 § 2 k.p.k., jako mające wyłącznie charakter akcesoryjny w stosunku do pierwotnego orzeczenia, utraciło swój byt prawny.

W efekcie w aktualnym stanie procesowym tej sprawy przestał istnieć substrat zaskarżenia. Ujawniona w toku postępowania kasacyjnego sytuacja skutkuje natomiast niewątpliwie powstaniem po stronie Skarbu Państwa roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia w oparciu o przepis art. 410 § 2 k.c. (bezpodstawne wzbogacenie). Jest to w tym wypadku kondykcja polegająca na odpadnięciu podstawy prawnej świadczenia. Pierwotne świadczenie miało bowiem podstawę prawną (w prawomocnym wyroku uniewinniającym oraz zawartym w nim orzeczeniu o obciążeniu Skarbu Państwa kosztami procesu).

Podstawa ta odpadła jednak (po spełnieniu świadczenia) na skutek uchylenia przez Sąd Najwyższy wyroku uniewinniającego.Uwzględniając powyższe, a więc brak przedmiotu zaskarżenia, postępowanie kasacyjne należało umorzyć, a jego kosztami, w tym wydatkami, stosownie do treści art. 638 k.p.k., obciążyć Skarb Państwa.