V KK 291/10 · Sąd Najwyższy

WYROK Z DNIA 21 PAŹDZIERNIKA 2010 R.

V KK 291/10

Jeżeli kilka zachowań, z których każde wyczerpuje jednostkowo

znamiona wykroczenia tworzy łącznie jeden czyn zabroniony będący przestępstwem ciągłym, to zachowania te tracą przymiot wykroczeń, a tym samym nie może odnosić się do nich art. 10 § 1 k.w., gdyż nie chodzi tu już o

jeden czyn różnie prawnie oceniany, skoro w aspekcie prawa wykroczeń

wchodzi w rachubę kilka odrębnych czynów, a na gruncie prawa karnego

tylko jeden, tyle że złożony z kilku zachowań.

Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca).

Sędziowie SN: D. Rysińska, J. Sobczak.

Sąd Najwyższy w sprawie Michała B., skazanego za wykroczenia z

art. 119 § 1 k.w., po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 21 października 2010 r. kasacji Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w K. z dnia 9

listopada 2009 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok wobec Michała B. i na podstawie art. 5 § 1 pkt

9 i pkt 8 w zw. z pkt 2 k.p.s.w. umorzył postępowanie w sprawie o przypisane mu wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. (...).

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem nakazowym, wydanym w postępowaniu o

wykroczenie, wszczętym w wyniku wniosku o ukaranie złożonego przez

Komisariat Policji w Z., Sąd Rejonowy w K. uznał Michała B. za winnego

popełnienia trzech wkroczeń z art. 119 § 1 k.w., tj., że: a) w dniu 13 czerwca 2009 r. w Z. wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami dokonał kradzieży 25 litrów oleju napędowego wartości 98 zł, działając na szkodę R.

M., b) w nocy z 19 na 20 czerwca 2009 r. w miejscu jak wyżej, wspólnie i w

porozumieniu z inną osobą dokonał kradzieży 25 litrów takiego oleju wartości 99,75 zł na szkodę tego samego pokrzywdzonego oraz c) w nocy z 3 na

4 lipca 2009 r., także w miejscu jak wyżej i na szkodę tegoż pokrzywdzonego, wspólnie z porozumieniu z inną osobą dokonał kradzieży 50 litrów

oleju napędowego wartości 196 zł, i za to wymierzył mu karę grzywny w

kwocie 800 zł oraz obciążył go zryczałtowanymi wydatkami postępowania.

Wyrokiem tym skazano także 5 innych obwinionych o współudział z Michałem B. w poszczególnych kradzieżach wskazanego oleju. Wyrok powyższy

wobec Michała B. uprawomocnił się bez zaskarżania go w dniu 2 grudnia

2009 r.

We wrześniu 2010 r. z kasacją na korzyść tego ukaranego wystąpił

Prokurator Generalny, podnosząc zarzut obrazy art. 93 § 2 k.p.s.w., przez

orzekanie w trybie nakazowym mimo braku podstaw do przyjęcia, że okoliczności czynów oraz wina obwinionego nie budziły wątpliwości, co spowodowało skazanie go za trzy wykroczenia z art. 119 § 1 k.w., polegające

na kradzieży odpowiednio 25, 25 i 50 litrów oleju napędowego w sytuacji,

gdy obwiniony ten, działając w krótkich odstępach czasu i wykonaniu z góry powziętego zamiaru, zabrał w celu przywłaszczenia 100 litrów tego oleju

wartości 393,73 zł i podlegał odpowiedzialności z art. 278 § 1 w zw. z art.

12 k.k., którą przy tym poniósł. W uzasadnieniu kasacji wskazano bowiem,

że Michał B. został wcześniej, przed orzekaniem w sprawie o wykroczenie,

bo wyrokiem Sądu Rejonowego w tymże K. z dnia 21 września 2009 r. (II K

692/09), wydanym w trybie art. 335 i 343 k.p.k., uznany winnym czynu polegającego na tym, że „w okresie od 13 czerwca 2009 r. do dnia 4 lipca

2009 r. w Z., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, dokonał

zaboru w celu przywłaszczenia 100 litrów oleju napędowego wartości

393,75 zł, z niezabezpieczonego baku samochodu ciężarowego marki

MAN (…), który był zaparkowany na parkingu niestrzeżonym przy ul. P.,

działając na szkodę Ryszarda M.”, przy uznaniu tego czynu za wypadek

mniejszej wagi, tj. przestępstwa z art. 278 § 1 w zw. z art. 278 § 3 i art. 12

k.k. i skazany za to na karę 50 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda, a

wyrok ten uprawomocnił się bez zaskarżania. Wywodząc i podnosząc jak

wyżej skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego wobec Michała B. i umorzenie postępowania w tym zakresie w oparciu o art. 5

§ 1 pkt 9 k.p.s.w., gdyż orzekano tu przy braku skargi uprawnionego oskarżyciela.

Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna i to w stopniu oczywistym, co spowodowało jej

rozpoznanie na posiedzeniu, o jakim mowa w art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art.

112 k.p.s.w.

Konstrukcja przestępstwa ciągłego, znana prawu karnemu, nie ma

swego unormowania w prawie wykroczeń. W doktrynie dopuszcza się

wprawdzie zastosowanie tej konstrukcji także do wykroczeń powszechnych, z tym wszak, że z uwagi na tzw. czyny przepołowione wartością

swego przedmiotu, a do nich należy także wykroczenie z art. 119 § 1 k.w.,

niektórzy uważają, iż przestępstwo ciągłe powinno składać się wyłącznie z

zachowań, które zawsze i z osobna stanowią przestępstwa, przeto jeżeli

owe poszczególne zachowania były wykroczeniami, to także gdy łączna

wartość przedmiotu owych zachowań przekroczy wartość rozgraniczającą

wykroczenie od przestępstwa czyn pozostaje wykroczeniem, tyle że ciągłym (tak np. T. Bojarski), co trudno jednak zaakceptować, gdyż byłby to

czyn, którego wartość przedmiotu nie odpowiada już jednemu ze znamion

wykroczenia, inni zaś (np. A. Marek), słusznie przyjmują, że w takiej sytuacji mamy do czynienia z jednym czynem, tyle że stanowiącym już przestępstwo (zob. szerzej np. T. Grzegorczyk [red.]: Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 2010, s. 33 – 34). Także w orzecznictwie wskazuje się,

że w omawianej sytuacji mamy do czynienia jednak z przestępstwem ciągłym, o ile tylko spełnione zostaną także pozostałe wymogi tej konstrukcji

prawnej (zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1972 r., VI

KZP 44/72, OSNKW 1972, z. 2-3, poz. 20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia

19 października 1976 r., I KR 185/76, OSNPG 1977, z. 3, poz. 20 czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1996 r. I KZP 5/96,

OSNKW 1996, z. 7-8, poz. 36). Również w doktrynie prawa karnego dominuje pogląd, że poszczególne zachowania składające się na przestępstwo

ciągłe mogą być wykroczeniami, jeżeli łącznie ujęte, po spełnieniu wymogu

działania w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w krótkich odstępach

czasu, wypełniają znamiona przestępstwa, jako ciągłego (zob. np. A. Marek: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2010, s. 58; P. Kardas [w:] A.

Zoll [red.]: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. I, Warszawa 2004,

s. 210; R. Góral: Kodeks karny. Praktyczny komentarz z orzecznictwem,

Warszawa 2005, s. 36; W. Wróbel, A. Zoll: Polskie prawo karne. Część

ogólna, Kraków 2010, s. 291).

W sprawie niniejszej, jak wynika z akt o sygn. II K 692/09, sytuacja

wyglądała tak, że w dochodzeniu – wszczętym przez Policję w Z. w dniu 9

lipca 2009 r. w sprawie o dokonanie w tychże Z., w okresie od czerwca

2009 r. do 9 lipca 2009 r. w krótkich odstępach czasu, kradzieży 100 litrów

oleju napędowego o wartości ok. 400 zł z niezabezpieczonego baku samochodu ciężarowego marki MAN, zaparkowanego na parkingu niestrzeżonym przy ul. P. na szkodę Ryszarda M. – przedstawiono zarzut popełnienia

tego czynu jako przestępstwa z art. 278 § 1 w zw. z art. 12 k.k. Michałowi

B., który przyznał się do niego, podał daty poszczególnych zachowań, ilość

pobranego paliwa i osoby, z którymi ich dokonywał oraz że przy pierwszej

kradzieży postanowił, że jak będzie mu brakowało paliwa i nie będzie miał

pieniędzy to pojedzie ponownie, żeby go trochę spuścić z parkowanego

pojazdu MAN, co też czynił. Po zmodyfikowaniu pierwotnego zarzutu co do

m.in. daty początkowej i końcowej przestępstwa (13 czerwca i 4 lipca 2009

r.), znamienia działania w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i ogólnej

wartości skradzionego oleju, uzgodniono też wystąpienie w tej sprawie z

wnioskiem o skazanie bez rozprawy. Następnie, postanowieniem z dnia 27

lipca 2009 r. wyłączono z niej do odrębnego postępowania materiały dotyczące 5 współsprawców do poszczególnych zachowań Michała B., a odnośnie do niego wniesiono pod koniec lipca 2009 r. akt oskarżenia o czyn z

art. 278 § 1 w zw. z art. 278 § 3 i art. 12 k.k. z wnioskiem o skazanie bez

rozprawy, co też nastąpiło wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 21

września 2009 r.

Tymczasem w sprawie wyłączonej doszło do przesłuchania przez Policję w charakterze podejrzanego o wykroczenie nie tylko owych 5 osób,

których wyłączenie dotyczyło, lecz – w dniu 4 września 2009 r., a więc ponad miesiąc po wniesieniu wskazanego wcześniej aktu oskarżenia – także

Michała B., któremu zarzucono trzy odrębne wykroczenia z art. 119 § 1

k.w. Następnie w połowie września 2009 r. Policja wystąpiła do sądu z

wnioskami o ukaranie, w tym i co do tego obwinionego. Efektem powyższego było wydanie w dniu 9 listopada 2009 r. – czyli już ponad miesiąc po

uprawomocnieniu się wyroku skazującego go za przestępstwo z art. 278 §

1 i 3 k.k. – wyroku skazującego za owe zarzucane teraz wykroczenia, będącego przedmiotem niniejszej kasacji.

Analiza dwu spraw prowadzonych wobec Michała B. wskazuje, że

obie one dotyczyły tych samych jego zachowań, które przy tym spełniały

wymogi przestępstwa ciągłego z art. 12 k.k. Były to bowiem zachowania

jednorodne, popełnione w krótkich odstępach czasu (trzy w ciągu 22 dni) i

w wyniku z góry powziętego zamiaru, a łączna wartość przedmiotu tych zachowań przekroczyła, przewidziane w art. 119 § 1 k.w., znamię wartości

owego przedmiotu, kwalifikujące czyn jako wykroczenie, czyli 250 zł, choć

nie przekroczono tej wartości przy żadnym z poszczególnych zachowań.

Wykazano jednak wcześniej, iż to ostatnie nie stanowi przeszkody do

uznania czynu składającego się z kilku zachowań, jako jednego czynu ciągłego, będącego przestępstwem. Nie było zatem w aspekcie prawa wykroczeń powodów do jednoczesnej odpowiedzialności oskarżonego za trzy

wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. oraz za to samo jako przestępstwo z art.

278 k.k. Wprawdzie art. 10 § 1 k.w. zakłada możliwość odrębnego skazywania za wykroczenie i za przestępstwo, gdy czyn będący wykroczeniem

wyczerpuje jednocześnie znamiona przestępstwa, ale w żadnej mierze nie

można tego odnieść do sytuacji, gdy dany czyn, na który składa się kilka

zachowań, z których każde wyczerpuje znamiona wykroczenia, ale z uwagi

na spełnienie wymogów określonych w art. 12 k.k. stanowi jednak jeden

czyn zabroniony jako przestępstwo i traktować jednocześnie każde z tych

zachowań tworzące łącznie przestępstwo ciągłe także nadal jako wykroczenie. Jeżeli bowiem kilka zachowań wyczerpujących jednostkowo znamiona wykroczenia tworzy łącznie jeden czyn zabroniony będący przestępstwem ciągłym, to zachowania te tracą przymiot wykroczeń, a tym samym

nie może odnosić się do nich art. 10 § 1 k.w., gdyż nie chodzi tu już o jeden

czyn różnie prawnie oceniany, skoro w aspekcie prawa wykroczeń wchodzi

w rachubę kilka odrębnych czynów, a na gruncie prawa karnego tylko je-

den, tyle że złożony z kilku zachowań. Sąd orzekający w tej sprawie powinien zatem – mając wniosek o ukaranie obejmujący trzy wykroczenia zarzucane obwinionemu oraz zawarte, w załączonych do niego aktach, dokumenty obejmujące postanowienie o wszczęciu dochodzenia w sprawie o

przestępstwo z art. 278 § 1 k.k., protokoły przesłuchań Michała B. jako podejrzanego pod zarzutem tegoż przestępstwa, wskazujące też na uzgodnienia dokonywane z nim w trybie art. 335 k.p.k. co do skazania go bez

rozprawy za to przestępstwo obejmujące zachowania zarzucone mu teraz

także jako wykroczenia, a także decyzję o wyłączeniu materiałów do odrębnego postępowania i jej zakres – rozważyć, czy rzeczywiście okoliczności popełnienia zarzucanych obwinionemu wykroczeń nie budzą – tu w

aspekcie decyzji karnoprocesowych odnośnie tej osoby – wątpliwości, czego jednak nie uczynił naruszając wymogi art. 93 § 2 k.p.s.w.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że orzekanie w sprawie o wykroczenia nastąpiło tu już po prawomocnym skazaniu obwinionego

za przestępstwo ciągłe, obejmujące owe trzy zachowania, które potraktowano w tym postępowaniu jako trzy wykroczenia, mimo że prawomocnie

uznano je już za przestępstwo ciągłe, co eliminowało ich byt prawny jako

wykroczeń, a więc przy istnieniu rzeczy osądzonej w tym zakresie. Ponadto, jak podniesiono w kasacji, nastąpiło tu też – także niedostrzeżone przez

sąd – naruszenie w zakresie prawa Policji do oskarżania obwinionego o

omawiane wykroczenia. Tym samym doszło również do orzekania przez

sąd przy braku skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 5 § 1 pkt 9 k.p.s.w.).

Jak wcześniej wskazano wyłączenie do odrębnego postępowania nie dotyczyło w ogóle Michała B. i zarzucanego mu od początku przestępstwa z

art. 278 § 1 i 3 k.k. Stworzenie z tego przestępstwa jednocześnie trzech

odrębnych wykroczeń i wystąpienie z oskarżeniem o nie, było prawnie niedopuszczalne, jako że stanowiły one przestępstwo ciągłe z art. 278 § 1 i 3

k.k., odnośnie do którego Policja nie miała prawa do oskarżania. Sąd roz-

poznając tę sprawę jako sprawę o wykroczenia formalnie dysponował

skargą uprawnionego oskarżyciela, gdyż w tych sprawach to ona ma prawo

do oskarżania, ale ponieważ czyn Michała B. był przestępstwem, a nie

trzema czynami będącymi wykroczeniami, była to w odniesieniu do tej osoby skarga nieuprawnionego oskarżyciela.

W świetle powyższego konieczne stało się uchylnie zaskarżonego

wyroku i umorzenie postępowania w zakresie skazania obwinionego za trzy

wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. Jako podstawę tego umorzenia uznano

jednocześnie, z uwagi na wzajemne ich powiązanie i konieczność podkreślenia tego faktu, brak skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 5 § 1 pkt 9

k.p.s.w.) oraz orzekanie przy zaistnieniu przesłanki rzeczy osądzonej (art. 5

§ 1 pkt 8 k.p.s.w.), związanej z brakiem znamion wykroczenia w przypisanych zachowaniach z uwagi na zarzucanie łącznie trzech zachowań, które

stanowiły razem przestępstwo ciągłe, a przez to nie wypełniały już znamienia wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. związanego z wartością przedmiotu takiego czynu jako ciągłego. W związku z powyższym przejęto też na Skarb

Państwa zryczałtowane wydatki postępowania o wykroczenia, jakimi obciążono w uchylonym wyroku obwinionego, które należy mu zwrócić, jeżeli je

ściągnięto, a to ostatnie dotyczyć powinno także opłaty, jaką go obciążono

z racji orzeczonej grzywny.

Mając wszystko na uwadze orzeczono jak w wyroku.