V KK 270/07 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 1 PAŹDZIERNIKA 2007 R.

V KK 270/07

Artykuł 151 § 2 k.k.w. określa rozpoczęcie biegu okresu odroczenia

wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonego w pierwszym postanowieniu wydanym w tym przedmiocie. Jeżeli dochodzi do wydania kolejnych postanowień o dalszym odroczeniu wykonania kary (art. 151 § 3

k.k.w.), to w ich następstwie, niezależnie od daty wydania, przedłuża się

okres odroczenia biegnący nieprzerwanie od dnia wydania pierwszego

postanowienia, co ma znaczenie przy ubieganiu się skazanego o warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie

art. 152 k.k.w.

Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik (sprawozdawca).

Sędziowie: SN Z. Stefaniak, SA (del. do SN) Z. Puszkarski.

Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz–Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Macieja M., skazanego z art. 244 k.k.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 1 października 2007

r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść

skazanego od postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 27 lutego

2007 r.,

o d d a l i ł kasację (...).

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w K., wyrokiem z dnia 21 maja 2004 r., skazał Macieja M. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 244 k.k. na karę

6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na 2 lata.

W okresie próby postanowieniem z dnia 30 września 2005 r., tenże

Sąd, na mocy art. 75 § 1 k.k., zarządził wykonanie orzeczonej wobec

skazanego kary pozbawienia wolności. Z dniem 14 października 2005 r.

postanowienie to uprawomocniło się.

Na wniosek obrońcy Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 15

grudnia 2005 r., na podstawie art. 151 § 1 k.k.w., odroczył Maciejowi M.

wykonanie kary pozbawienia wolności na okres 6 miesięcy, tj. do dnia 15

czerwca 2006 r.

W uwzględnieniu kolejnego wniosku obrońcy skazanego, tenże

Sąd postanowieniem z dnia 11 lipca 2006 r., orzekł o dalszym odroczeniu wykonania kary do dnia 15 grudnia 2006 r.

Po upływie tego terminu obrońca złożył wniosek o warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 152

k.k.w. w sytuacji, gdy jego zdaniem, odroczenie wykonania kary nieprzekraczającej 2 lat, trwało przez okres roku.

Postanowieniem z dnia 27 lutego 2007 r., na podstawie art. 152

k.k.w. w zw. z art. 69 § 1 i 2 k.k., Sąd Rejonowy w K. warunkowo zawiesił wykonanie wobec skazanego kary 6 miesięcy pozbawienia wolności

na okres 3 lat, oddając go na okres próby pod dozór kuratora i wymierzając grzywnę w ilości 100 stawek dziennych, po 10 zł każda. Orzeczenie

to uprawomocniło się w dniu 10 marca 2007 r.

Prokurator Generalny, w trybie art. 521 k.p.k., zaskarżył powyższe

postanowienie kasacją na niekorzyść skazanego. Zarzucił rażące i mają-

ce istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie art. 152 k.k.w., polegające na warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności

orzeczonej wobec Macieja M., mimo że odroczenie wykonania tej kary

nie trwało przez okres co najmniej roku. Podnosząc ten zarzut skarżący

wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu wykonawczym.

Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Autor kasacji zakwestionował, że okres odroczenia wykonania kary

pozbawienia wolności trwał in concreto jeden rok. Odnosząc się wstępnie do zarzutu kasacji trzeba przyznać, że Sąd Rejonowy nie uzasadnił,

iż ten warunek zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary

został spełniony. Można założyć, że Sąd Rejonowy uznał tę kwestię za

oczywistą, mając na względzie, iż pierwsze postanowienie o odroczeniu

wykonania kary na 6 miesięcy wydano w dniu 15 grudnia 2005 r. i od tej

daty, w myśl art. 151 § 2 k.k.w., rozpoczął swój bieg okres odroczenia

trwający do dnia 15 czerwca 2006 r., zaś kolejne postanowienie,

uwzględniające wniosek obrońcy, zostało wydane w dniu 11 lipca 2006 r.

i przedłużyło odroczenie wykonania kary do dnia 15 grudnia 2006 r.

Łączny okres odroczenia, w przekonaniu Sądu Rejonowego, trwał rok, a

tym samym omawiana przesłanka zastosowania art. 152 k.k.w. została

spełniona.

Skarżący inaczej postrzega zasady obliczania okresu odroczenia

wykonania kary pozbawienia wolności orzekanego wobec tego samego

skazanego więcej, niż jeden raz. Wskazując na treść art. 151 § 2 k.k.w.,

wychodzi z założenia, że drugi okres odroczenia rozpoczął bieg z dniem

11 lipca 2006 r, w którym wydano kolejne postanowienie. Licząc od tej

daty sumę obu okresów odroczenia, zakończonego dnia 15 grudnia

2006 r., okazuje się, że nie osiągnęła ona roku i dobrodziejstwo przewi-

dziane w art. 152 k.k.w. nie mogło być zastosowane. Zdaniem autora

skargi, czas pomiędzy dniem zakończenia pierwszego okresu odroczenia, a wydaniem drugiego postanowienia uwzględniającego wniosek, nie

należy do okresu odroczenia, a jest czasem „faktycznego niewykonywania kary”. Dla wsparcia swojego stanowiska Prokurator Generalny odwołał się do poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z

dnia 4 października 2004 r., IV KK 252/04, LEX nr 12709.

Istotnie, w powołanym w kasacji orzeczeniu prezentowano pogląd,

że czas trwania odroczenia, o którym mowa w art. 152 k.k.w., liczyć należy od dnia wydania postanowienia o odroczeniu – pierwszego i ewentualnie kolejnych. W związku z tym, zdaniem Sądu Najwyższego, który

orzekał we wskazanej sprawie, nie należy do okresu „co najmniej jednego roku” odroczenia (art. 152 k.k.w.) czas, jaki upływa od zakończenia

orzeczonego wcześniej odroczenia do dnia wydania kolejnego postanowienia uwzględniającego wniosek. Podobny pogląd wyrażano w piśmiennictwie (K. Postulski: Stosowanie art. 152 Kodeksu karnego wykonawczego, PS 2001, nr 7-8, tenże: glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r., I KZP 18/04, PS 2005, nr 7-8). W

orzecznictwie prezentowano także przeciwne stanowisko. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 czerwca 2000 r., II KKN 80/00, LEX nr

50929, Sąd Najwyższy przyjął, że okres roku, o którym mowa w art. 152

k.k.w., liczy się zawsze od daty wydania pierwszego postanowienia w

kwestii odroczenia, przy czym nie ma znaczenia, czy odroczenia udzielono jednorazowo, czy też kilkakrotnie. Jeszcze dobitniej wyartykułował

tą myśl Sąd Apelacyjny w Lublinie, stwierdzając w postanowieniu z dnia

30 listopada 2005 r. II Akzw 616/05, LEX nr 166026, że „do roku, o którym mowa w art. 151 § 3 k.k.w., należy wliczyć czas po upływie okresu,

na jaki udzielono poprzedniego odroczenia, a datą kolejnego postanowienia w tym przedmiocie.” W konsekwencji, czas ten wchodzi do okresu

jednego roku trwania odroczenia, stanowiącego przesłankę korzystania

przez skazanego z uprawnienia określonego w art. 152 k.k.w.

Jak widać, w dotychczasowym orzecznictwie sądowym stosowano

całkowicie różne, by nie powiedzieć przeciwstawne, sposoby obliczania

łącznego okresu odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności. Wynikało to z odmiennej wykładni art. 151 § 2 k.k.w. i doprowadziło do rozbieżności w praktyce stosowanej przez sądy wykonujące karę. Przy tak

rozbieżnych interpretacjach przyjmowanych przez sądy Prokurator Generalny, wnosząc kasację w niniejszej sprawie, opowiedział się za stanowiskiem, które wyklucza zaliczanie czasu upływającego od zakończenia odroczenia do dnia orzeczenia go po raz kolejny, do okresu „jednego

roku”, o którym mowa w obu wskazanych przepisach. Zdaniem autora

skargi, przeciwna praktyka naruszałaby normę wyrażoną w art. 151 § 2

k.k.w., nakazującą liczenie okresu odroczenia od dnia wydania postanowienia w tym przedmiocie.

Zdaniem Sądu Najwyższego, argumentacja na której opiera się zarzut kasacji, nasuwa poważne wątpliwości, a dla wyjaśnienia wyłaniającej się kwestii prawnej podstawowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy rzeczywiście, bieg okresu ponownego odroczenia liczyć należy

od dnia orzekającego je postanowienia, tj. czy art. 151 § 2 k.k.w. ma zastosowanie do drugiego i ewentualnie kolejnych odroczeń. Przepis ten

jest jasno sformułowany. Stanowi, że okres odroczenia biegnie od dnia

wydania postanowienia w tym przedmiocie. Nie bez znaczenia jednak

jest to, że został on zamieszczony w drugiej jednostce redakcyjnej art.

151 k.k.w. Dopiero w trzecim paragrafie tego artykułu ustawodawca dopuścił możliwość ponownego, a nawet wielokrotnego odraczania kary

pozbawienia wolności, z zastrzeżeniem, że łączny okres odroczenia nie

może przekroczyć roku. Już z uwagi na usytuowanie normy określającej

zasadę liczenia okresu odroczenia pomiędzy przepisami zamieszczony-

mi w § 1 i § 3 art. 151 k.k.w., niezależnie od jasnego jej wysłowienia, celowe staje się sięgnięcie do wykładni systemowej. Odwołując się do jej

zasad, w szczególności do argumentu a rubrica, należy wnosić z umiejscowienia przepisu § 2 w strukturze art. 151 k.k.w., że zawarta w nim regulacja odnosi się do pierwszego postanowienia orzekającego pozytywnie w przedmiocie odroczenia wykonania kary. Gdyby intencją ustawodawcy było objęcie tą regulacją także kolejnych postanowień orzekających o odroczeniu, to jej miejsce w art. 151 k.k.w. byłoby inne. Zamieszczona zostałaby w § 3 i ogarniałaby stosownym sformułowaniem

wszystkie postanowienia, pierwsze i kolejne, którymi orzeczono o odroczeniu.

Motywacja skarżącego jest trudna do przyjęcia z innego jeszcze

powodu. Zakłada się w niej wyłączenie przerw pomiędzy kolejnymi okresami odroczenia, nazywając je czasem „faktycznego niewykonywania

kary”. Trzeba w związku z tym stanowczo podkreślić, że w modelu postępowania wykonawczego nie jest ani przewidziane, ani też dopuszczalne „faktyczne niewykonywanie kary” po uprawomocnieniu się wyroku

skazującego. Zgodnie z art. 9 § 1 k.k.w. postępowanie wykonawcze

wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne. W niniejszej sprawie wykonalność wyroku orzekającego karę pozbawienia

wolności zaistniała z chwilą jego uprawomocnienia. Przebieg czynności

sądu zmierzających do wykonania tej kary jest w ustawie i w przepisach

niższej rangi ściśle unormowany. Na podstawie art. 79 § 1 k.k.w., sąd

wzywa skazanego do stawienia się w zakładzie karnym w wyznaczonym

terminie, a w uzasadnionych wypadkach może polecić doprowadzenie

skazanego do zakładu karnego bez wezwania. Przepis § 360 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin

urzędowania sądów powszechnych, Dz. U. Nr 38, poz. 249, (analogicznie w poprzednim rozporządzeniu z dnia 19 listopada 1987 r. w tej samej

materii) obliguje sąd do podjęcia bezzwłocznie także wszystkich czynności związanych z osadzeniem skazanego w zakładzie karnym, określonych w art. 11 k.k.w. Termin wyznaczony skazanemu do stawiennictwa

podaje się administracji zakładu karnego, zobowiązując ją jednocześnie

do zawiadomienia sądu o niezgłoszeniu się skazanego (§ 361 ust. 2 Regulaminu...). Jeśli skazany, mimo wezwania, nie stawił się w zakładzie

karnym, sąd poleca go doprowadzić (art. 79 § 2 k.k.w.). Jednak w razie

odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności, sąd niezwłocznie

przesyła odpis postanowienia do zakładu karnego oraz zawiadamia jednostkę policji, której polecono doprowadzenie (§ 361 ust 4 Regulaminu...). Jeśli w dniu następującym po terminie orzeczonego odroczenia

skazany nie zgłosi się do zakładu karnego, to wcale nie oznacza, że nastaje czas „faktycznego niewykonywania” kary. Administracja zakładu

karnego zawiadamia sąd wykonujący wyrok o niezgłoszeniu się skazanego, a ten podejmuje czynności zmierzające już do przymusowego doprowadzenia skazanego. Nie podejmie ich jednak, jeśli skazany albo jego obrońca, złoży wniosek o dalsze odroczenie. Za oczywiste należy

uznać zarówno to, że kolejny wniosek odnosić się będzie do okresu następującego bezpośrednio po upływie dotychczasowego odroczenia, jak

i to, że pozytywne jego rozstrzygnięcie obejmie tenże okres. Nie ma

żadnych normatywnych przesłanek do przyjęcia, że czas pomiędzy zakończeniem wcześniej orzeczonego odroczenia, a dniem rozstrzygnięcia

kolejnego wniosku, jest czasem „martwym”, nie mieszczącym się w toku

postępowania wykonawczego, dającym de facto nieprzewidziane w

ustawie przedłużenie wcześniej zakreślonego okresu odroczenia. Jak już

podkreślono, ustawa nie dopuszcza zaistnienia stanu bezczynności w

postępowaniu wykonawczym, a maksymalny czasokres, w którym skazany może korzystać z odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności z powodów wskazanych w art. 151 § 1 k.p.k., został ściśle określony.

Nie może zatem ulegać wątpliwości, że każdy kolejny wniosek obejmie

swoim zasięgiem czas rozpoczynający się już następnego dnia po upływie orzeczonego wcześniej odroczenia, a rozstrzygnięcie odniesie się do

okresu zapoczątkowanego tym właśnie dniem.

Odliczanie okresów „faktycznego niewykonywania kary” upływających między odroczeniem zakończonym a dniem odroczenia jej po raz

kolejny, naruszałoby podstawowe założenia ustawy dotyczące czasu

trwania odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności i wynikających

stąd konsekwencji. Z jednej strony, jak w okolicznościach niniejszej

sprawy, uniemożliwiałoby to skazanemu ubieganie się o warunkowe zawieszenie wykonania kary na podstawie art. 152 k.k.w., mimo że odroczenie liczone od dnia wydania pierwszego postanowienia uwzględniającego wniosek do dnia zakończenia ponownie orzeczonego odroczenia,

trwało faktycznie przez rok, jak tego wymaga przepis. Z drugiej strony,

pomijanie owego odstępu czasowego i liczenie dalszego odroczenia od

dnia uwzględnienia kolejnego wniosku, prowadziłoby do tego, że rzeczywiste niewykonywanie kary wobec skazanego z przyczyn określonych w art. 151 § 1 k.k.w., mogłoby przekraczać limit wyznaczony w art.

151 § 3 k.k.w., i to nawet znacznie, jeśli procedowanie przebiegałoby

opieszale. W pierwszej z opisanych sytuacji uległoby relatywizacji

uprawnienie skazanego do skorzystania z warunkowego zawieszenia

wykonania kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 2 lat na podstawie art. 152 k.k.w., w drugiej, traciłoby na znaczeniu ustawowe ograniczenie łącznego okresu odroczenia wykonania kary do jednego roku,

określone w art. 151 § 3 k.k.w., gdyż rzeczywiste korzystanie przez skazanego z niewykonywania kary mogłoby przekraczać ten okres bez

ograniczeń.

W ocenie Sądu Najwyższego sygnalizowane tu dylematy, dostrzeżone w związku z rozbieżnościami w praktyce orzeczniczej, mają tylko

pozorny charakter, a wynikają z nietrafnej wykładni przepisu art. 151 § 2

k.k.w. Przedstawione argumenty, z niezbędnym w tym wypadku odwołaniem się do zasad wykładni systemowej i funkcjonalnej, prowadzą do

konkluzji, że norma zawarta w art. 151 § 2 k.k.w. określa rozpoczęcie

biegu okresu odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonego w pierwszym postanowieniu wydanym w tym przedmiocie. Jeśli natomiast, w trybie art. 151 § 3 k.k.w. dochodzi do wydania kolejnych postanowień orzekających o dalszym odroczeniu wykonania kary, to w ich

następstwie, niezależnie od daty wydania, przedłuża się okres odroczenia biegnący nieprzerwanie od dnia wydania pierwszego postanowienia.

Tak więc, czas pomiędzy dniem zakończenia orzeczonego wcześniej odroczenia a datą kolejnego postanowienia przedłużającego odroczenie,

nie zostaje pominięty przy sumowaniu łącznego okresu odroczenia, mającego znaczenie przy ubieganiu się skazanego o warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 152 k.k.w.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że w zaskarżonym postanowieniu trafnie przyjęto, iż skazany Maciej M. korzystał z odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności przez jeden rok. Z tego

punktu widzenia zaskarżone postanowienie nie jest więc obarczone

uchybieniem przepisowi art. 152 k.k.w. Zarzut skarżącego okazał się

niezasadny i w tym stanie rzeczy kasację należało oddalić.