V KK 266/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 266/11

POSTANOWIENIE

Dnia 15 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

SSA del. do SN Jarosław Góral

Protokolant Joanna Sałachewicz

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga

w sprawie I. Z.

o odszkodowanie i zadośćuczynienie

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 15 marca 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 1o września 2010 r., II Ko …/10

1. oddala kasację,

2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

Uzasadnienie

P. Z. wyrokiem b. Sądu Okręgu Wojskowego we W. z dnia 17 czerwca

1982 r. skazany został za przestępstwo z art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 3

dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym w zb. z art. 276 § 1 i 3 k.k.

z 1969 r. na karę 5 lat pozbawienia wolności i 3 lat pozbawienia praw

publicznych.

Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, wyrokiem z dnia

31 maja 1994 r., uchylił powyższe orzeczenie i uniewinnił P. Z. od popełnienia

przypisanego mu czynu.

Postanowieniem b. Sądu Okręgu Wojskowego we W. z dnia 13 lutego

1995 r. na podstawie art. 487 § 1 k.p.k. z 1969 r., art. 488 § 1 i 2 k.p.k. z 1969 r.

i art. 490 § 1 k.p.k. z 1969 r. zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz: I. Z., I. Z. i

R. Z. po 3.319 zł tytułem odszkodowania za niesłuszne skazanie, zmarłego w

dniu 16 grudnia 1987 r., P. Z.

W dniu 14 października 2008 r. I. Z. wystąpiła z kolejnym wnioskiem o

odszkodowanie za niesłuszne skazanie jej męża. Domagała się zasądzenia na jej

rzecz kwoty 25.000 zł tytułem odszkodowania i 29.000 zł tytułem zarobków

utraconych przez P. Z. w okresie pozbawienia wolności i w czasie późniejszym,

to jest do dnia emigracji.

Sąd Okręgowy w Z., wyrokiem z dnia 10 września 2010 r., na podstawie

art. 8 ust. 1 i 1a i art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za

nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm. dalej: ustawa lutowa) żądanie wniosku oddalił.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w

pierwszej instancji. Nie sporządzono uzasadnienia tego orzeczenia.

W lipcu 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację od tego

wyroku. Zaskarżył go w całości na korzyść I. Z. Zarzucił rażące naruszenie art.

8 ust. 4 ustawy lutowej „w następstwie błędnego przyjęcia, że prawomocne

zasądzenie w wyniku uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej odszkodowania stoi

na przeszkodzie zasądzeniu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z

wykonania orzeczenia, które, przed wejściem w życie ustawy lutowej, tym

nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia zostało uchylone, w sytuacji, gdy przepis

ten daje możliwość pozytywnego orzekania o zadośćuczynieniu, gdyż stanowi

ono możliwe do dochodzenia przez uprawnione podmioty, w przypadku

spełnienia przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, odrębne

świadczenie kompensujące negatywne następstwa tego orzeczenia, co

skutkowało oddaleniem wniosku o zasądzenie również zadośćuczynienia”.

W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania w

przedmiocie zadośćuczynienia.

Kasację tę pierwotnie skierowano do rozpoznania na posiedzeniu w trybie

art. 535 § 5 k.p.k. Sąd Najwyższy na tym posiedzeniu jednak jej nie rozpoznał,

uznając że „ocena stanowiska autora kasacji nie jest możliwa przed

zapoznaniem się z uzasadnieniem zaskarżonego kasacją wyroku”. Dlatego, na

podstawie art. 63 ustawy o Sądzie Najwyższym, polecił Sądowi Okręgowemu w

Z. sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 10 września 2010 r. Sprawę

skierował zaś do rozpoznania na rozprawie (k. 8 akt SN).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesiony w niej

zarzut rażącego naruszenia art. 8 ust. 4 ustawy lutowej nie jest trafny.

Sąd Okręgowy w Z. wykonał polecenie Sądu Najwyższego i sporządził na

piśmie uzasadnienie wyroku z dnia 10 września 2010 r., w którym przedstawił

m.in. powody oddalenia wniosku I. Z. o zasądzenie odszkodowania i

zadośćuczynienia. W tej sytuacji możliwa jest już ocena stanowiska skarżącego,

który - nie dysponując uzasadnieniem wyroku - w kasacji podejmował próby

rozszyfrowania argumentacji Sądu Okręgowego, która doprowadziła do

wydania zaskarżonego wyroku.

Treść

uzasadnienia

tego

wyroku

nie

pozostawia

jakichkolwiek

wątpliwości co do tego, że skarżący błędnie założył, iż do oddalenia wniosku I.

Z. o zasądzenie zadośćuczynienia doszło wskutek rażącego naruszenia art. 8 ust.

4 ustawy lutowej „w następstwie błędnego przyjęcia, że prawomocne zasądzenie

w wyniku rewizji nadzwyczajnej odszkodowania stoi na przeszkodzie

zasądzeniu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z wykonania

orzeczenia”. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku ponad wszelką wątpliwość

wynika, że Sąd Okręgowy w Z. takiego poglądu nie wyraził, zaś normę zawartą

w art. 8 ust. 4 ustawy lutowej rozumie identycznie, jak skarżący, a mianowicie,

że wyłącza ona stosowanie art. 8 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku rewizji

nadzwyczajnej, kasacji lub wznowienia postępowania prawomocnie zasądzono

odszkodowanie, chyba że za jego zastosowaniem przemawiają względy

słuszności. Powodem oddalenia wniosku o zasądzenie zadośćuczynienia było

więc przekonanie tego Sądu, że za zasądzeniem „dodatkowych sum pieniężnych

nie przemawiały względy słuszności” (s. 5 uzasadnienia), a nie - jak nietrafnie

zakładał autor kasacji - jego błędny pogląd, że skoro wcześniej zasądzono

odszkodowanie, to obecnie zadośćuczynienie nie przysługuje. Już z tego

względu w sprawie nie może być mowy o uznaniu za zasadny, podniesionego w

kasacji, zarzutu rażącego naruszenia tego przepisu prawa materialnego, co musi

prowadzić do oddalenia kasacji.

Skarżący myli się też stwierdzając, że „z pewnością, nie miał Sąd

Okręgowy

na

myśli,

oddalając

wniosek

domagający

się

również

zadośćuczynienia, że względy słuszności nie przemawiają za ponownym jego

zasądzeniem, skoro, postanowieniem w sprawie o sygn. Żo …/95 b. Sądu

Okręgu

Wojskowego

we

W.,

przyznano

wnioskodawczyni

jedynie

odszkodowanie”. W rzeczy samej, tak w sprawie jednak było. Mianowicie, Sąd

Okręgowy przyjął, że skoro b. Sąd Okręgu Wojskowego we W.,

postanowieniem z dnia 13 lutego 1995 r., zasądził na rzecz wnioskodawców nie

tylko stosowne odszkodowanie, ale również - jak wynika z uzasadnienia tego

postanowienia - kwotę 3.201 zł tytułem zadośćuczynienia, to obecnie

uwzględnienie wniosku o zasądzenie zadośćuczynienia byłoby możliwe

wyłącznie wówczas, gdyby przemawiały za tym względy słuszności. Zdaniem

Sądu Okręgowego w Z. za zasądzeniem zadośćuczynienia („dodatkowych sum

pieniężnych”)

takie

względy

jednak

nie

przemawiały,

bowiem

wnioskodawczyni nie podniosła jakichkolwiek nowych, nieznanych uprzednio

okoliczności, a nie można przyjąć, aby uprzednio przyznane jej odszkodowanie i

zadośćuczynienie ustalone zostało w rażąco niskiej wysokości, czego skarżący

nie kwestionuje.

Natomiast zupełnie innym zagadnieniem jest, sygnalizowana na

rozprawie kasacyjnej przez przedstawiciela Rzecznika Praw Obywatelskich,

kwestia trafności stanowiska Sądu Okręgowego co do tego, że postanowieniem

z dnia 13 lutego 1995 r. b. Sądu Okręgu Wojskowego we W. zasądzono nie

tylko odszkodowanie, ale również zadośćuczynienie. Zważywszy, że na

podstawie art. 490 § 1 k.p.k. z 1969 r. żonie i dzieciom zmarłego P. Z. nie

przysługiwało prawo do zadośćuczynienia, a więc nie można było go przyznać,

uprawnione może być i takie twierdzenie, iż faktycznie zasądzono tym

postanowieniem tylko odszkodowanie.

Kwestia ta pozostaje jednak poza zakresem zarzutu podniesionego w

kasacji. Nic bowiem nie wskazuje na to, aby intencją skarżącego, podnoszącego

w kasacji wyłącznie zarzut rażącego naruszenia art. 8 ust. 4 ustawy lutowej,

było wskazywanie na naruszenie przez Sąd Okręgowy w Z. również zupełnie

innego przepisu prawa – art. 490 § 1 k.p.k. z 1969 r. Sąd Najwyższy rozpoznaje

zaś kasację jedynie w granicach zaskarżenia i podniesionych w skardze

kasacyjnej zarzutów, a w zakresie szerszym m.in. tylko w razie stwierdzenia

bezwzględnych przyczyn odwoławczych (art. 536 k.p.k.). Omawiana kwestia

niewątpliwie nie stanowi uchybienia należącego do bezwzględnych przyczyn

odwoławczych z art. 439 k.p.k., które podlegają rozpoznaniu także wówczas,

gdy zostaną podniesione dopiero podczas rozprawy kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy oddalił kasację,

a wydatkami związanymi z jej rozpoznaniem, zgodnie z art. 638 k.p.k., obciążył

Skarb Państwa.