V KK 249/24 · Sąd Najwyższy

V KK 249/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 września 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł KołodziejskiProtokolant Katarzyna Wełpa w sprawie P. D. ukaranego z art. 54 k.w. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. w dniu 9 września 2024 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich – na korzyść ukaranego od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Malborku z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt II W 37/21 1. uchyla zaskarżony wyrok nakazowy i uniewinnia P. D. od popełnienia zarzuconego mu czynu;

2. kosztami postępowania w sprawie obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Malborku wyrokiem nakazowym z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt II W 37/21, uznał P. D. za winnego tego, że w dniu 23 października 2020 r. o godzinie 21:40 w O. na ulicy K. wbrew obowiązkowi w żaden możliwy sposób nie zakrywał ust oraz nosa, przebywając w miejscu ogólnodostępnym, tj. popełnienia wykroczenia z art. 54 k.w. w zw. z § 27 ust. 1 pkt 2 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, za co wymierzył mu karę grzywny w wysokości 200 zł (pkt I), rozstrzygając jednocześnie w przedmiocie kosztów postępowania (pkt II).

Powyższy wyrok nakazowy, wobec niezłożenia sprzeciwu, uprawomocnił się 30 marca 2021 r.Od tego orzeczenia kasację wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżając je w całości na korzyść ukaranego podniósł zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na jego treść naruszenia prawa materialnego, tj. art. 54 k.w. w zw. z § 27 ust. 1 pkt 2 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 1758 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy czyn przypisany P. D. nie wyczerpywał znamion tego wykroczenia.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Malborku i uniewinnienie P. D. od popełnienia przypisanego mu wykroczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. na posiedzeniu w składzie jednoosobowym (vide art. 15 § 4 k.p.w.).Należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że sąd meriti rażąco naruszył przepisy art. 54 k.w. w zw. z § 27 ust. 1 pkt 2 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 1758, z późn. zm.), jak również z argumentacją zawartą w uzasadnieniu kasacji.Zgodnie z art. 54 k.w. kto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych podlega karze grzywny do 500 zł albo karze nagany.

Nie budzi wątpliwości, że przepis ten ma charakter blankietowy, gdyż nie określa w sposób wyczerpujący znamion czynu zabronionego, a odsyła w tym zakresie do przepisów zamieszczonych w innym akcie normatywnym. Warunkiem odpowiedzialności za powyższe wykroczenie jest naruszenie „przepisów porządkowych o zachowaniu się w miejscach publicznych”, które wydane zostały „z upoważnienia ustawy”. Tym samym ukaranie na podstawie art. 54 k.w. nie będzie możliwe zarówno w razie przekroczenia norm, które mają inny przedmiot ochrony niż zapewnienie porządku i spokoju publicznego, jak i wówczas, gdy akt rangi podustawowej regulujący te normy zachowania w miejscach publicznych został wydany bez upoważnienia ustawowego, bądź też poza granicami tego upoważnienia.

Kwestie te mają prawo i obowiązek badać sądy stosujące art. 54 k.w. (zob. wyrok TK z dnia 8 lipca 2003 r., P 10/02, OTK-A 2003, nr 6, poz. 62). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że Sąd Rejonowy w Malborku za normę sankcjonowaną, której naruszenie skutkowało przypisaniem P. D. odpowiedzialności z art. 54 k.w. uznał § 27 ust. 1 pkt 2 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 1758, z późn. zm.).

Przepis ten nakładał do odwołania obowiązek zakrywania, przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki, przyłbicy albo kasku ochronnego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2020 r. poz. 110, 284, 568, 695, 1087 i 1517), ust i nosa w miejscach ogólnodostępnych, w tym na drogach i placach, na terenie cmentarzy, promenad, bulwarów, miejsc postoju pojazdów, parkingów leśnych. Powyższy akt prawny został wydany na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2019 r. poz. 1239, z późn. zm.).

Jak słusznie dostrzegł skarżący, z treści wskazanych przepisów nie wynikało umocowanie dla Rady Ministrów do ustanowienia w akcie wykonawczym do ustawy powszechnego obowiązku stosowania środków profilaktycznych w celu zakrywania ust i nosa. Wprowadzenie tego rodzaju restrykcji było możliwe jedynie w stosunku pewnej, ściśle określonej grupy osób, tj. chorych lub podejrzanych o zachorowanie, na co jednoznacznie wskazywał art. 46b ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że nakaz wynikający z § 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. został ustanowiony z przekroczeniem delegacji ustawowej, a co za tym idzie, jego naruszenie nie mogło skutkować zastosowaniem sankcji z art. 54 k.w.

Dopiero z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. poz. 2112, z późn. zm.) Rada Ministrów uzyskała upoważnienie do ustanowienia w rozporządzeniu powszechnego nakazu zakrywania ust i nosa w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach, wraz ze sposobem realizacji tego nakazu (art. 46b pkt 13 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), zaś nieprzestrzeganie tego nakazu zostało przez ustawodawcę uznane za wykroczenie w dodanym tą ustawą art. 116 § 1a k.w.

Ustawa ta, w istotnym dla niniejszej sprawy zakresie, weszła w życie w dniu 29 listopada 2020 r., a zatem nie mogła mieć wpływu na zakres odpowiedzialności obwinionego w przedmiotowej sprawie z uwagi na zasadę nullum crimen (nulla contraventio) sine lege. Jedynie na marginesie należy zauważyć, czego wprost nie podniósł skarżący, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. nie stanowiły „przepisów porządkowych" w rozumieniu art. 54 k.w., gdyż nie miały na celu zagwarantowania porządku i spokoju w miejscach publicznych, lecz ochronę zdrowia poprzez zwalczanie epidemii.

Pośrednio przyznał to sam ustawodawca wprowadzając w art. 116 § 1a k.w. odrębne wykroczenie polegające na nieprzestrzeganiu zakazu, nakazu, ograniczenia lub obowiązku, określonego w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Również zatem z tego powodu naruszenie § 27 ust. 1 lit. a rozporządzenia z 9 października 2020 r. nie mogło skutkować stwierdzeniem naruszenia przepisów, o których mowa w art. 54 k.w., a w konsekwencji przypisaniem określonego tam wykroczenia.Zaprezentowane powyżej stanowisko znajduje potwierdzenie w ugruntowanym i jednolitym orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyrok SN z dnia 1 lipca 2021 r., IV KK 238/21, OSNK 2021, nr 9, poz. 37; wyrok SN z dnia 19 października 2021 r., II KK 254/21, LEX nr 3342113; wyrok SN z dnia 19 października 2021 r., II KK 182/21, LEX nr 3335568; wyrok SN z dnia 11 maja 2022 r., V KK 108/22, LEX nr 3436348; wyrok SN z dnia 24 października 2022 r., I KK 354/22, LEX nr 3513110; wyrok SN z dnia 16 listopada 2022 r., IV KK 57/22, LEX nr 3549588; wyrok SN z dnia 17 stycznia 2024 r., III KK 486/23, LEX nr 3669597).

W tej sytuacji zachowanie P. D., polegające na niezastosowaniu się do nakazu zakrywania ust i nosa w dniu 23 października 2020 r., nie mogło wypełnić znamion czynu z art. 54 k.w. Zatem uznanie ww. za winnego przypisanego mu wykroczenia stanowiło rażące naruszenie prawa, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku nakazowego, co w pełni uzasadniało wniosek sformułowany w kasacji. Z tych też powodów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok nakazowy i uniewinnił P. D. od popełnienia przypisanego mu czynu. Powyższe implikowało obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania w sprawie, które to rozstrzygnięcie zapadło po myśli art. 119 § 2 pkt 1 k.p.s.w.Z tych też względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. [PGW] ‎