V KK 241/02 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 5 LUTEGO 2003 R.

V KK 241/02

Z uwagi na treść art. 1 § 2 k.k.w. oraz podstawy kasacji określone w

art. 523 § 1 k.p.k., niedopuszczalne jest zaskarżenie kasacją prawomocnych postanowień sądu wydawanych w postępowaniu wykonawczym w

zakresie, w jakim podlegają one korygowaniu w trybie przewidzianym w art.

24 § 1 k.k.w.

Przewodniczący: sędzia SN R. Malarski.

Sędziowie SN: M. Buliński, E. Gaberle (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Dawida M., skazanego za przestępstwo

określone w art. 158 § 3 k.k. i inne, po przeprowadzeniu w Izbie Karnej

rozprawy w dniu 21 stycznia 2003 r., i w dniu 5 lutego 2003 r., w związku z

kasacją wniesioną przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 23 listopada 2001 r.,

utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w J. z dnia 12

października 2001 r.

p o z o s t a w i ł k a s a c j ę b e z r o z p o z n a n i a, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył Skarb Państwa.

Z uzasadnienia:

Postanowieniem z dnia 12 października 2001 r. Sąd Okręgowy w J.

odwołał na podstawie art. 160 § 1 k.k.w. warunkowe zwolnienie Dawida M.,

ponieważ skazany popełnił w okresie próby umyślne przestępstwo określone w art. 278 § 1 k.k., za które został skazany prawomocnym wyrokiem

Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 czerwca 2001 r. na karę pozbawienia

wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Sąd Apelacyjny w

W. nie uwzględnił zażalenia skazanego i postanowieniem z dnia 23 listopada 2001 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.

Kasację od postanowienia sądu odwoławczego wniósł w trybie art.

521 k.p.k. na korzyść skazanego Prokurator Generalny i domagając się

uchylenia orzeczeń wydanych przez sądy obu instancji zarzucił „rażące i

mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa karnego wykonawczego, tj. art. 160 § 1 k.k.w., polegające na zastosowaniu tego przepisu

mimo braku ku temu przesłanek”. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że

wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 czerwca 2001 r., stanowiący podstawę odwołania w okresie próby warunkowego zwolnienia, uprawomocnił

się w dniu utrzymania go w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w J. z dnia

9 kwietnia 2002 r.

Kasacja Prokuratora Generalnego została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k., lecz postanowieniem z dnia

18 października 2002 r. Sąd Najwyższy skierował ją do rozpoznania na

rozprawie, wskazując w uzasadnieniu na potrzebę rozważenia, czy nie zachodzą przesłanki fakultatywnego odwołania warunkowego zwolnienia na

podstawie art. 160 § 2 k.k.w.

Rozstrzygając o kasacji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zacząć trzeba od pominiętej w kasacji okoliczności, iż sądy obu instancji, orzekając o odwołaniu warunkowego zwolnienia, dysponowały

uwierzytelnionym odpisem wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 19

czerwca 2001 r., zawierającym klauzulę prawomocności i wykonalności.

Wyrok ten był więc dla sądu penitencjarnego wiążący i obligował do dokonania na jego podstawie ustaleń faktycznych o spełnieniu przesłanek określonych w art. 160 § 1 k.k.w. Sądy penitencjarne obu instancji nie dopuściły

się więc zarzuconej w kasacji obrazy art. 160 § 1 k.k.w., gdyż nie dokonały

błędnej wykładni tego przepisu, a po ustaleniu, iż spełnione są wszystkie

warunki, o jakich mowa w tym przepisie, respektowały zawarty w nim nakaz odwołania warunkowego zwolnienia. Pozorny zarzut obrazy prawa materialnego jest więc w istocie zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych

przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia o odwołaniu warunkowego zwolnienia.

Dodać też trzeba, że sądy obu instancji nie naruszyły przepisów postępowania (czego zresztą autor kasacji nie zarzuca), gdyż nie było racjonalnych powodów do weryfikowania poprawności klauzuli o prawomocności i wykonalności wyroku (nie zaznaczono w nim, że jest wyrokiem zaocznym, kiedy to porównanie daty wydania i prawomocności pozwoliłoby powziąć wątpliwość co do zachowania terminu określonego w art. 482 k.p.k.,

a zażalenie skazanego rozpoznawane przez Sąd Apelacyjny nie zawierało

miarodajnych sygnałów podważających dane o prawomocności wyroku

znajdującego się w aktach sprawy). W postępowaniu o odwołanie warunkowego zwolnienia nie popełniono zatem żadnego błędu prawnego, nie naruszono bowiem ani przepisów prawa procesowego, ani materialnego, błąd

taki został natomiast popełniony w innym postępowaniu karnym, co jednak

zostało ustalone po wydaniu w dniu 23 listopada 2001 r. prawomocnego

postanowienia. Uchylenie zarządzenia o wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w K. nastąpiło bowiem dopiero w dniu 15 grudnia

2001 r. wobec stwierdzenia, że oskarżonemu nie doręczono z urzędu odpisu wyroku tego Sądu z dnia 19 czerwca 2001 r. W takiej sytuacji rodzi się

pytanie o dopuszczalność kwestionowania w kasacji ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia przez wskazanie, że są

one wynikiem uchybienia popełnionego w innym postępowaniu karnym.

Przyjmuje się, że istniejąca obiektywnie wadliwość orzeczenia nie musi być

zawiniona przez sąd, który wydał to orzeczenie (P. Hofmański, E. Sadzik,

K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 1999, t.

2, s. 537, teza 4 do art. 438 k.p.k.). Nie rozwiązuje to jednak wszystkich

wątpliwości wiążących się z podstawami kasacji, a nie sposób też nie przytoczyć tutaj poglądu, według którego błąd sądu popełniony w innym postępowaniu nie może być poczytany za uchybienie sądu orzekającego w danej sprawie (A. Kaftal: Środki zaskarżenia w postępowaniu wykonawczym,

NP 1972, z. 12, s. 1794, z powołaniem uchwały składu 7 sędziów SN z

dnia 29 kwietnia 1971 r., VI KZP 87/70, OSNKW 1971, z. 7-8, poz. 102).

Zasygnalizowane wątpliwości nie występują na tle uregulowania

przewidzianego w art. 24 § 1 k.k.w., przy czym możliwość zastosowania

tego przepisu w niniejszej sprawie – co trzeba wyraźnie zaakcentować –

jest nie tylko niekontrowersyjna, lecz wręcz oczywista. Przepis ten zezwala

sądowi penitencjarnemu na dokonanie w każdym czasie zmiany lub uchylenia poprzedniego postanowienia, jeżeli ujawnią się nowe lub poprzednio

nieznane okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie więc

od tego, czy przyjmie się, że nieprawomocność wyroku skazującego, jako

ustalona i ujawniona po prawomocnym odwołaniu warunkowego zwolnienia jest dla sądu penitencjarnego okolicznością nową, czy też przyjmie się,

że wyrok skazujący był, obiektywnie rzecz oceniając, nieprawomocny od

początku, a wadliwe było nadanie mu waloru prawomocności – zawsze będzie spełniony jeden z warunków wymienionych w art. 24 § 1 k.k.w.; będzie

to bowiem ujawnienie się bądź okoliczności nowej, bądź nieznanej sądowi

penitencjarnemu orzekającemu o odwołaniu warunkowego zwolnienia.

Dla jasności dodać trzeba, że przepis art. 160 § 1 k.k.w., będący

przepisem szczególnym, wyłącza stosowanie art. 24 § 1 k.k.w. jedynie w

zakresie uregulowanym w art. 160 § 1 k.k.w., a więc tylko co do odwołania

udzielonego poprzednio warunkowego zwolnienia (po ustaleniu wskazanych w tym przepisie okoliczności faktycznych, tj. prawomocnego skazania

na karę bezwzględnego pozbawienia wolności za popełnione w okresie

próby przestępstwo umyślne), natomiast uchylenie postanowienia o odwołaniu warunkowego zwolnienia, jako nieobjęte dyspozycją art. 160 § 1

k.k.w., następuje w trybie przewidzianym w art. 24 § 1 k.k.w. (K. Postulski:

Kodeks karny wykonawcy. Komentarz, Gdańsk 1998, s. 104, teza 10 pkt

9).

Oceniając, czy wobec możliwości zastosowania w niniejszej sprawie

art. 24 § 1 k.k.w., dopuszczalne jest wniesienie kasacji w trybie art. 521

k.p.k., zauważyć trzeba, że kwestia ta nie była przedmiotem rozważań w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, natomiast w literaturze podkreśla się, że

treść art. 24 k.k.w. nie rozwiewa wątpliwości zarówno co do samej istoty i

charakteru uregulowanej w tym przepisie instytucji, jak i jej stosunku do

przewidzianych w kodeksie postępowania karnego możliwości wzruszenia

prawomocnych orzeczeń (K. Postulski: op. cit., s. 101 i powołana tam literatura). Podkreśla się jednak, że zastosowanie do postanowień wydawanych w postępowaniu wykonawczym jednego z nadzwyczajnych środków

wzruszania prawomocnych orzeczeń, tj. wznowienia postępowania, wchodzi w grę w takim tylko zakresie, jaki wykracza poza możliwości reformacji

tych postanowień na podstawie art. 24 k.k.w. (K. Postulski: op. cit., s. 105;

M. Biłyj, A. Murzynowski: Wznowienie postępowania karnego, Warszawa

1980, s. 58 i 173). Idąc tym tokiem rozumowania, przyjąć trzeba, że również drugi z nadzwyczajnych środków wzruszania prawomocnych orzeczeń, jakim jest kasacja, podlega analogicznym ograniczeniom i że zatem

ma zastosowanie w postępowaniu wykonawczym tylko w takich przypad-

kach, w których nie jest możliwe skorygowanie prawomocnych postanowień w trybie art. 24 k.k.w. Normatywnym uzasadnieniem takiego stanowiska jest art. 1 § 2 k.k.w., który stanowi, że przepisy kodeksu postępowania

karnego mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wykonawczym

jedynie w kwestiach nie uregulowanych w kodeksie karnym wykonawczym.

Skoro zatem art. 24 k.k.w. wprowadza odrębną drogę reformowania prawomocnych postanowień, których nietrafność wynika z ujawnienia nowych

lub poprzednio nieznanych okoliczności, to w sytuacji takiej, jako uregulowanej w kodeksie karnym wykonawczym, stosowanie przepisów o kasacji

(podobnie jak o wznowieniu postępowania) zostaje wyłączone. Ważnym

uzupełnieniem jest tutaj przepis art. 523 § 1 k.p.k., zgodnie z którym podstawę kasacji mogą stanowić wyłącznie uchybienia prawne, które z kolei

nie podlegają korygowaniu w trybie art. 24 k.k.w. (K. Postulski: op. cit., s.

102). Wskazać dodatkowo trzeba, że również na gruncie art. 26 k.k.w. z

1969 r. przeważał pogląd, iż właściwym środkiem eliminowania uchybień

prawnych jest rewizja nadzwyczajna lub wznowienie postępowania (M. Biłyj, A. Murzynowski: op. cit., s. 57-59; A. Kaftal: op. cit., s. 1794-1796; J.

Kosiński: Z problematyki uchylania lub zmiany postanowień sądu na podstawie art. 26 k.k.w., ZN IBPS 1979, z. 11, s. 157 i 165 oraz tenże: Prawomocność postanowień sądowych w postępowaniu wykonawczym, Warszawa 1982, s. 102-103; odmiennie S. Pawela: Komentarz do kodeksu

karnego wykonawczego, Warszawa 1994, s. 124; zob. także Z. ŚwidaŁagiewska: Charakter prawny i zakres postępowania sądu w stadium wykonawczym w trybie art. 26 k.k.w., PiP 1986, z. 12, s. 58-59). Aczkolwiek

poglądy te straciły częściowo aktualność ze względu na zmianę stanu

prawnego, a zwłaszcza „przesunięcie” tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych z podstaw wznowienia do podstaw kasacji, to jednak ich wartość

polega na uporządkowaniu zakresu wykorzystania trzech środków prawnych służących wzruszaniu prawomocnych orzeczeń. Nie można bowiem

pominąć tego, że dopuszczenie „równoległego” korzystania z instytucji

przewidzianej w art. 24 k.k.w. oraz kasacji grozi wszczynaniem dwóch postępowań w tej samej sprawie i wydaniem w nich niezgodnych orzeczeń (z

tego właśnie powodu sprawdzono w niniejszej sprawie, czy sąd pierwszej

instancji nie wydał postanowienia w trybie art. 24 § 1 k.k.w.). Przedstawione rozwiązanie ma i tę zaletę, że nie zamyka osobom uprawnionym możliwości zaskarżenia decyzji uznanej przez nie za nietrafną. Orzeczenia wydane na podstawie art. 24 k.k.w. podlegają bowiem kontroli w trybie zwykłych środków odwoławczych, a taka cecha przewidzianego w tym przepisie środka prawnego przemawia dodatkowo przeciwko dopuszczalności

zastępowania go nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia w postaci kasacji.

W podsumowaniu stwierdzić trzeba, że z uwagi na treść art. 1 § 2

k.k.w. oraz podstawy kasacji określone w art. 523 § 1 k.p.k., niedopuszczalne jest zaskarżenie kasacją prawomocnych postanowień sądu wydawanych w postępowaniu wykonawczym w zakresie, w jakim podlegają one

korygowaniu w trybie przewidzianym w art. 24 § 1 k.k.w.

Z tych powodów Sąd Najwyższy pozostawił kasację Prokuratora Generalnego bez rozpoznania (...).