V KK 240/03 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 28 LISTOPADA 2003 R.

V KK 240/03

Jeśli kasację od prawomocnego wyroku wydanego w sprawie o przestępstwo skarbowe wnosi interwenient, roszczący sobie prawo do przedmiotu, co do którego orzeczono przepadek, to kontrola dopuszczalności

kasacji powinna uwzględniać także warunki określone w art. 523 § 2 i 3

k.p.k. Niezbędne jest zatem ustalenie kierunku zaskarżenia w odniesieniu

do sytuacji procesowej oskarżonego, z dostrzeżeniem korzyści, bądź dolegliwości, które może spowodować dla niego uwzględnienie zarzutów kasacji. To zaś pozwoli stwierdzić, czy kasacja jest dopuszczalna ze względu

na kategorię prawomocnego orzeczenia, od którego została złożona.

Sędzia SN: H. Gradzik.

Sąd Najwyższy w sprawie Krzysztofa W. i Wojciecha Z., skazanych z

art. 91 § 3 k.k.s. w zb. z art. 65 § 1 k.k.s., w przedmiocie dopuszczalności

kasacji wniesionej przez interwenienta – Centrum Leasingowe Herbico Sp.

z o.o. w P. od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 11

marca 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. z

dnia 24 października 2002 r.

p o s t a n o w i ł na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. p o z o s t a w i ć kasację bez rozpoznania (...).

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 października 2002 r. Sąd Rejonowy w S. uznał

Krzysztofa W. za winnego tego, że:

1) w dniu 14 lutego 2002 r. na przejściu granicznym w Ś. przewoził z

Polski do Niemiec 3109 pakietów papierosów różnych marek, bez

polskich znaków skarbowych akcyzy;

2) w tym samym czasie i miejscu, bez zgody organu celnego usunął

zamknięcie celne w postaci plomb ołowianych, którymi był zabezpieczony towar eksportowany z Polski do Niemiec dwoma samochodami ciężarowymi oraz w czasie bliżej nieustalonym uszkodził

linkę celną, którą był zabezpieczony towar przewożony jednym z

tych samochodów.

Sąd Rejonowy przyjął, że obu tych zachowań oskarżony dopuścił się

realizując jeden zamiar (art. 6 § 2 k.k.s.). Skazał go w związku z tym za

jedno przestępstwo kwalifikowane z art. 91 § 3 k.k.s. w zb. z art. 65 § 1

k.k.s. i w zb. z art. 90 § 2 k.k.s., a na podstawie art. 65 § 1 k.k.s. w zw. z

art. 7 § 1 k.k.s. wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności i 100

stawek dziennych grzywny w wysokości po 50 zł.

Tym samym wyrokiem Sąd Rejonowy uznał Wojciecha Z. za winnego

tego, że w dniu 14 lutego 2002 r. na przejściu granicznym w Ś. udzielił

pomocy Krzysztofowi W. w przewozie z Polski do Niemiec 3019 pakietów

papierosów bez polskich znaków skarbowych akcyzy – tj. przestępstwa

skarbowego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 91 § 3 k.k.s. w zb. z art. 65 § 1

k.k.s. i na podstawie art. 19 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.s. wymierzył mu

karę 3 miesięcy pozbawienia wolności i 70 stawek dziennych grzywny w

wysokości po 50 zł.

Wykonanie kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec obu

oskarżonych zostało warunkowo zawieszone na okres 2 lat.

Sąd Rejonowy orzekł nadto, na podstawie art. 29 pkt. 1 i 2 k.k.s. w

zw. z art. 30 § 2 i 3 k.k.s. i art. 31 § 1 k.k., przepadek na rzecz Skarbu

Państwa, między innymi samochodu ciężarowego marki Iveco, nie

uwzględniając interwencji zgłoszonej do samochodu przez jego właściciela

– Centrum Leasingowe „Herbico” Sp. z o.o. w P.

Apelację od tego wyroku wniósł tylko interwenient. Zarzucił rażącą

niespółmierność przepadku samochodu do stopnia społecznej szkodliwości przypisanego oskarżonym przestępstwa w relacji do celów, jakie środek ten winien spełniać w zakresie prewencji szczególnej i społecznego

oddziaływania – przy uwzględnieniu, że godzi on w podmiot zupełnie nie

związany z czynem oskarżonych. Wniósł w konkluzji o zmianę wyroku w

części dotyczącej przepadku i orzeczenie zwrotu samochodu jego prawnemu właścicielowi, w wyniku uwzględnienia interwencji.

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 11 marca 2003 r. utrzymał w

mocy zaskarżony wyrok.

Od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. interwenient

wniósł kasację. Zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, a to przepisów art. 30 § 3 k.k.s. w zw. z art. 29 pkt 2 i art. 3 § 1 k.k.s., poprzez

błędną ich wykładnię i uznanie, że samochód IVECO podlega obligatoryjnemu przepadkowi i to pomimo faktu, że stanowi własność interwenienta,

przy czym obraza tych przepisów miała istotny wpływ na treść wyroku, albowiem w jej wyniku doszło do pozbawienia interwenienta jego słusznych

praw. Skarżący wniósł o uchylenie prawomocnego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy.

Zarządzeniem z dnia 3 lipca 2003 r. Przewodniczący Wydziału IV

Karnego-Odwoławczego Sądu Okręgowego w G. przyjął kasację interwenienta, uznając że odpowiada ona warunkom formalnym i na podstawie

art. 530 § 1 k.p.k. przesłał akta sprawy Sądowi Najwyższemu.

Przed skierowaniem kasacji do rozpoznania Sąd Najwyższy uznał za

niezbędne rozważenie kwestii jej dopuszczalności z mocy ustawy, w

szczególności z punktu widzenia warunków wniesienia określonych w art.

523 § 2 i 3 k.p.k. Przepisy te ograniczają uprawnienie stron do złożenia

kasacji od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie (art. 519 i 520 k.p.k.), uzależniając je od treści rozstrzygnięcia w

stosunku do oskarżonego oraz od kierunku zaskarżenia. Ograniczenia mają charakter względny, gdyż nie dotyczą kasacji: 1) wniesionych z powodu

uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., 2) wniesionych przez podmioty

wymienione w art. 521 k.p.k.

Z brzmienia przepisów art. 523 § 2 i 3 k.p.k. wynika, że mają one zastosowanie także do orzeczeń w sprawach o przestępstwa skarbowe. Jeśli

nadto zważyć, że w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe

interwenient jest stroną (art. 120 § 1 k.k.s.), a jego uprawnienie do wniesienia kasacji zostało potwierdzone w art. 169 k.k.s., to jako oczywisty nasuwa się wniosek, że podlega ono także ograniczeniom określonym w art.

523 § 2 i 3 k.p.k., niezależnie od tego jak rozstrzygnięto w przedmiocie interwencji.

Warunkiem prawidłowego powiązania tych ograniczeń z uprawnieniem interwenienta do kasacji jest in concreto trafna identyfikacja kierunku

zaskarżenia w odniesieniu do sytuacji procesowej oskarżonego. Celowe

jest poczynienie w tej kwestii następujących uwag. Uwarunkowania prawa

stron do złożenia kasacji, zamieszczone w powołanych przepisach, są ze

sobą sprzężone w ten sposób, że każdy z przeciwstawnych kierunków zaskarżenia dopuszczalny jest tylko wobec wyroków zawierających rozstrzygnięcia określonej kategorii. Wyodrębnić trzeba dwie normy. Pierwsza –

przyznaje uprawnienie strony do wniesienia kasacji na korzyść oskarżonego w wypadku rozstrzygnięć wskazanych w art. 523 § 2 k.p.k., druga – nadaje uprawnienie do wniesienia kasacji na niekorzyść oskarżonego co do

rozstrzygnięć wymienionych w art. 523 § 3 k.p.k. Poza zakresem ograniczeń, wynikających z treści obu przepisów, pozostawałaby zatem taka kasacja, której kierunek zaskarżenia nie prowadziłby do zmiany w sytuacji

procesowej oskarżonego, a więc której nie można by zakwalifikować jako

wniesionej na korzyść, bądź na niekorzyść oskarżonego. Przytoczone regulacje nie ograniczałyby jej dopuszczalności. Nasuwa się w związku z tym

pytanie, czy taki właśnie charakter, neutralny wobec uwarunkowań procesowych oskarżonego, ma kasacja wniesiona w niniejszej sprawie przez

interwenienta.

Jako strona o szczególnym statusie interwenient może dochodzić

swojego wyłącznie roszczenia do przedmiotów podlegających przepadkowi

(art. 119 k.k.s.). W granicach tego tylko interesu procesowego może on

wnosić kasację (art. 425 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.). Należy jednak

podkreślić, że podejmowane w procesie rozstrzygnięcia co do roszczeń

interwenienta zależą od treści orzeczeń wydanych w stosunku do oskarżonego. Gdy wynika z tych ostatnich, że przedmiot czynu zabronionego, stanowiącego przestępstwo skarbowe, mieści się w kategorii przedmiotów

podlegających obligatoryjnemu lub fakultatywnemu przepadkowi (art. 29,

31 § 1, 43, 49 k.k.s.), wówczas dopiero aktualizuje się potrzeba podjęcia

rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczenia interwenienta. Jeśli przedmiot

ten stanowi własność interwenienta, to prima facie można by założyć, że

żadne z potencjalnie możliwych orzeczeń co do tego przedmiotu, nie jest

niekorzystne dla oskarżonego. W razie bowiem orzeczenia przepadku, interwenient utraci swoje prawo, a przedmiot przejdzie na własność Skarbu

Państwa (art. 31 § 4 k.k.s.); w wypadku natomiast uwzględnienia interwencji, prawo do przedmiotu pozostanie przy interweniencie. W tych uwarunkowaniach, charakteryzujących się swoistą konkurencją Skarbu Państwa i

interwenienta do przedmiotu przestępstwa skarbowego, interwenient wnosi

kasację w swoim wyłącznie interesie, nie zaś na korzyść, czy też niekorzyść oskarżonego.

Wniosek ten jest jednak pozornie tylko zasadny. Wyprowadzony bowiem został z pominięciem oczywistej okoliczności, że uwzględnienie,

bądź nieuwzględnienie interwencji wiąże się ściśle z zakresem odpowiedzialności oskarżonego. Uznanie zasadności roszczenia interwenienta jest

przecież wtedy tylko możliwe, gdy nie zostanie orzeczony przepadek

przedmiotu przestępstwa skarbowego jako środek karny obciążający w wyroku oskarżonego (art. 22 § 2 pkt 2 k.k.s.). Z tego względu związek między

kierunkiem kasacji interwenienta, a sytuacją procesową oskarżonego,

ocenianą według kryterium korzystności, jest wyraźnie widoczny.

Analizując zagadnienie w realiach sprawy należy zauważyć, że skarżący z dwóch powodów domaga się uchylenia prawomocnego wyroku. Po

pierwsze dlatego, że jak utrzymuje, samochód którym posłużyli się oskarżeni przy popełnieniu przestępstwa, stanowiący bezspornie własność Herbico Sp. z o.o., w ogóle nie mieści się w kategorii przedmiotów ustawowo

objętych możliwością orzeczenia przepadku. Dla wykazania trafności zarzutu autor kasacji odwołał się do poglądów wyrażonych w piśmiennictwie,

według których pojazd jest przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 29 pkt 2 k.k.s. wtedy, gdy został odpowiednio

przystosowany, a nie, jak w okolicznościach niniejszej sprawy – użyty tylko

jako środek transportu, przy pomocy którego dokonano czynu. Po drugie

dlatego, że nawet w razie uznania samochodu za przedmiot przestępstwa

skarbowego, należało obligatoryjnie odstąpić od przepadku na podstawie

art. 31 § 3 pkt 1 k.k.s., gdyż orzeczenie takie jest niewspółmierne do wagi

popełnionego przestępstwa skarbowego.

Nie ulega więc wątpliwości, że interwenient, zmierzając w kasacji do

realizacji swojego celu procesowego, działa finalnie także na korzyść

oskarżonych. Uwzględnienie bowiem pierwszego zarzutu mogłoby nastą-

pić tylko w wyniku skutecznego podważenia niekorzystnego dla oskarżonych ustalenia, że posłużyli się przy dokonaniu przestępstwa rzeczą należącą do kategorii przedmiotów przestępstwa skarbowego. Natomiast przesłanką uwzględnienia drugiego zarzutu byłoby, korzystne także dla oskarżonych, zakwestionowanie współmierności orzeczenia środka karnego w

postaci przepadku samochodu, do wagi popełnionego przez nich przestępstwa skarbowego. Uznanie zasadności któregokolwiek z zarzutów, a w

następstwie uchylenie prawomocnego wyroku, otwierałoby możliwość

uwzględnienia interwencji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, a tym samym nieorzeczenia przepadku samochodu, ostatecznie więc – złagodzenia wyroku skazującego oskarżonych. Nieorzeczenie przepadku samochodu zmieniłoby sytuację oskarżonych na korzyść także dlatego, że odsunęłoby ich ewentualną odpowiedzialność deliktową za szkodę poniesioną

przez właściciela pojazdu na skutek utraty jego własności na rzecz Skarbu

Państwa.

Powyższe uwagi prowadzą do konkluzji, że jeśli kasację od prawomocnego wyroku wydanego w sprawie o przestępstwo skarbowe wnosi interwenient, roszczący sobie prawo do przedmiotu, co do którego orzeczono przepadek, to kontrola dopuszczalności kasacji powinna uwzględniać

także warunki określone w art. 523 § 2 i 3 k.p.k. Niezbędne jest zatem

ustalenie kierunku zaskarżenia w odniesieniu do sytuacji procesowej

oskarżonego, z dostrzeżeniem korzyści, bądź dolegliwości, które może

spowodować dla niego uwzględnienie zarzutów kasacji. To zaś pozwoli

stwierdzić, czy kasacja jest dopuszczalna ze względu na kategorię prawomocnego orzeczenia, od którego została złożona.

Wykazano wyżej, że kasacja wniesiona przez Centrum Leasingowe

Herbico Sp. z o.o., w razie jej uwzględnienia, zmieniłaby na korzyść sytuację oskarżonych w procesie. Uprawnienie do jej wniesienia podlega ograniczeniu określonemu w art. 523 § 2 k.p.k. i jest nim objęte, gdyż w pra-

womocnym wyroku skazującym orzeczono wobec oskarżonych kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania. Wniesiona

kasacja była niedopuszczalna z mocy ustawy i jako taka nie powinna była

zostać przyjęta przez prezesa sądu odwoławczego (art. 429 § 1 k.p.k.). W

tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 531 § 1 k.p.k., orzekł

o pozostawieniu kasacji bez rozpoznania.