V KK 24/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 24/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Piotr Hofmański (przewodniczący)

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

SSA del. do SN Mirosław Cop

Protokolant Joanna Sałachewicz

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej

w sprawie O. G.

skazanego z art. 258 § 3 k.k., art. 264 § 3 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 czerwca 2011 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od wyroku Sądu Apelacyjnego w (...)

z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II AKa (...)

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt II K (...)

1. uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy w stosunku

do O. G. orzeczenie o przepadku równowartości korzyści majątkowej

(pkt L II wyroku Sądu Okręgowego w Z.) i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (...) do ponownego rozpoznania,

2. zwraca oskarżonemu opłatę od kasacji.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 16 września 2009 r. (II K (...)) uznał

między innymi O. G. za winnego popełnienia przestępstw z art. 258 § 3 k.k., art.

264 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., art. 299 § 1 i 5 k.k. w

zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w

zw. z art. 65 § 1 k.k., za które wymierzył mu odpowiednio kary: 2 lat i 6

miesięcy pozbawienia wolności, 4 lata pozbawienia wolności i grzywny w

wysokości 100 stawek dziennych po 200 zł każda, 3 lat pozbawienia wolności i

grzywny w wysokości 80 stawek dziennych po 90 zł każda oraz 8 miesięcy

pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 30 stawek dziennych po 20 zł

każda. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. wymierzył oskarżonemu

karę łączną 5 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności i grzywny w wysokości

180 stawek dziennych po 100 zł każda, a na podstawie art. 45 § 1 k.k. orzekł od

oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa przepadek równowartości korzyści

majątkowej osiągniętej z popełnienia przestępstwa w kwocie 413. 160 zł.

Powyższy wyrok zaskarżył apelacją obrońca oskarżonego. Zarzucając

między innymi naruszenie art. 193 k.p.k. „polegające na zaniechaniu

zasięgnięcia opinii biegłego z dziedziny rachunkowości, co jest konieczne dla

szczegółowego obliczenia wysokości kwoty stanowiącej równowartość korzyści

majątkowej osiągniętej przez O. G., a brak takiego wyliczenia sprawia, że

wysokość kwoty ustalonej przez Sąd jest niemożliwa do skontrolowania, tym

bardziej, że Sąd nie omawia szczegółowo sposobu dokonanych przez siebie

wyliczeń i odgórnie kwotę wskazuje, nie podając na jakiej podstawie doszło do

jej wyliczenia” oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

orzeczenia, polegający na uznaniu za udowodnione, że oskarżony „w warunkach

zorganizowanej grupy przestępczej zlecał i brał udział w organizowaniu

cudzoziemcom nielegalnego przekraczania granicy, za co otrzymał nie mniej niż

413. 160 zł”, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny w (...) po rozpoznaniu między innymi apelacji obrońcy O.

G., wyrokiem z dnia 15 września 2010 r. (II AKa (...)), zmienił zaskarżony

wyrok wobec tego oskarżonego w ten sposób, że złagodził karę łączną

pozbawienia wolności do 4 lat i 8 miesięcy. W pozostałym zakresie zaskarżony

wyrok w odniesieniu do tego oskarżonego utrzymał w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca O. G.. Zaskarżył wyrok „w

części tj. co do punktu 3”. Zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego,

mające istotny wpływ na treść orzeczenia, polegające na obrazie przepisów art.

433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. i art. 7 k.p.k. poprzez

„bezzasadne, ogólnikowe i pozbawione uzasadnienia uznanie przez Sąd

Apelacyjny, iż Sąd I instancji prawidłowo obliczył wysokość kwoty orzeczonej

wobec oskarżonego tytułem przepadku równowartości korzyści majątkowej

uzyskanej z popełnienia przestępstwa oraz, że za wiadomości specjalne nie

można uznać matematycznych obliczeń będących iloczynem przerzuconych

przez granicę cudzoziemców i kwot, jakie poszczególni oskarżeni otrzymali za

każdego nielegalnie przerzuconego przez granicę za ich pośrednictwem

cudzoziemca oraz za odebranie od nich pieniędzy, co znalazło wyraz w

uzasadnieniu zaskarżonego apelacją orzeczenia, gdy tymczasem (szereg)

sposób wyliczenia pozostawia wiele wątpliwości”.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroków sądów obu instancji w

zakresie orzeczenia w stosunku do skazanego przepadku na rzecz Skarbu

Państwa równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnienia

przestępstwa i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w (...) w pisemnej odpowiedzi na

kasację wniósł o jej oddalenie. Prokurator Prokuratury Generalnej, występująca

na rozprawie kasacyjnej, domagała się oddalenia kasacji jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie, przed rozważeniem podniesionego zarzutu, konieczne jest

ustalenie zakresu zaskarżenia wyroku Sądu odwoławczego, albowiem określa

on granice zaskarżenia w ramach których, jak też podniesionych zarzutów, Sąd

Najwyższy rozpoznaje sprawę. W tym względzie istotne znaczenie mają zarzut i

wniosek kasacji. Ich treść jednoznacznie wskazuje na to, iż obrońca

oskarżonego - wbrew deklaracji o zaskarżeniu wyroku „w części co do punktu

3” (zapewne chodzi o pkt 2, a więc o orzeczenie o utrzymaniu w mocy wyroku

Sądu pierwszej instancji – przyp. SN) - w istocie skarży wyrok Sądu

Apelacyjnego w (...) w odniesieniu do O. G. w tej tylko części, w jakiej

utrzymano nim w mocy orzeczenie o środku karnym przepadku równowartości

korzyści majątkowej, zawarte w pkt. LII wyroku Sądu Okręgowego w Z.

Kasacja w tym zakresie jest zasadna, choć nie może zostać uwzględniony

wniosek o uchylenie wyroków Sądów obu instancji. Rację ma bowiem skarżący,

że Sąd odwoławczy nie wywiązał się w sposób właściwy z obowiązków

kontrolnych, jakie nakładają na niego przepisy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3

k.p.k. Ocena taka wynika z analizy treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku,

które stanowi integralną część orzeczenia, dając możliwość przeprowadzenia

kontroli prawidłowości przebiegu postępowania odwoławczego.

Nie ulega wątpliwości, że podstawowym obowiązkiem sądu drugiej

instancji jest rozpoznanie sprawy w granicach środka odwoławczego, co

obejmuje rozważenie wszystkich zarzutów i wniosków wskazanych w środku

odwoławczym (art. 433 § 2 k.p.k.). Prawidłowość procedowania sądu

odwoławczego powinno odzwierciedlać uzasadnienie jego wyroku, gdyż

zgodnie z art. 457 § 3 k.p.k. w tym dokumencie sąd ma obowiązek podać,

dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne lub za niezasadne.

Właściwe zrealizowanie tych obowiązków wymaga nie tylko niepomijania

żadnego zarzutu podniesionego w środku odwoławczym, ale także rzetelnego

ustosunkowania się do każdego z tych zarzutów oraz wykazania konkretnymi,

znajdującymi oparcie w ujawnionych w sprawie okolicznościach argumentami,

dlaczego uznano poszczególne zarzuty apelacji za trafne, bądź też bezzasadne.

Do naruszenia przepisów art. 433 § 2 k.p.k. i 457 § 3 k.p.k. może dojść więc nie

tylko wtedy, gdy sąd pomija w swoich rozważaniach zarzuty zawarte w środku

odwoławczym, ale również wtedy, gdy analizuje je w sposób odbiegający od

wymogu rzetelnej ich oceny (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6

czerwca 2006 r., V KK 413/05, OSNKW 2006, z. 7-8, poz. 76; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r., II KK 213/08, LEX nr 485006).

W realiach sprawy niniejszej takie właśnie uchybienia zaistniały w

postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w (...). Lektura uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wskazuje na to, że Sąd ten nie rozważył należycie

zarzutów apelacji obrońcy O. G. kwestionujących sposób wyliczenia oraz

wysokość kwoty korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonego z

popełnienia przestępstwa, przepadek równowartości której orzeczono tytułem

środka karnego.

Obrońca oskarżonego podniósł w apelacji, w tej kwestii, nie tylko zarzut

naruszenia art. 193 k.p.k. poprzez zaniechanie zasięgnięcia opinii biegłego

celem obliczenia wysokości tej kwoty, ale - jeszcze w ramach zarzutu

naruszenia prawa procesowego - wskazywał, że wobec braku przedstawienia

przez Sąd pierwszej instancji sposobu obliczenia kwoty przepadku, tudzież

szczegółowego wyliczenia jej wysokości, w istocie nie jest możliwa kontrola

prawidłowości jego ustaleń w tym względzie. Ponadto podniósł w apelacji

zarzut błędu w ustaleniach faktycznych (pkt II tiret 2).

Sąd Apelacyjny w (...) ustosunkował się zaś częściowo tylko do

pierwszego z tych zarzutów stwierdzając, że zasięganie opinii biegłego nie było

potrzebne, gdyż nie wymaga wiadomości specjalnych obliczenie iloczynu liczby

„przerzuconych” przez granicę cudzoziemców i kwot, jakie poszczególni

oskarżeni otrzymali za każdego „przerzuconego”. Nie odniósł się natomiast do

pozostałej części tego zarzutu i nie zajął żadnego stanowiska co do tego, czy Sąd

pierwszej instancji przyjął właściwą metodę wyliczenia kwoty korzyści

majątkowej, jaką oskarżony miał osiągnąć z popełnienia przestępstwa z art. 264

§ 3 k.k., a także czy w realiach sprawy - mimo braku szczegółowych wyliczeńbyła jednak możliwa kontrola instancyjna w tym względzie. Nie ustosunkował

się również do innych ważkich kwestii podniesionych w uzasadnieniu apelacji.

Przede wszystkim jednak Sąd odwoławczy, jak wynika z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku, nie rozważył zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych,

którym to zarzutem apelujący wprost kwestionował wysokość kwoty korzyści

majątkowej osiągniętej przez oskarżonego z procederu „przerzucania”

cudzoziemców przez granicę. W istocie tylko z faktu utrzymania w mocy

wyroku Sądu Okręgowego, w tej części, można wnosić, że zaakceptował on

kwestionowane ustalenia i rozstrzygnięcie zawarte w pkt. LII wyroku.

Apelujący jednak, co zasadnie podkreśla się w kasacji, nie otrzymał od Sądu

odwoławczego odpowiedzi na nurtujące go wątpliwości, w szczególności zaś na

jakiej podstawie orzeczono wobec oskarżonego środek karny w takiej akurat

wysokości. W sprawie zresztą nie jest wiadome (gdyż nie wynika to także z

uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji) ani to, skąd liczba 110

„przerzuconych” przez granicę cudzoziemców, ani w oparciu o jakie kryteria

zostało przyjęte, że za „przerzucenie” każdego z nich O. G. miał otrzymać po

1000 Euro. Gdyby Sąd Apelacyjny ten zarzut rozważył, musiałby dostrzec, że

wobec rozbieżności w relacjach poszczególnych sprawców co do wysokości

zapłaty za tę usługę (choćby przytoczonych na s. 5 uzasadnienia kasacji),

deklaracja Sądu pierwszej instancji, iż brał w takiej sytuacji pod uwagę kwotę

niższą, była dalece niewystarczająca. Ponadto Sąd ten nie zajął stanowiska co do

innych ważnych kwestii, w tym m.in. co do tego, czy w realiach sprawy, w

szczególności wobec udziału w procederze kilku osób działających wspólnie i w

porozumieniu, w ramach podziału ról, cała kwota zapłacona przez cudzoziemca

za „przerzucenie” przez granicę stanowiła korzyść majątkową oskarżonego.

Zatem, czy korzyść majątkowa osiągnięta przez oskarżonego z popełnienia

przypisanego mu czynu z art. 264 § 3 k.k. była równoważna sumie kwot

zapłaconych przez wszystkich „przerzuconych” przez granicę cudzoziemców.

Już to wskazuje, że w postępowaniu odwoławczym doszło do rażącej

obrazy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457§ 3 k.p.k. Uchybienie to niewątpliwie mogło

mieć istotny wpływ na treść wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) (art. 523 § 1

k.p.k.). Nie można bowiem wykluczyć, że rzetelne rozpoznanie podniesionych

w apelacji zarzutów, z uwagi na ich charakter, doprowadziłoby do innego

rozstrzygnięcia w przedmiocie środka karnego przepadku równowartości

korzyści majątkowej. Koniecznym było więc uchylenie wyroku w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu w (...) do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Nie znajduje natomiast

żadnego uzasadnienia wniosek skarżącego o uchylenie w tym zakresie także

wyroku Sądu pierwszej instancji, skoro wskazane w kasacji uchybienia nie łączą

się

z

koniecznością

przeprowadzenia

ponownie

postępowania

pierwszoinstancyjnego.

W sytuacji, gdy rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art.

457 § 3 k.p.k. okazało się wystarczające do zdecydowania o uchyleniu

zaskarżonego wyroku Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 436 k.p.k. w

zw. z art. 518 k.p.k. uznał, że badanie zasadności pozostałych zarzutów byłoby

przedwczesne.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Apelacyjny w (...) winien rzetelnie

odnieść się do wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w apelacji obrońcy,

tak aby zadośćuczynić wymogom określonym w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3

k.p.k.

O zwrocie oskarżonemu opłaty od kasacji orzeczono na podstawie art.

527 § 4 k.p.k.