V KK 233/03 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 4 LISTOPADA 2003 R.

V KK 233/03

Brak warunków do wydania wyroku łącznego, w rozumieniu art. 572

k.p.k., to nie tylko brak przesłanek materialnoprawnych określonych art. 85

k.k., niezbędnych do orzeczenia kary łącznej, lecz również sytuacja, w której wydanie wyroku łącznego byłoby możliwe po rozwiązaniu wcześniej

orzeczonej kary łącznej, ale zastosowanie połączenia innych niż poprzednio kar nie byłoby dla skazanego korzystniejsze.

Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik (sprawozdawca).

Sędziowie SN: A. Siuchniński, SA J. Żywolewska-Ławniczak del. do SN.

Prokurator Prokuratury Krajowej: S. Szustakiewicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Marcina G., o wydanie wyroku łącznego,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 listopada 2003 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu

Rejonowego w J. z dnia 18 listopada 2002 r.

oddalił

kasację (...)

UZASADNIENIE

Marcin G. złożył do Sądu Rejonowego w J. wniosek o wydanie wyroku łącznego, obejmującego skazania orzeczone wobec niego w następujących wyrokach:

1) Sądu Rejonowego w J. z dnia 30 października 2000 r. za przestępstwo

z art. 280 § 1 k.k. popełnione w dniu 31 maja 2000 r. – na kary 2 lat pozbawienia wolności i 50 stawek dziennych grzywny;

2) Sądu Rejonowego w J. z dnia 3 lipca 2001 r., którym wymierzono mu

łączną karę 3 lat pozbawienia wolności w rezultacie skazania:

a) za ciąg przestępstw popełnionych w okresie od sierpnia 1999 r. do

września 2000 r., kwalifikowanych z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282

k.k. i art. 91 § 1 k.k. – na karę 3 lat pozbawienia wolności;

b) za ciąg przestępstw popełnionych w okresie od dnia 4 do dnia 7

stycznia 2001 r., kwalifikowanych z art. 275 § 1 i 276 k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k. i art. 81 § k.k. – na karę 1 roku pozbawienia wolności;

c) za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 9 stycznia 2001

r. – na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Sąd Rejonowy w J., postanowieniem z dnia 18 listopada 2002 r., na

podstawie art. 572 k.p.k., umorzył postępowanie w przedmiocie wydania

wyroku łącznego. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że zachodzą, co prawda, warunki do wydania wyroku łącznego obejmującego skazanie wyrokiem w sprawie z 2000 r. i skazanie w sprawie z 2001 r.,za ciąg

przestępstw popełnionych w okresie od sierpnia 1999 r. do września 2000

r., lecz przyjęcie wskazanego połączenia w wyroku łącznym nie poprawiłoby sytuacji skazanego. Sąd Rejonowy uznał bowiem, że w wyniku takiego

połączenia skazań, kara łączna za oba przestępstwa nie powinna być niższa niż 4 lata pozbawienia wolności. Połączenie dwóch pozostałych skazań dałoby z kolei łączną karę roku pozbawienia wolności, nawet przy zastosowaniu pełnej absorpcji. Wymiar obu kar łącznych nie byłby zatem w

sumie niższy od kar orzeczonych w prawomocnych wyrokach.

Marcin G. nie zaskarżył postanowienia o umorzeniu postępowania w

przedmiocie wydania wyroku łącznego. Uprawomocniło się ono w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Od tego prawomocnego postanowienia Prokurator Generalny wniósł

kasację w trybie art. 521 k.p.k. Zarzucił rażące i mające wpływ na treść

orzeczenia, naruszenie przepisu art. 572 k.p.k., polegające na umorzeniu,

w oparciu o tenże przepis, postępowania o wydanie wyroku łącznego, mimo iż istniały warunki do wydania takiego wyroku. W uzasadnieniu utrzymywał, że stanowisko wyrażone przez Sąd Rejonowy jest oczywiście błędne, gdyż istnieje zasadnicza sprzeczność pomiędzy stwierdzeniem, że zachodzą przesłanki do wydania wyroku łącznego a powołaniem art. 572

k.p.k., jako podstawy prawnej zapadłego rozstrzygnięcia. Przepis ten nakazuje bowiem umorzenie postępowania jedynie w razie „braku warunków

do wydania wyroku łącznego”.

W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w J.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnie, w myśl art. 572 k.p.k., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w przedmiocie wyroku łącznego tylko wtedy, gdy nie ma

warunków do wydania wyroku łącznego. Podejmując taką decyzję procesową Sąd Rejonowy stwierdził, jak wyżej podniesiono, że w odniesieniu do

dwóch, spośród czterech przestępstw, objętych wnioskiem skazanego o

wydanie wyroku łącznego, zachodzi zbieg realny spełniający przesłanki

określone w art. 85 k.k. Uznał zarazem, że nie przesądza to jeszcze o powinności uwzględnienia wniosku o wydanie wyroku łącznego. Analizując

sytuację Marcina G., ukształtowaną wcześniej treścią dwóch skazujących

go wyroków, Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że połączenie wyrokiem łącznym skazań za przestępstwa, o których mowa, nie leżałoby w interesie skazanego i dlatego właśnie nie ma warunków do wydania takiego

wyroku.

Autor kasacji zakwestionował przyjęte w zaskarżonym orzeczeniu rozumienie „braku warunków” do wydania wyroku łącznego. Skarżący wykluczył możliwość uznania, że warunki te nie zachodzą, gdy przestępstwa, za

które skazano sprawcę na kary tego samego rodzaju, pozostają w zbiegu

realnym spełniającym wymogi z art. 85 k.k. Tym samym utożsamił on warunki materialnoprawne niezbędne do orzeczenia kary łącznej (art. 85 k.k.)

z warunkami wydania wyroku łącznego w postępowaniu prowadzonym po

uprawomocnieniu się wyroków, którymi orzeczono kary mające podlegać

łączeniu.

Z tak prezentowanym w kasacji stanowiskiem nie można się zgodzić.

Jest wprawdzie oczywiste, że stwierdzenie przesłanek z art. 85 k.k. obliguje sąd do wymierzenia kary łącznej (ewentualnie kar łącznych) w razie

równoczesnego prowadzenia postępowania karnego dotyczącego dwóch

lub więcej przestępstw. Jeśli jednak skazania za poszczególne przestępstwa orzeczone zostały różnymi wyrokami, a przesłanki materialnoprawne

z art. 85 k.k. nie odnoszą się do skazań za wszystkie przestępstwa osądzone w toczących się nierównocześnie postępowaniach karnych, wówczas kwestia warunków do wydania wyroku łącznego może okazać się złożona. Dotyczy to wypadków, gdy w jednym z prawomocnych wyroków

orzeczono już karę łączną. Wtedy uwzględnienie wniosku o objęcie wyrokiem łącznym kary za przestępstwo ze skazania innym wyrokiem może nastąpić nie tylko po rozwiązaniu orzeczonej wcześniej kary łącznej, ale także, w razie braku możliwości łączenia wszystkich kar – przez zastosowanie

połączenia kar na bazie innego zbiegu przestępstw, alternatywnego wobec

zbiegu, który był podstawą orzeczonej wcześniej kary łącznej. Taka właśnie konfiguracja skazań wystąpiła w niniejszej sprawie. Doszło do konkurencji możliwych z punktu widzenia przesłanek materialnoprawnych połączeń, kar prawomocnie wymierzonych za cztery przestępstwa. Wybór właściwego połączenia należał do sądu rozpoznającego wniosek o wydanie

wyroku łącznego, a rezultatem miało być wydanie wyroku łącznego albo

odstąpienie od jego wydania – równoznaczne z pozostawieniem orzeczonego wcześniej połączenia.

W piśmiennictwie i orzecznictwie wyrażany jest konsekwentnie pogląd, że kryterium wyboru właściwego połączenia kar w wyroku łącznym

powinno zawsze wiązać się z interesem procesowym skazanego (Z. Gostyński. red. KPK. Komentarz, Warszawa 1998, t. II, s. 823; J. Grajewski, L.

Paprzycki, M. Płachta: KPK. Komentarz, Kraków 2003, t. II, s. 420, P.

Hofmański (red.) KPK. Komentarz, Warszawa 1999, t. II, s. 975). Wyraża

się ono w tym, że orzeczenie kary łącznej (także w wyroku łącznym), nie

może pociągać skutków mniej korzystnych od tych, jakie pociągałoby dla

skazanego oddzielne wykonanie kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa. Normatywna podstawa orzekania kary łącznej z uwzględnieniem

tej zasady zawiera się w uregulowaniach zamieszczonych w art. 86 k.k.

Przenosząc je (niezwiększanie dolegliwości ponad sumę kar wymierzonych

odrębnie) odpowiednio na grunt postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego należy przyjąć, że gdy wydano dwa wyroki skazujące, a w

jednym z nich orzeczono karę łączną, to rozwiązanie tej kary i wydanie wyroku łącznego z zastosowaniem innego połączenia kar (na bazie innego

zbiegu przestępstw), wtedy tylko powinno nastąpić, gdy wyrok łączny stworzy skazanemu korzystniejszą sytuację, niż w wypadku odrębnego wykonania wyroków (por. wyrok SN z dnia 31 sierpnia 1971 r., V KRN 322/71,

OSNPG 1972, z. 1, poz. 5).

Taki właśnie kierunek orzekania został zachowany w postępowaniu,

które toczyło się przed Sądem Rejonowym w J., z wniosku Marcina G. o

wydanie wyroku łącznego. Po stwierdzeniu, że alternatywne połączenie kar

w wyroku łącznym nie poprawiłoby sytuacji skazanego, gdyż w nowym

układzie kar łącznych ich suma nie uległaby zmianie, sąd ten uznał, że nie

ma warunków do wydania wyroku łącznego i umorzył postępowanie w tej

kwestii, wskazując na art. 572 k.p.k. jako podstawę procesową tego rozstrzygnięcia.

Autor kasacji nie zakwestionował wprost, że w postępowaniu przed

Sądem Rejonowym należało odstąpić od połączenia kar wymierzonych wyrokami objętymi wnioskiem. Podważał tylko podstawę i formę procesową

rozstrzygnięcia. W jego przekonaniu tylko brak materialnoprawnych warunków orzeczenia kary łącznej, określonych w art. 85 k.k., uzasadniałby umorzenie postępowania w trybie art. 572 k.p.k. Nie wskazał jednak skarżący

jaką formę procesową w zaistniałej sytuacji powinno przybrać rozstrzygnięcie odmawiające wydania wyroku łącznego, ani też – w którym przepisie

znajdowałoby ono swoją podstawę. Trzeba w związku z tym zauważyć, że

w przepisach Rozdziału 59 Kodeksu postępowania karnego, normujących

postępowanie co do wyroku łącznego, ustawodawca nie wprowadził specjalnej formy zakończenia postępowania, właściwej dla sytuacji, gdy nie

dochodzi do wydania takiego wyroku z powodu odrzucenia niekorzystnego

dla skazanego, alternatywnego wobec wcześniej zastosowanego, połączenia kar. Jedyną w tym postępowaniu formą rozstrzygnięcia innego, niż wydanie wyroku łącznego, jest umorzenie postępowania z powodu braku warunków do jego wydania.

Wbrew zatem założeniu, uzasadniającemu zarzut kasacji, brak warunków do wydania wyroku łącznego, w rozumieniu art. 572 k.p.k., to nie

tylko brak przesłanek materialnoprawnych określonych art. 85 k.k., niezbędnych do orzeczenia kary łącznej, lecz również sytuacja, w której wydanie wyroku łącznego byłoby możliwe po rozwiązaniu wcześniej orzeczonej kary łącznej, ale zastosowanie połączenia innych niż poprzednio kar,

nie byłoby dla skazanego korzystniejsze. Zawarta w art. 572 k.p.k. formuła

określająca przesłankę umorzenia postępowania ma szerszy od sugerowanego w kasacji zakres, obejmujący wszelkie przyczyny, dla których wyrok łączny nie może być wydany. Jedną z nich są uwarunkowania zaistnia-

łe w niniejszej sprawie, przemawiające za odrzuceniem alternatywnego

wobec już zastosowanego, połączenia kar. Dochodząc do konkluzji, że

wydanie wyroku łącznego wymagałoby rozwiązania wcześniej orzeczonej

kary łącznej, a konkurencyjne połączenie kar nie byłoby dla skazanego korzystniejsze, Sąd Rejonowy podjął trafną proceduralnie decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 572 k.p.k.

Zupełnie inną natomiast kwestią jest, czy ocena co do korzystności

konkurencyjnego połączenia była merytorycznie słuszna. Podlegałoby to

kontroli w postępowaniu odwoławczym, do którego jednak nie doszło, gdyż

skazany nie zaskarżył postanowienia o umorzeniu postępowania. Rozważania co do trafności tej oceny wychodziłyby nie tylko poza zakres zaskarżenia ale i poza ustawowe ramy postępowania kasacyjnego.

Reasumując należy stwierdzić, że zarzut kasacji okazał się niezasadny, gdyż oparty został na zawężonej wykładni zakresu normowania ujętego w przepisie art. 572 k.p.k. Wobec powyższego Sąd Najwyższy oddalił

kasację (art. 537 § 1 k.p.k.).