V KK 188/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 188/19 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 lipca 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Michał Laskowski (przewodniczący)‎SSN Jerzy Grubba‎SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca)Protokolant Agnieszka Murzynowska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego,‎w sprawie skazanego M. O. ‎w przedmiocie wyroku łącznego‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 14 lipca 2020 r.,‎kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego ‎od wyroku Sądu Okręgowego w Z. ‎z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt VII Ka (…)‎zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w N. ‎z dnia 19 lipca 2018 r., sygn. akt II K (…), uchyla zaskarżony wyrok i zmieniony nim wyrok łączny Sądu Rejonowego w N. i sprawę przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w N. rozpoznawał sprawę M. O. w przedmiocie wydania wyroku łącznego i ustalił, że został on skazany następującymi wyrokami:I. Sądu Rejonowego w C. z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 02.12.2013 r. na karę 2 miesięcy pozbawienia wolności;II. Sądu Rejonowego w N. z dnia 13 sierpnia 2015 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 24.06.2014 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;III. Sądu Rejonowego w N. z dnia 26 sierpnia 2016 r., sygn. akt II K (…), za czyny z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniach 28.07.2014 r. i 10.10.2014 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;IV.

Sądu Rejonowego w N. z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt II K (…), za czyny z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniach 15.06.2014 r., 16.09.2014 r., 10.10.2014 r. na karę roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności;V. Sądu Rejonowego w N. z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 15.12.2013 r. na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;VI. Sądu Rejonowego w N. z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt II K (…), za czyny z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniach 10.12.2013 r., 28.11.2013 r.; 01.12.2013 r., 02.12.2013 r., 16.12.2013 r., 20.12.2013 r., 03.01.2014 r., 06.01.2014 r., 03-04.01.2014 r., 01-03.12.2013 r., na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;VII. wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w N. z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II K. (…) obejmującym wyroki:1.Sądu Rejonowego w N. z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II K (…),2.Sądu Rejonowego w N. z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II K (…),3.Sądu Rejonowego w N. z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II K (…),4.Sądu Rejonowego w N. z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II K (…),5.Sądu Rejonowego w N. z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II K (…),6.Sądu Rejonowego w N. z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II K (…),7.Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt II K (…),8.Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt II K (…),9.Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt II K (…),10.Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt II K (…),11.Sądu Rejonowego w N. z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt II K (…),12.Sądu Rejonowego w Z. z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II K (…),13.Sądu Rejonowego w N. z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt II K (…),na karę łączną 4 lat pozbawienia wolności, a także1.Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt II K (…),2.Sądu Rejonowego w N. z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II K (…),3.Sądu Rejonowego w N. z dnia 4 maja 2015 r., sygn. akt II K (…),4.Sądu Rejonowego w N. z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt II K (…),5.Sądu Rejonowego w N. z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt II K (…),6.Sądu Rejonowego w N. z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt II K (…),7.Sądu Rejonowego w N. z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt II K (…),8.Sądu Rejonowego w N. z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt II K. (…),na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności,VIII.

Sądu Rejonowego w N. z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 18.03.2014 r. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;IX. Sądu Rejonowego w N. z dnia 27 czerwca 2016 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 03.01.2014 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;X. Sądu Rejonowego w N. z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II K (…), za czyny z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniach 07.04.2014 r., 10.04.2014 r., 27.04.2014 r., 26.07.2014 r., 30.07.2014 r., 20.08.2014 r., 15.09.2014 r. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;XI.

Sądu Rejonowego w T. z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt VII K (…), za czyny z art. 286 § 1 k.k. popełnione w dniach 15.09.2014 r. na karę roku pozbawienia wolności;XII. Sądu Rejonowego w N. z dnia 21 lutego 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 10.12.2013 r. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;XIII. Sądu Rejonowego w M. z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 05.09.2016 r. na karę 2 lat pozbawienia wolności;XIV. Sądu Rejonowego w D. z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniach 06-13.09.2016 r. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;XV.

Sądu Rejonowego w N. z dnia 28 marca 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 242 § 3 k.k. popełniony w dniu 27.10.2016 r. na karę miesiąca pozbawienia wolności;XVI. Sądu Rejonowego w B. z dnia 29 maja 2017 r., sygn. akt VIII K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 26.09.2016 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;XVII. Sądu Rejonowego w N. z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt II K (…) za czyny z art. 279 § 1 k.k. popełnione w grudniu 2010 r. na karę roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 5 lat próby, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia 08.06.2017 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności;XVIII.

Sądu Rejonowego w M. z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 10.10.2014 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;XIX. Sądu Rejonowego w N. z dnia 24 lipca 2017 r., sygn. akt II K (…) za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 23.09.2016 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;XX. Sądu Rejonowego w N. z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 28.07.2014 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat próby, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia 04.08.2017 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności;XXI.

Sądu Rejonowego w O. z dnia 31 lipca 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 25.09.2016 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;XXII. Sądu Rejonowego w E. z dnia 21 lipca 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniach od 15.09.2016 r. do 26.10.2016 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;XXIII. Sądu Rejonowego w N. z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § l k.k. popełniony w dniu 21.01.2013 r. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 3 lat próby oraz karę grzywny w liczbie 100 stawek dziennych po 10 zł każda, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia 15.09.2017 r. zarządzono wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, zaś postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia 31.01.2017 r. orzeczono wykonanie zastępczej kary 50 dni pozbawienia wolności za nieuiszczoną grzywnę;XXIV.

Sądu Rejonowego w L. z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 24.09.2016 r. na karę roku pozbawienia wolności;XXV. Sądu Rejonowego w N. z dnia 4 grudnia 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 191 § 1 k.k. i inne popełniony w dniu 02.10.2014 r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;XXVI. Sądu Rejonowego w K. z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn z art. 286 § 1 k.k. popełniony w dniu 25.09.2016 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.Wyrokiem łącznym z dnia 19 lipca 2018 r., sygn. akt II K (…) Sąd Rejonowy w N. orzekł następująco:1. na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył wyroki opisane w pkt.

I-XXVI Sądu Rejonowego w N. sygn. II K (…) II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…), II K (…); Sądu Rejonowego w C. sygn. II K (…); Sądu Rejonowego w T. sygn. VII K (…); Sądu Rejonowego w M. sygn. II K (…); Sądu Rejonowego w D. sygn. II K (…): Sądu Rejonowego w B. sygn. II K (…); Sądu Rejonowego w M. sygn. II K (…); Sądu Rejonowego w O. sygn. II K (…); Sądu Rejonowego w E. sygn. II K (…); Sądu Rejonowego w L. sygn.

II K (…); Sądu Rejonowego w K. sygn. II K (…) i wymierzył skazanemu M. O. karę łączną 10 lat pozbawienia wolności;2. w pozostałym zakresie połączone wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu,3. na podstawie art. 577 k.p.k. zaliczył skazanemu M. O. na poczet orzeczonej kary łącznej okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawach podlegających łączeniu;4. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów postępowania na rzecz Skarbu Państwa.Z apelacjami wystąpili prokurator – na niekorzyść skazanego oraz obrońca. Obaj skarżący zaskarżyli wyrok Sądu Rejonowego w części dotyczącej orzeczenia o karze formułując zarzut jej rażącej niewspółmierności.Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Okręgowy w Z., wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt VII Ka (…) orzekł następująco:1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) uzupełnił część wstępną wyroku o punkt XXVII, w którym wskazał, że M.

O. został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w N. z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K (…) za popełnione w dniu 26.12.2015 r. przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. na karę 6 sześciu miesięcy pozbawienia wolności, b) uchylił orzeczenie o karze łącznej zawarte w punkcie 1 części rozstrzygającej, c) na podstawie art. 86 § 1 i 4 k.k., art. 91 § 2 k.k. połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami opisanymi w pkt I-XXVII części wstępnej zaskarżonego wyroku i wymierzył skazanemu M. O. karę łączną 12 lat pozbawienia wolności;2. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy;3. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. i art. 634 k.p.k. zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.

Kasacje od wyroku Sądu odwoławczego wywiódł obrońca M. O. zarzucając1. rażącą obrazę przepisu prawa materialnego, to jest art. 85 § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 roku, poprzez jego zastosowanie w zakresie dotyczącym wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 27 maja 2015 roku, wydanego w sprawie II K (…), a tym samym objęcie wyrokiem łącznym kary orzeczonej tymże wyrokiem, podczas gdy kara ta w chwili ogłaszania wyroku została wykonana i nie powinna podlegając łączeniu w wyroku łącznym;2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa procesowego, to jest art. 433 § 1 i 2 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej oraz skutkujące wydaniem rażąco niesprawiedliwego wyroku z powodu:a) uzupełnienia zaskarżonegowyroku Sądu I instancji o punkt XXVII dotyczący skazania wyrokiem II K (…) Sądu Rejonowego w N. z 11 kwietnia 2017 roku, za popełnione w dniu 26 grudnia 2015 roku przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, podczas gdy konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania i związane z nią prawa skazanego, mające na celu zapewnienie kontroli rozstrzygnięcia podejmowanego przez sąd pierwszej instancji przez dwukrotną ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz kontroli prawidłowości stanowiska zajętego przez sąd pierwszej instancji, wymaga w takiej sytuacji uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania,b) objęcia wyrokiem łącznym kary już przez skazanego wykonanej, orzeczonej wyrokiem II K (…) Sądu Rejonowego w C. z 27 maja 2015 roku, która to zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a mianowicie art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2015 roku, nie podlega łączeniu,c) nieobjęcia wyrokiem łącznym kary ograniczenia wolności orzeczonej wyrokiem IV K (…) Sądu Rejonowego w B. z 18 grudnia 2014 roku, za popełnione w dniu 21 marca 2014 roku oraz 25 marca 2014 roku przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. na karę łączną 12 miesięcy ograniczenia wolności, która to kara nie została przez skazanego wykonana i jako taka podlega łączeniu,d) nierozważania w należytym zakresie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym, co skutkowało wydaniem wyroku, w którym orzeczono wobec skazanego rażąco niewspółmierną, surową karę łączną.W oparciu o wyżej przytoczone zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Z. oraz zmienionego nim wyroku Sądu Rejonowego w N. i przekazanie sądowi meriti sprawy skazanego M.

O. o wyrok łączny do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy w N. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja okazała się częściowo uzasadniona, co spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania.W pierwszej kolejności skarżącemu wypada wytknąć oczywistą niekonsekwencję, skoro formułując zarzut z pkt. 2a) kasacji kwestionuje możliwość uzupełnienia w instancji odwoławczej podstawy faktycznej wydania wyroku łącznego o dodatkowe, nieobjęte wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego skazanie wyrokiem II K (…) Sądu Rejonowego w N. z 11 kwietnia 2017 roku, za popełnione w dniu 26 grudnia 2015 roku przestępstwo z art. 284 § 2 k.k., z drugiej zaś – wskazuje, iż zaskarżony kasacją wyrok jest rażąco niesprawiedliwy, albowiem pominięto w nim objęcie karą łączną także kary ograniczenia wolności orzeczonej wyrokiem IV K (…) Sądu Rejonowego w B. z 18 grudnia 2014 roku, za popełnione w dniu 21 marca 2014 roku oraz 25 marca 2014 roku przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. Z tego powodu należy przypomnieć, iż w sprawie o wydanie wyroku łącznego sąd odwoławczy może orzec po raz pierwszy karę łączną, gdy w pierwszej instancji został wydany zaskarżony apelacją wyrok łączny, orzekający karę na bazie określonych skazań oraz umarzający postępowanie na podstawie art. 572 k.p.k. w pozostałym zakresie.

Nie jest także wykluczone orzeczenie przez sąd odwoławczy kary łącznej w oparciu o skazania, które nie były podstawą orzeczenia kary łącznej przez sąd pierwszej instancji. Powyższe uzasadnione jest m.in. specyfiką postępowania o wydania wyroku łącznego, które może być wszczęte z urzędu i w ramach którego sąd sam zbiera niezbędne materiały; nie widać przeszkód dla wykazania w tym względzie inicjatywy też przez organ ad quem (zob. uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 28 czerwca 2018 r., I KZP 3/18, OSNKW 2018/8/55).

Poglądy te w całości podziela także skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejszą sprawę, co przesądzało o nieuwzględnieniu zarzutu z pkt. 2a kasacji.Rozważając kolejny zarzut kasacji wskazany w pkt 2c podnieść należało, że Sąd Okręgowy – działając w oparciu o art. 440 k.p.k. – powinien był dostrzec z urzędu, iż zaskarżonym wyrokiem łącznym należało objąć także karę łączną 12 miesięcy ograniczenia wolności orzeczoną wyrokiem IV K (…) Sądu Rejonowego w B. z 18 grudnia 2014 roku, za popełnione w dniu 21 marca 2014 roku oraz 25 marca 2014 roku przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., która to kara nie została przez skazanego wykonana i jako taka podlegała łączeniu, co ustalono na podstawie analizy akt tego postępowania oraz informacji uzyskanych przez Sąd Najwyższy co do przebiegu postępowania wykonawczego dotyczącego wykonania tej kary.Zasadnie również dostrzeżono w kasacji, iż – na tej samej podstawie prawnej – Sąd Okręgowy powinien zwrócić uwagę na brak podstaw do objęcia wyrokiem łącznym kary już przez skazanego wykonanej, orzeczonej wyrokiem II K (…) Sądu Rejonowego w C. z 27 maja 2015 roku, która to zgodnie z art. 85 k.k. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2015 roku, nie podlegała łączeniu.W takim układzie konieczność zastosowania art. 440 k.p.k. wynikała z faktu, że utrzymanie zaskarżonego wyroku skutkowało zaistnieniem stanu naruszenia przepisu art. 85 § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania, ustalonym przez art. 1 pkt 46 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. poz. 396) – zob. również wyroki SN: z dnia 23 stycznia 2019 r., V KK 516/18; z dnia 16 listopada 2011 r., III KK 236/11. Uchybienie, jakiego w tym zakresie dopuścił się Sąd odwoławczy ma charakter rażący i mający istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, którym objęto skazanie na karę aktualnie wykonaną, a więc niepodlegającą łączeniu, pominięto zaś objęcie węzłem kary łącznej jednej z kar niewykonanych, to jest podlegającej łączeniu.Pozostałe zarzuty kasacji, pomimo wskazania jako rzekomo naruszonych m.in. przepisów art. 433 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. stanowią w istocie wyłącznie próbę zakwestionowania wysokości orzeczonej kary łącznej, a więc obejścia zakazu określonego w art. 523 § 1 zdanie drugie k.p.k. i muszą zostać uznane za bezzasadne w stopniu oczywistym.Z tych powodów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd odwoławczy uwzględni powyższe wskazania (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.) pamiętając, iż wyrok Sądu meriti został zaskarżony – w zakresie obejmującym rażącą niewspółmierność kary – także przez prokuratora działającego na niekorzyść skazanego. Sąd odwoławczy nie może również stracić z pola uwagi art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.

U. poz. 1086, tzw. „Tarcza 4.0”) w perspektywie nowych zasad wymierzania kary łącznej. Procedując ponownie w przedmiocie wymierzenia kary łącznej, także w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego, sąd rozważy, który z reżimów prawnych jest względniejszy dla skazanego, na nowo oceni istnienie przesłanek umożliwiających wydanie wyroku łącznego i po ich ustaleniu, wyda nowy wyrok łączny, obejmujący kary wymierzone M. O..Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w wyroku.