V KK 157/07 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 8 STYCZNIA 2008 R.

V KK 157/07

W trybie określonym w Rozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego

rekompensowane mogą być tylko szkoda i krzywda, istniejące w chwili

orzekania przez sąd w przedmiocie wniosku. Jeżeli do tego czasu nastąpi

zrekompensowanie w innej przewidzianej procesowo formie niesłusznie

odbytej kary lub tymczasowego aresztowania, np. przez chociażby nieprawidłowe zastosowanie art. 417 k.p.k., potrzeba i możliwość zasądzania odszkodowania i zadośćuczynienia dezaktualizuje się, a roszczenie staje się

bezprzedmiotowe.

Przewodniczący: sędzia SN M. Gierszon.

Sędziowie: SN J. B. Rychlicki, SA (del. do SN) G. Salamon

(sprawozdawca)

Prokurator Prokuratury Krajowej: D. Barski.

Sąd Najwyższy w sprawie Zenona S. w przedmiocie wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne wykonanie kary pozbawienia wolności, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 stycznia

2008 r., kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku

Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 13 grudnia 2006 r., utrzymującego w mocy

wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 28 lipca 2006 r.,

o d d a l i ł kasację (...)

UZASADNIENIE

W dniu 9 czerwca 2005 r. Zenon S. wystąpił z wnioskiem o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne pozbawienie wolności, polegające na odbyciu kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym

Sądu Rejonowego w W. z dnia 30 maja 2003 r., w sprawie II K 2074/02, w

wymiarze wyższym o 208 dni niż kara faktycznie wymierzona.

W toku rozpoznawania powyższego wniosku Sąd Okręgowy w W.

postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r. zaliczył Zenonowi S. na poczet

kary 15 lat pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego

w W. z dnia 18 grudnia 2002 r., w sprawie III K 261/02 okresy tymczasowego aresztowania:

- od dnia 21 lutego 1991 r. do dnia 22 lutego1991 r.,

- od dnia 4 czerwca 1991 r. do dnia 9 września 1991 r.,

- od dnia 23marca 2001 r. do dnia 12 lipca 2001 r.,

tj. łącznie 208 dni. W uzasadnieniu tegoż postanowienia stwierdzono, że

wskazane wyżej okresy tymczasowego aresztowania zaliczono skazanemu

w wyroku łącznym z dnia 30 maja 2003 r. (II K 2074/02) na poczet kary

łącznej 2 lat pozbawienia wolności, która w momencie dokonywania owego

zaliczenia była już wykonana, co powodowało, że nie było ono skuteczne.

W tej sytuacji okres owych 208 dniu (których dotyczyło postępowanie w

sprawie odszkodowania i zadośćuczynienia) należało zaliczyć na poczet

kary 15 lat pozbawienia wolności orzeczonej w toczącym się równocześnie

postępowaniu we wskazanej wyżej sprawie III K 261/02.

W związku z sytuacją procesową – zaistniałą na skutek postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2006 r., o zaliczeniu 208 dni

tymczasowego aresztowania na poczet kary orzeczonej w sprawie III K

261/02 – Sąd ten wyrokiem z dnia 28 lipca 2006 r., na podstawie art. 552 §

4 k.p.k. oddalił żądanie Zenona S. o odszkodowanie i zadośćuczynienie

podnosząc, że zaliczenie 208 dni tymczasowego aresztowania (błędnie

początkowo zaliczonych na poczet kary 2 lat pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem łącznym, w sprawie II K 2074/02) na poczet kary 15 lat

pozbawienia wolności wymierzonej w toczącej się równolegle sprawie III K

261/02, spowodowało, iż nie zachodzi już sytuacja, w której należałoby

zrekompensować skazanemu wykonanie kary pozbawienia wolności, której

nie powinno się wykonać.

Wyrok powyższy został zaskarżony apelacją obrońcy Zenona S., który zarzucając naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 552 § 4

k.p.k., przez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do wypłaty Zenonowi S. zadośćuczynienia i odszkodowania, podczas gdy w ocenie skazanego, żądanie wskazanej we wniosku kwoty jest w pełni uzasadnione, w

szczególności w świetle faktu, iż spędził on w Zakładzie Karnym o 208 dni

więcej niż przewidywał to orzeczony względem niego wymiar kary pozbawienia wolności, wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie wnioskodawcy żądanego odszkodowania i zadośćuczynienia, ewentualnie o

jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny w W. zaskarżony

wyrok utrzymał w mocy.

Od tego wyroku kasacje wniósł pełnomocnik Zenona S. Zarzucił, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, rażące naruszenie prawa – art. 552

§ 1 k.p.k. w zw. z art. 417 i art. 420 § 2 k.p.k., polegające na oddaleniu

wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu skazania, w sytuacji

dokonania po złożeniu tego wniosku zaliczenia przedmiotowych 208 dni

pozbawienia wolności na poczet kary 15 lat pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 18 grudnia 2002 r. (III K

263/02), przy braku istnienia jakiejkolwiek podstawy prawnej dla takiego

rozstrzygnięcia. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją wyroku Sądu Apelacyjnego w W., następnie zaś, w trybie art. 437 § 2 in fine

k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 28 lipca 2006 r., III Ko 153/05. W konkluzji kasacji nie zawarto wniosku w zakresie rozstrzygnięcia następczego.

W odpowiedzi na kasację Prokurator Apelacyjny w W. wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja pełnomocnika wnioskodawcy jest bezzasadna. Na taki jej

charakter wskazuje już choćby określenie przez autora podstawy kasacyjnej, która m. in. ma polegać na rażącej i mającej wpływ na treść orzeczenia

obrazie art. 417 k.p.k. i art. 420 § 2 k.p.k.

W tym kontekście przede wszystkim należało dobitnie wskazać na to,

co w sprawie niniejszej jest przedmiotem zaskarżenia kasacyjnego.

Przedmiotem tym jest niewątpliwie orzeczenie Sądu Apelacyjnego w W.,

utrzymujące w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W., oddalający żądanie

wnioskodawcy zasądzenia zadośćuczynienia i odszkodowania za niesłuszne pozbawienie wolności w sprawie II K 2074/02 Sądu Rejonowego w

W., polegające na odbyciu w tej sprawie kary pozbawienia wolności o 208

dni dłuższej niż orzeczono wydanym w niej wyrokiem łącznym.

I już choćby z tego powodu trafność kasacji musiała budzić zasadnicze zastrzeżenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że bezpośrednią podstawę prawną orzekania, którego przedmiotem jest odszkodowanie dochodzone w trybie przepisów Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego,

mogą stanowić wyłącznie przepisy zawarte w tym właśnie rozdziale. Z

pewnością nie należą do nich art. 417 i art. 420 § 2 k.p.k., których obrazę

zarzuca się w niniejszej kasacji. To, że w zarzucie kasacji naruszenie tych

przepisów skarżący powiązał z obrazą art. 552 § 1 k.p.k. niczego w tym

zakresie nie zmienia. Nadal bowiem podstawę prawną orzekania w sprawie

niniejszej stanowiły przepisy Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego,

a zatem kwestią wymagająca badania była ewentualna obraza art. 552

k.p.k.

Osobną kwestią, jakkolwiek dla rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w

sprawie niniejszej niemająca znaczenia i w związku z tym niepodlegającą

szczegółowemu badaniu, jest to, czy przepisy art. 417 i 420 § 2 k.p.k. w

postanowieniu Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2006 r. zastosowane zostały prawidłowo. Sygnalnie zatem stwierdzić w tej kwestii należy,

że zastosowanie to musi budzić wątpliwości natury zasadniczej. Przede

wszystkim zauważyć należy, że podstawą prawna postanowienia z dnia 8

czerwca 2006 r. uczyniono art. 420 § 2 k.p.k. Rzecz jednak w tym, że przepis ten upoważnia do korekty błędnego zaliczenia tymczasowego aresztowania dokonanego w danej sprawie (podkr. SN). Zatem, w trybie określonym tym przepisem możliwe jest jedynie dokonanie zmiany w przedmiocie

zaliczenia na użytek tej, i tylko tej sprawy. Tymczasem Sąd Okręgowy w

W. na podstawie art. 420 § 2 k.p.k. orzekł o zaliczeniu tymczasowego

aresztowania odbytego przez wnioskodawcę w sprawie II K 2074/02, na

poczet kary 15 lat pozbawienia wolności orzeczonej w zupełnie innej sprawie, a mianowicie w sprawie tego Sądu o sygnaturze III K 261/02. Procedura karna przewiduje taką możliwość, ale podstawa prawna rozstrzygnięcia

musi być wówczas oparta o art. 417 k.p.k. Można byłoby zatem zastanawiać się, czy postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca

2006 r., w rzeczywistości nie mogłoby bazować na tej właśnie normie

prawnej. Tyle tylko, że ustawodawca przez enumeratywne wyliczenie (wyrok uniewinniający, umorzenie postępowania i odstąpienie od wymierzenia

kary) w sposób jednoznaczny ograniczył możliwość zaliczenia tymczasowego aresztowania odbytego w jednej sprawie na poczet kary orzeczonej

w innej, równocześnie toczącej się sprawie, do ściśle wskazanych tam sytuacji. Nie ulega zaś wątpliwości (niezależnie od kwestii jednoczesnego to-

czenia się postępowań), że w żadnej ze spraw jednostkowych objętych wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w W. w sprawie II K 2074/02, w którym

niewątpliwie błędnie – o 208 dni na niekorzyść skazanego – zaliczono tymczasowe aresztowanie, nie zapadło żadne z rozstrzygnięć, o których mowa

w art. 417 k.p.k.

W sprawie niniejszej niewątpliwym jest także i to, że postanowienie

Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2006 r. uprawomocniło się, wobec utrzymania go w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z

dnia 5 lipca 2006 r., ustanawiając określony stan faktyczny, mający istotne

znaczenie dla orzekania w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia, w zakresie wniosku wniesionego przez Zenona S. Trzeba zatem

stwierdzić, że zaliczenie (niezależnie od tego, czy prawidłowe czy nie) 208

dni pozbawienia wolności odbytych bezpodstawnie przez Zenona S. w

sprawie II K 2074/02, na poczet innej kary pozbawienia wolności (orzeczonej w sprawie III K 261/02) musi rodzić określone skutki dla orzekania w

przedmiocie ewentualnego odszkodowania i zadośćuczynienia, na gruncie

przepisów Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego. W trybie określonym tymi przepisami rekompensowana może być tylko rzeczywista i istniejąca – w chwili orzekania przez sąd w przedmiocie wniosku – szkoda oraz

krzywda. Jeśli do tego momentu dojdzie do zrekompensowania niesłusznie

odbytej kary lub tymczasowego aresztowania w innej przewidzianej procesowo formie, np. właśnie przez zastosowanie art. 417 k.p.k., potrzeba i

możliwość zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia dezaktualizuje

się, a roszczenie staje się bezprzedmiotowe. Brak przy tym podstawy

prawnej do tego, aby wnioskodawcy przysługiwało prawo wyboru formy w

jakiej chciałby, aby do rekompensaty doszło, a więc np. rezygnacja przez

niego z zastosowania art. 417 k.p.k. na rzecz zasądzenia stosownej kwoty

odszkodowania i zadośćuczynienia. W tym stanie rzeczy należało uznać,

że także zarzut obrazy art. 552 k.p.k. był w sprawie niniejszej podniesiony

bezpodstawnie.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej.