V KK 102/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KK 102/15 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 czerwca 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)‎SSN Andrzej Stępka‎SSA del. do SN Mariusz Młoczkowski (sprawozdawca)Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie J. U.‎oskarżonego z art. 286 § 1 kk w zw. z art.294 § 1 kk i art. 270 § 1 kk oraz art. 297 § 1 kk i art. 272 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 12 kk‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie 535 § 5 kpk‎w dniu 2 czerwca 2015 r.,‎kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 10 lipca 2012 r.‎zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w P.‎z dnia 2 marca 2012 r., I. uchyla wyrok w zaskarżonej części dotyczącej zobowiązania J.

U. do zapłaty na rzecz Banku […] następcy prawnego Banku […] kwoty 659 000 zł (sześćset pięćdziesiąt dziewięć tysięcy złotych) w terminie 4 (czterech) lat od uprawomocnienia się wyroku (pkt 1); II. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 2 marca 2012 r., Sąd Okręgowy w P. uznał J. U. za winnego popełnienia przestępstwa zakwalifikowanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. oraz art. 297 § 1 k.k. i art. 272 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., za które wymierzył mu karę roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny po 30 zł każda z nich (trzy współoskarżone osoby zostały również skazane, zaś dwie kolejne uniewinnione – uwaga S.N.).

Wykonanie orzeczonej w stosunku do J. U. kary pozbawienia wolności Sąd warunkowo zawiesił, na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k., na okres czterech lat próby. Zarazem, na podstawie art. 72 § 2 k.k. Sąd pierwszej instancji zobowiązał solidarnie oskarżonych J. U., M. B., H. B. i E. W. do zapłaty na rzecz Banku […] – następcy prawnego Banku […] kwoty 659 000 zł (sześćset pięćdziesiąt dziewięć tysięcy złotych) w terminie 4 (czterech) lat od uprawomocnienia się wyroku (M. B., H. B. i E. W. zostali skazani w tym samym procesie – uwaga S.N.) – rozstrzygnięcie to zawarte zostało w punkcie 6 wyroku Sądu Okręgowego.Prokurator nie zaskarżył powyższego wyroku na niekorzyść J.

U. (wywiódł zaś apelację na niekorzyść dwojga uniewinnionych oskarżonych).Wyrok zaskarżył apelacją obrońca J. U., jak również obrońcy pozostałych trojga skazanych.Wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie 6 w ten sposób, że na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał oskarżonego J. U. do zapłaty na rzecz Banku […] – następcy prawnego Banku […] kwoty 659 000 zł (sześćset pięćdziesiąt dziewięć tysięcy złotych) w terminie 4 (czterech) lat od uprawomocnienia się wyroku (pkt 1 wyroku Sądu odwoławczego); w pozostałej części zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy (pkt 2 wyroku Sądu odwoławczego).Kasację od powyższego prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego złożył na korzyść skazanego J.

U. Prokurator Generalny.Wyrok ten zaskarżył na jego korzyść w części dotyczącej „zmienionego w pkt 1 środka probacyjnego, orzeczonego na postawie art. 72 § 2 k.k.”.Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. orzeczeniu Sądu odwoławczego zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na orzeczenie naruszenie prawa karnego procesowego, tj. art. 434 § 1 k.p.k. polegające na zmianie pkt 6 wyroku Sądu Okręgowego, którym na podstawie art. 72 § 2 k.k. oskarżeni J. U., M. B., H. B. i E. W. zostali zobowiązani solidarnie do zapłaty na rzecz Banku […] kwoty 659 000 zł w terminie 4 (czterech) lat od uprawomocnienia się wyroku w ten sposób, że na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał oskarżonego J.

U. do zapłaty na rzecz Banku kwoty 659 000 zł w terminie 4 lat od uprawomocnienia się wyroku, a więc na niekorzyść oskarżonego, pomimo tego, że wyrok Sądu Okręgowego nie został zaskarżony na niekorzyść J. U.”.Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie orzeczonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. w punkcie 1 zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego środka probacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja jest oczywiście zasadna, co pozwala na jej uwzględnienie w całości na posiedzeniu, bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.; wyrok Sądu Apelacyjnego jest bowiem w zaskarżonej kasacją części dotknięty podniesionym w niej uchybieniem.

Rację ma wnoszący kasację twierdząc, że Sąd odwoławczy dokonał zmiany wyroku Sądu Okręgowego z rażącym naruszeniem prawa procesowego – art. 434 § 1 k.p.k. - w sposób mający istotny wpływ na treść orzeczenia.Rzecz w tym, że w punkcie 6 wyroku Sądu Okręgowego został na czworo skazanych (w tym na J. U.) nałożony solidarny obowiązek naprawienia szkody (orzeczono środek probacyjny, w trybie art. 72 § 2 k.k.). Sąd Apelacyjny dokonał zmiany zaskarżonego apelacjami wyroku tylko w zakresie tego rozstrzygnięcia – wyrok Sądu Okręgowego zmienił w ten sposób, że na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał oskarżonego J.

U. do zapłaty na rzecz Banku […] kwoty 659 000 zł (sześćset pięćdziesiąt dziewięć tysięcy złotych) w terminie 4 (czterech) lat od uprawomocnienia się wyroku (pkt 1 wyroku Sądu odwoławczego). Rzeczona zmiana, wszak na niekorzyść J. U., nastąpiła w sytuacji, gdy na jego niekorzyść nie został wniesiony żaden środek odwoławczy. Dodać przy tym wypada, że wprawdzie wyrok Sądu Okręgowego z dnia 2 marca 2012 r. został też zaskarżony przez prokuratora, lecz jego apelacja skarżyła to orzeczenie wyłącznie na niekorzyść uniewinnionych dwojga oskarżonych (M.

K. i W. K.). Zmiana zaś rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 6 wyroku Sądu pierwszej instancji nastąpiła w wyniku uwzględnienia – wyłącznie w tym zakresie, odnoszącym się do środka probacyjnego w postaci obowiązku naprawienia szkody - apelacji wniesionych przez obrońców […](por. s. 19 pisemnego uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego). W konsekwencji jednak, gdy apelacja obrońcy J. U. nie została uwzględniona w całości, rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego skutkowało ewidentnym orzeczeniem na niekorzyść tego – wówczas jeszcze – oskarżonego.

Przypomnieć w tym kontekście trzeba, że na mocy orzeczenia Sądu pierwszej instancji (pkt 6 tego wyroku) J. U. został wprawdzie zobowiązany, w trybie art. 72 § 2 k.k., do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody, lecz zobowiązanie to miało charakter zobowiązania solidarnego – wraz z […]. W takiej zaś sytuacji, gdyby orzeczenie to w takiej postaci się uprawomocniło, zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalniałoby pozostałych z zobowiązania (por. art. 366 § 1 k.c.). W wyniku rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd odwoławczy, J.

U. został zaś zobowiązany do samodzielnego naprawienia rzeczonej szkody; jest to więc rozstrzygnięcie w oczywisty sposób dla niego niekorzystne, pogarszające jego sytuację prawną. Skoro zaś, jak podniesiono, wyrok Sądu Okręgowego nie został zaskarżony na niekorzyść J. U., przepis art. 434 § 1 k.p.k. stał na przeszkodzie orzeczeniu na jego niekorzyść w postępowaniu odwoławczym. Tak więc, w ukazanych wyżej realiach, nie sposób mieć jakiekolwiek wątpliwości co do tego, że podniesione przez skarżącego w kasacji uchybienie, jakiego dopuścił się Sąd odwoławczy, miało nie tylko charakter rażący (bowiem norma ta jest oczywista a zarazem dotyczy zasadniczych gwarancji procesowych osoby oskarżonej), ale też – jak trafnie wskazał Prokurator Generalny – miało istotny wpływ na treść orzeczenia kształtującego zakres odpowiedzialności karnej J.

U.W ukazanym stanie rzeczy należało więc, zgodnie z wnioskiem kasacyjnym, orzec o uchyleniu wyroku w zaskarżonej części dotyczącej zobowiązania J. U. do zapłaty na rzecz Banku […]kwoty 659 000 zł w terminie 4 lat od uprawomocnienia się wyroku.Dodać przy tym na koniec można, wyłącznie już dla porządku, że wobec potwierdzenia – w całości – zasadności zarzutu kasacji, nie ma potrzeby bliższego odnoszenia się do dalszych wywodów skarżącego zawartych w pisemnym uzasadnieniu niniejszego nadzwyczajnego środka zaskarżenia (notabene trafnych), a wiążących się z zagadnieniem tzw. klauzuli antykumulacyjnej (art. 415 § 5 zd. drugie k.p.k.), które ukierunkowane były – niezależnie od istoty zarzutu kasacji – na wykazanie wadliwości rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd odwoławczy; dość będzie tylko w tym kontekście powiedzieć, że uchylenie orzeczenia o środku probacyjnym nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez pokrzywdzonego roszczeń wynikających z przestępstwa w drodze odrębnego procesu cywilnego.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w punkcie I wyroku; rozstrzygnięcie w przedmiocie wydatków postępowania kasacyjnego (punkt II) opiera się na treści art. 638 k.p.k.