V KB 5/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V KB 5/22 POSTANOWIENIE Dnia 20 września 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk po rozważeniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 20 września 2022 r. kwestii dopuszczalności wniosku SSN Rafała Malarskiego o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt V KB 5/22 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 4 zd. pierwsze po średniku a contrario k.p.k. p o s t a n o w i ł: wniosek Sędziego SN Rafała Malarskiego o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt V KB 5/22 pozostawić bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy.

UZASADNIENIE

W piśmie datowanym na dzień 7 września 2022 r. SSN Rafał Malarski, na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. wniósł o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt V KB 5/22. W uzasadnieniu wniosku jego Autor wyraził przekonanie, że orzekanie sędziego SN Adama Rocha w Izbie Dyscyplinarnej – która „z powszechnie znanych i akceptowanych przez wnioskodawcę powodów była uznawana za organ nie mieszczący się w katalogu sądów wymienionych w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP” – może z dużym prawdopodobieństwem wywołać dziś w opinii społecznej uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności przy badaniu spełniania przez wymienionego sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności, przy jednoczesnym nie kwestionowaniu umocowania aktualnie funkcjonujących sądów oraz nie ocenianiu zgodności z prawem powołania sędziego SN Adama Rocha i jego uprawnienia do wykonywania obecnie zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.

Równocześnie za nie wytrzymujące krytyki uznał zapatrywanie negujące dopuszczalność złożenia przez sędziego wylosowanego do składu, o którym mowa w art. 29 § 15 ustawy z dnia 8 grudnia 20217 r. o Sądzie Najwyższym, żądania wyłączenia go z tego kompletu orzekającego w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k. (k. 47).Jak wynika z protokołu z losowania, w dniu 25 sierpnia 2022 r. sędzia SN Rafał Malarski został wylosowany jako członek składu orzekającego do rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Adama Rocha wyznaczonego do składu orzekającego rozpoznającego sprawę kasacyjną o sygn. akt V KK 360/21 wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu oraz o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy, zarejestrowanego w Izbie Karnej Sądu Najwyższego pod sygn. akt V KB 5/22 (k. 19-21).Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259; dalej cyt. jako ustawa nowelizująca) wprowadziła do procedury sądowej nowy typ wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego.

Jego konstrukcja normatywna oparta została na dopuszczalności badania zdolności dochowania wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego w związku ze zmaterializowaniem się przesłanek faktycznych szczegółowo stypizowanych w przepisie art. 29 § 5 ustawy. Ustalenie w toku postępowania incydentalnego, którego przedmiotem jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie, o którym mowa w ustawie nowelizującej z 9 czerwca 2022 r., ewentualnego istnienia tych przesłanek skutkuje wyłączeniem sędziego (art. 29 § 18 ustawy o Sądzie Najwyższym).

Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi do ustawy o Sądzie Najwyższym przez ustawę z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek wniosku oraz postępowania odwoławczego stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu obowiązujące w postępowaniu, którego wniosek dotyczy (art. 29 § 24 ustawy o Sądzie Najwyższym). Zważywszy na to, że wąskie odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o zażaleniu stanowi racjonalne rozwiązanie co do zasady jedynie w tym układzie procesowym, w którym rozpoznaje się zażalenie na postanowienie w przedmiocie wniosku o wyłączenie (art. 29 § 24 ustawy o Sądzie Najwyższym), należy przyjąć  na zasadzie analogii  że w kwestiach nieuregulowanych w ustawie o Sądzie Najwyższym oraz w zespole przepisów normujących postępowanie zażaleniowe w Kodeksie postępowania karnego (Rozdział 50  Zażalenie i sprzeciw), do których odpowiedniego stosowania wprost odsyła ustawa o Sądzie Najwyższym odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy Kodeksu postępowania karnego. (Nota bene z takiego też właśnie założenia  tj. stanowiska, że w postępowaniu incydentalnym dotyczącym wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego, o którym mowa w przepisie art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie Najwyższym zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania karnego  wyszedł Autor złożonego obecnie żądania wyłączenia datowanego na 7 września 2022 r., skoro złożony przezeń wniosek został on oparty m. in. na przepisie art. 41 § 1 k.p.k.).

Oznacza to tym samym, że do problematyki trybu i zasad rozpoznawania wniosków o wyłączenie sędziego składanych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego zastosowanie znajdą przepisy Rozdziału 2 Kodeksu postępowania karnego  Wyłączenie sędziego. Żądanie wyłączenie od udziału w sprawie dotyczy ubocznego, incydentalnego nurtu postępowania, tj. postępowania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego opartego na podstawie wyłączenia określonej w przepisie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym. Należało zatem w pierwszej kolejności rozważyć, czy złożenie takiego wniosku jest w tym postępowaniu  mającym wszak wpadkowy charakter wobec postępowania głównego  w ogóle dopuszczalne.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że cyt.: „okoliczności wyłączające sędziego, wyliczone w art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k., dotyczą wyłącznie sędziego wyznaczonego do udziału w sprawie. W rozumieniu tych przepisów ‘sprawą’ jest postępowanie zmierzające do rozpoznania i orzekania o głównym przedmiocie procesu, a nie w odrębnie uregulowanej kwestii wyłączenia sędziego od udziału w sprawie” (postanowienie z dnia 23 listopada 2004 r., V KK 195/04, OSNKW, z. 1/2005 poz. 5). W konsekwencji „jedyną przyczynę wyłączenia sędziego od orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie określa postanowienie art. 42 § 4 zd. 2 k.p.k.

Jest to szczególna podstawa wyłączenia sędziego z mocy prawa, wykluczająca dopuszczalność orzekania w kwestii wyłączenia przez sędziego ‘którego dotyczy wyłączenie’. Znajduje ona zastosowanie tylko w wypadku wskazanym w tym przepisie i kwestię tę reguluje wyczerpująco. Nie istnieje zatem, w zakresie składu orzekającego w kwestii wyłączenia sędziego, możliwość stosowania (obok tej podstawy czy w jej miejsce) innych podstaw wyłączenia sędziego” (ibidem). Pogląd ten akceptowany jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Aprobując w pełni stanowisko zaprezentowane w judykacie sygn. V KK 195/04 Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. V KK 156/13, SIP «Lex» nr 1408253, przyjął, że cyt.: „wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie istnienia okoliczności mogących wskazywać na brak bezstronności sędziego można złożyć w odniesieniu do tego sędziego, który rozstrzyga sprawę w jej głównym, zasadniczym nurcie, a więc w tej części, która stanowi przedmiot danego postępowania, a nie w kwestiach ubocznych, wynikających z reguły z konieczności wydawania określonych orzeczeń co do kwestii, które muszą niejednokrotnie pojawić się w toku trwającego zasadniczego przedmiotu postępowania”.

Brak jest jakichkolwiek racji natury normatywnej, by całą kwestię różnicować i odmiennie traktować zagadnienie wyłączenia sędziego w postępowaniu incydentalnym wówczas, gdy z inicjatywą wyłączenia w oparciu o przepis art. 41 § 1 k.p.k. występuje nie strona, lecz sam sędzia. Istotne jest tu bowiem nie to jaki podmiot in concreto nadaje bieg postępowaniu incydentalnemu, lecz to, że postępowanie mające na celu stwierdzenie istnienie podstawy wyłączenia sędziego określanej przez Kodeks postępowania karnego mianem iudex suspectus (art. 41 § 1 k.p.k.) jest prawnie dopuszczalne jedynie w głównym nurcie postępowania w odniesieniu do sędziego (sędziów) wyznaczonych do rozpoznania tej właśnie sprawy głównej, tj. cyt.:

„w odniesieniu do tego sędziego, który rozstrzyga sprawę w jej głównym, zasadniczym nurcie, a więc w tej części, która stanowi przedmiot danego postępowania, a nie w kwestiach ubocznych, wynikających z reguły z konieczności wydawania określonych orzeczeń co do kwestii, które muszą niejednokrotnie pojawić się w toku trwającego zasadniczego przedmiotu postępowania” (postanowienie SN sygn. V KK 156/13, podkr. — SN). Mając powyższe na uwadze wniosek SSN Rafała Malarskiego o wyłączenie od udziału w sprawie sygn. V KB 5/22, jako nawiązujący do podstawy wyłączenia sędziego stypizowanej w przepisie art. 41 § 1 k.p.k. należało pozostawić bez rozpoznania  jako niedopuszczalny z mocy ustawy. [as]