V KB 11/24 · Sąd Najwyższy

V KB 11/24 POSTANOWIENIE Dnia 2 października 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik w sprawie L. B. i innych oskarżonych z art. 193 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 października 2024 r., wniosku obrońcy o wyłączenie sędziego od rozpoznania w sprawie V KB 11/24 wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Ryszarda Witkowskiego od udziału w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku o wyłączenie sędzi Agnieszki Żywickiej od udziału w sprawie V KB 11/24.

UZASADNIENIE

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek o zbadanie w sprawie V KK 350/23 spełnienia przez sędziów Antoniego Bojańczyka i Marka Motuka wymogów niezawisłości i bezstronności, który został zarejestrowany pod sygnaturą V KB 11/24. Po przeprowadzeniu losowania ukształtowano skład orzekający w osobach sędziów Małgorzaty Manowskiej, Piotra Prusinowskiego, Dariusza Świeckiego, Jacka Widło i Pawła Wojciechowskiego. Po rozpoznaniu wniosku obrońcy, Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 5 czerwca 2024 r. wyłączył sędziów Małgorzatę Manowską, Jacka Widło i Pawła Wojciechowskiego od udziału w opisanej sprawie.

W następstwie kolejnego losowania skład orzekający został uzupełniony o sędziów Romualdę Spyt, Romana Trzaskowskiego i Agnieszkę Żywicką. W dniu 16 lipca 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy o wyłączenie od udziału w sprawie sędzi Agnieszki Żywickiej. Zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej sprawa ta przydzielona została sędziemu Ryszardowi Witkowskiemu, przy czym w dniu 28 sierpnia 2024 r. obrońca wniósł o wyłączenie także i tego sędziego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W myśl art. 41 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Sąd Najwyższy wskazywał niejednokrotnie, że wyłączenie sędziego zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. powinno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że skład orzekający z udziałem sędziego nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.

Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.Okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Ryszarda Witkowskiego, w następstwie brania udziału w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędzia ten zasiadał w składzie rozstrzygającym sprawę, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), w konsekwencji do uznania, że sąd z jego udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Stanowisko to wynika z analizy dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (por. m.in. orzeczenia ETPC w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19, Dolińska - Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga 49868/19 oraz Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga 1469/20) i Sądu Najwyższego: uchwała połączonych trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 16 września 2021 r., I KZ 29/21; 13 października 2021 r., II KO 30/21; 28 września 2022 r., IV KK 333/22; 27 lutego 2023 r., II KB 10/22), a także z dnia 25 marca 2024 r., IV KK 566/23).

Z uwagi na to, że szerokie uzasadnienie w tym przedmiocie zawarto w pisemnych motywach przywołanych orzeczeń, ponowne przytaczanie tej argumentacji nie jest konieczne w sytuacji, w której Sąd Najwyższy rozpoznający wniosek w całości argumenty te aprobuje – argumentacja ta została zresztą trafnie podniesiona we wniosku obrońcy.Podkreślić także trzeba, że sędzia Ryszard Witkowski został pierwotnie powołany na stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. i uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r.).

Zależność od władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co w jego ocenie mogło powodować także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tej Izby. W rezultacie Trybunał uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce).Autor wniosku zasadnie również wywodzi, że udział sędziego Ryszarda Witkowskiego w rozpoznaniu sprawy o wyłączenie sędzi Agnieszki Żywickiej pozostawałby w sprzeczności z zasadą nemo iudex in causa sua.

Wniosek o wyłączenie Agnieszki Żywickiej został oparty m.in. na twierdzeniu, że objęła ona stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc organu, który nie jest Krajową Radą Sądownictwa w rozumieniu Konstytucji RP. Ryszard Witkowski pozostaje w podobnej sytuacji prawnej, zatem rozstrzyganie wskazanej kwestii stanowiłoby niejako orzekanie we własnej sprawie.W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania omawianej sprawy, bowiem nie ulega wątpliwości, że niezależnie od subiektywnego nastawienia sędziego, zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż w odbiorze zewnętrznym będzie on uznany za sędziego niedającego gwarancji bezstronnego rozpoznania złożonego wniosku.[J.J.][ms] ‎