V CZ 98/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 98/10

POSTANOWIENIE

Dnia 9 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w W.

oraz Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 lutego 2011 r.,

zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

[…]

z dnia 13 lipca 2010 r.,

oddala zażalenie;

przyznaje adwokatowi W. D. od Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych,

podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z

urzędu w

postępowaniu zażaleniowym przed Sądem

Najwyższym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda M.

K. od wyroku Sądu pierwszej instancji, którym oddalone zostało powództwo

wytoczone przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w W. i Zakładowi

Karnemu w W. o zasądzenia na rzecz powoda kwoty 150 000 zł ze względu na

niezapewnienie mu należytych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w

szczególności przez umieszczenie go w celach przeludnionych, niezapewnienie

należytych warunków do utrzymania higieny osobistej oraz ograniczenie dostępu

do opieki lekarskiej i rozmów telefonicznych. Tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego Sąd Apelacyjnego zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej

kwotę 2 700 zł. Sąd oparł to postanowienie na przepisie art. 98 k.p.c. w zw. z § 6

pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), uznając, że na etapie

postępowania apelacyjnego brak jest podstaw do nieobciążania powoda kosztami

tego postępowania stosownie do art. 102 k.p.c.

W zażaleniu na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku

wymienionym na wstępie powód zarzucił, że wydane ono zostało z naruszeniem

art. 102 k.p.c., albowiem jego szczególna sytuacja socjalno-bytowa, tj. długotrwałe

przebywanie w zakładzie karnym i długi okres kary pozbawienia wolności

pozostałej jeszcze do odbycia, brak możliwości zarobkowych i jakiegokolwiek

majątku, a wreszcie przyznanie przez Sąd I i II instancji, że pomimo braku

zaistnienia wszystkich przesłanek koniecznych do uwzględnienia powództwa

doszło jednak do naruszenia jego dóbr osobistych poprzez umieszczenie go

w przeludnionej celi, uzasadniało odstąpienie od obciążenie go kosztami

postępowania

apelacyjnego.

Skarżący

wniósł

o

zmianę

zaskarżonego

postanowienia i nieobciążenie go kosztami postępowania apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Treść rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Apelacyjny – mimo ustalenia,

że naruszone zostały dobra osobiste powoda przez umieszczenie go okresowo

w celi o powierzchni nie odpowiadającej obowiązującym normom – jednoznacznie

świadczy o przegraniu przez powoda sprawy w postępowaniu apelacyjnym. Zasadą

jest zaś, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi

na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony

(koszty procesu) (art. 98 § 1 k.p.c.). Przewidziany od tej zasady wyjątek,

pozwalający na zasądzenie od strony przegrywającej tylko części kosztów procesu

albo nie obciążanie jej w ogóle tymi kosztami, art. 102 k.p.c. dopuszcza tylko

„w wypadkach szczególnie uzasadnionych”. Zakwalifikowanie przypadku jako

„szczególnie uzasadnionego” wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności

sprawy. Do okoliczności takich należy m.in. sytuacja ekonomiczna strony

przegrywającej. Nie jest jednakże dowolnością uznanie przez Sąd Apelacyjny,

że nawet niekorzystna sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, uzasadniająca

zwolnienie jej od kosztów sądowych, nie jest okolicznością wystarczającą

do nieobciążania tej strony kosztami procesu. Sąd Apelacyjny, w ramach

przyznanej mu przez ustawę swobody oceny okoliczności uzasadniających

zastosowanie – jako wyjątkowego – przepisu art. 102 k.p.c., trafnie przyjął,

że dla oceny tej istotne znaczenie ma to, czy chodzi o koszty postępowania

przed sądem

pierwszej

czy

też

drugiej

instancji

(koszty

postępowania

apelacyjnego). Konstytucja gwarantuje prawo zaskarżania orzeczeń sądowych

wydanych w pierwszej instancji (art. 78) i co najmniej dwuinstancyjne postępowanie

sądowe (art. 176 ust. 2). Powód prawa tego nie został pozbawiony i skorzystał

z możliwości zaskarżenia apelacją wyroku sądu pierwszej instancji oddalającego

powództwo. Powinien jednakże liczyć się z możliwymi konsekwencjami – dla

rozstrzygnięcia o kosztach procesu – swojej decyzji o wniesieniu apelacji.

Decyzję tę podjął bowiem w sytuacji wnikliwego rozpoznania sprawy przez sąd

pierwszej instancji i szczegółowego uzasadnienia wydanego przez ten sąd wyroku

oddalającego powództwo. Należy przy tym zauważyć, że ze stanowiska sądu

zajętego w tym wyroku powód nie wyciągnął wniosków nawet co do rozmiaru

dochodzonego przez niego świadczenia i określił wartość przedmiotu zaskarżenia

kwotą równą wartości przedmiotu roszczenia dochodzonego pozwem.

Z przytoczonych względów, zdaniem Sądu Najwyższego nie jest zasadny

zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 102 k.p.c.,

co powoduje, że zażalenie należało oddalić (art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu

w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym orzeczono na podstawie

§ 19 pkt 1 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2, § 6 pkt 3 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

jz