V CZ 95/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 95/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Roman Dziczek

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta J.

przeciwko Fundacji „Centrum Wspierania i Promocji Przedsiębiorczości” w likwidacji

o zapłatę

i z powództwa wzajemnego Fundacji „Centrum Wspierania i Promocji

Przedsiębiorczości” w likwidacji

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezydentowi Miasta J. o zapłatę

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 grudnia 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 maja 2011 r.,

1)

oddala zażalenie;

2)

odstępuje od obciążenia strony pozwanej kosztami

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 26 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę pozwanej

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z 6

grudnia 2006 r. Skarga oparta została na podstawie przewidzianej w art. 403 § 2

k.p.c., to jest na wykryciu przez skarżącą nowych faktów i dowodów mogących

mieć wpływ na wynik sprawy, które nie mogły być powołane przez nią w

prawomocnie zakończonym postępowaniu. Zdaniem skarżącej, z dowodów tych, w

postaci wpisów w księdze wieczystej oraz innych dokumentów wynika, że prawo

użytkowania wieczystego nieruchomości, za które naliczono opłaty przysługuje

innemu podmiotowi niż pozwana oraz że w wyroku nieprawidłowo określono

powierzchnię nieruchomości, której dotyczy to prawo.

Sąd Apelacyjny wskazał, że powołane przez pozwaną dowody mogły być

przedstawione w toku postępowania, a ich niepowołanie wynikło z zaniedbań

skarżącej. Zaniechanie przedstawienia przez skarżącą zgodnych z rzeczywistością

informacji o stanie prawnym użytkowanej przez nią nieruchomości na odpowiednim

etapie postępowania w sprawie dotyczącej opłat za użytkowanie wieczyste nie

może stanowić podstawy wzruszenia prawomocnego wyroku. W zakresie

twierdzenia pozwanej o wykryciu nowych dowodów nakazujących skorygowanie

powierzchni nieruchomości stanowiącej podstawę naliczenia opłaty z tytułu

użytkowania wieczystego, Sąd Apelacyjny zauważył, że z akt innych postępowań

prowadzonych pomiędzy tymi samymi stronami wynika, iż wskazane przez

skarżącą dokumenty były jej znane już w 2007 r. Co więcej, w 2007 r. skarżąca

powołała się na wynikającą z tych dokumentów odmienną powierzchnię działki

w sprawie o sygnaturze I C …/07 (rozpoznanej przez Sąd Apelacyjny pod

sygnaturą I ACa …/07). Sąd Apelacyjny zauważył ponadto, że wskutek błędnego

oznaczenia, następnie sprostowanego w postępowaniu administracyjnym, pod tym

samym numerem ewidencyjnym figurowały dwie działki o różnej powierzchni.

Powyższe uzasadniało uznanie skargi za spóźnioną, zgodnie z art. 407 § 1 k.p.c.

Postanowieniem z 26 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek skarżącej

o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. Sąd Apelacyjny stwierdził, że

przeciwko jego uwzględnieniu przemawiało samodzielne sprostanie przez skarżącą

formalnym wymogom skargi oraz jej oczywista bezzasadność.

W zażaleniu na postanowienie z 26 maja 2011 r., skarżąca zarzuciła, że

zostało ono wydane z naruszeniem: - art. 403 § 2 k.p.c. w zw. z art. 407 § 1 k.p.c.

poprzez przyjęcie, że wystarczającej przesłanki wznowienia postępowania nie

stanowi wyłącznie brak wiedzy skarżącej co do ich znaczenia prawnego, w sytuacji

odmowy ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu; - art. 403 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 117 § 1, 3 i 5 k.p.c. przez uznanie, że dowody wskazane w skardze

o wznowienie postępowania były znane skarżącej w trakcie postępowania, którego

dotyczy skarga, wobec odmowy Sądów obu instancji ustanowienia dla niej

pełnomocnika z urzędu; - art. 117 § 1, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 45 Konstytucji przez

pozbawienie skarżącej prawa do obrony wskutek uznania, że nie istnieje potrzeba

ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu, co nie pozwoliło na dostateczne

wykorzystanie przez nią dostępnych środków dowodowych; - art. 5 k.p.c. w zw.

z art. 117 k.p.c. i w zw. z art. 6 k.p.c. przez brak pouczenia skarżącej o możliwości

ustanowienia

pełnomocnika

oraz

konsekwentne

oddalanie

jej

wniosków

o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne.

Wszystkie zarzuty sformułowane przez skarżącą zmierzają do wykazania, że

dowody wymienione przez nią w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania

nie mogły zostać powołane przez nią przed prawomocnym zakończeniem

postępowania

w

sprawie

z

powodu

braku

fachowej

pomocy

prawnej.

W okolicznościach sprawy twierdzenia te nie wystarczają jednak do skutecznego

zakwestionowania zaskarżonego postanowienia.

Po pierwsze, trafnie zauważa Sąd Apelacyjny, że podstawę wznowienia

postępowania stanowić może wyłącznie wykrycie takich faktów i dowodów, które

były istniejące, lecz nieujawnialne dla strony w zakończonym prawomocnie

postępowaniu (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 lipca 2009 r.,

II CZ 30/09, nie publ.; z 17 czerwca 2010 r., III CZ 18/10, nie publ. oraz z 26 maja

2011 r., II UZ 11/11, nie publ.). W konsekwencji, instytucja wznowienia

postępowania nie może służyć sanowaniu błędów strony, gdy chodzi o sposób

dochodzenia lub obrony jej praw, w szczególności nietrafnej oceny roli

i przydatności określonych dowodów. Zgłaszanie wniosków dowodowych leży

w wyłącznej kompetencji strony, która samodzielnie podejmuje decyzję w tym

zakresie, ponosząc ryzyko ewentualnych zaniedbań i błędów.

Po drugie, w wypadku nieporadności czy braku dostatecznej wiedzy strony,

możliwe jest ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, o ile nie może ona sama

ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Decyzja o uwzględnieniu

zgłoszonego wniosku o ustanowienie pełnomocnika zależy od uznania Sądu

rozpoznającego sprawę, który obowiązany jest dokonać oceny sytuacji majątkowej

strony oraz faktycznej możliwości samodzielnego i skutecznego działania przez nią

w postępowaniu. Z perspektywy art. 403 § 2 k.p.c. występowanie strony

samodzielnie bądź z pomocą pełnomocnika w żaden sposób nie wpływa na ocenę

dostępności dla niej danego środka dowodowego. Przepis ten odnosi się bowiem

wyłącznie do sfery dostępności faktycznej, a nie intelektualnej dowodu. Składanie

przez skarżącą wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w oczywisty

sposób przeczy także jej twierdzeniu o konieczności pouczenia jej przez sąd

o możliwości wnioskowania o ustanowienie dla niej pełnomocnika w zakończonym

postępowaniu.

Po trzecie, skarżąca w żaden sposób nie zakwestionowała innych

argumentów, na których oparte zostało zaskarżone postanowienie. Nie podjęła

prób wykazania, że przed prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie

nie mogła uzyskać informacji o stanie prawnym użytkowanej przez siebie

nieruchomości. W zażaleniu nie odniosła się też do stwierdzeń Sądu Apelacyjnego,

że w części dotyczącej dokumentów znanych pozwanej już w 2007 r. skarga

została zgłoszona po terminie przewidzianym w art. 407 § 1 k.p.c.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu, na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 109

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. odstępując od obciążania skarżącej kosztami postępowania zażaleniowego

z uwagi na jej sytuację majątkową wykazaną w ramach postępowania o zwolnienie

od kosztów sądowych.

md