V CZ 93/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 93/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSA Roman Dziczek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta J.

przeciwko Fundacji "Centrum Wspierania i Promocji Przedsiębiorczości"

w likwidacji

o zapłatę

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 grudnia 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 maja 2011 r.,

1. oddala zażalenie,

2. odstępuje od obciążenia pozwanej kosztami postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

pozwanej Fundacji „Centrum Wspierania i Promocji Przedsiębiorczości” w likwidacji

o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 27

września 2007 r. W uzasadnieniu podkreślił, że ocena, czy skarga o wznowienie

postępowania opiera się na ustawowej podstawie, nie ogranicza się do badania,

czy

wskazane

przez

skarżącego

okoliczności

dają

się

podciągnąć

pod

przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie,

czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Tymczasem, zdaniem Sądu

Apelacyjnego, w skardze kasacyjnej nie wskazano żadnego faktu lub dowodu, który

można uznać za „wykryty” po uprawomocnieniu się wyroku, tj. istniejący wcześniej,

lecz stronie nieznany, bądź niedostępny przed zakończeniem poprzedniego

postępowania. Zwrócił uwagę, że przy skardze o wznowienie postępowania

pozwana załączyła kopie dokumentów, które były objęte materiałem dowodowym

w sprawie prawomocnie zakończonej, a kwestia powierzchni działki o numerze

ewidencyjny 515/51, objętej księgą wieczystą nr 61199 była w tamtym

postępowaniu podnoszona przez pozwaną i badana przez Sądy obu instancji.

Skoro więc strona nie powołała w istocie podstawy wznowienia, o której

stanowi art. 403 § 2 k.p.c., skarga kasacyjna podlegała – zdaniem Sądu

Apelacyjnego – odrzuceniu, na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.

W zażaleniu od tego postanowienia pozwana zarzuciła Sądowi drugiej

instancji naruszenie art. 403 § 2 w zw. z art. 407 § 1 k.p.c., art. 403 § 2 w zw. z art.

117 § 1, 3 i 5 k.p.c., art. 117 § 1, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 45 Konstytucji RP oraz art.

5 k.p.c. w zw. z art. 117 k.p.c. i art. 6 k.c. i wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, możliwość wznowienia

postępowania na podstawie art. 403 § 2 in fine k.p.c., uzależniona jest od łącznego

zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze - wykrycia po uprawomocnieniu się

wyroku nowych faktów, które istniały w toku postępowania, ale nie zostały w nim

powołane; po drugie - możliwości ich wpływu na wynik sprawy oraz po trzecie niemożności skorzystania z nich przez stronę w poprzednim postępowaniu (por.,

m.in. innymi postanowienia z dnia 7 kwietnia 2010 r., II PZ 8/10, LEX nr 603833;

z dnia 8 czerwca 2010 r., II PZ 12/10, LEX nr 619632; z dnia 10 listopada 2010 r.,

II UZ 29/10, LEX nr 707895 oraz postanowienie SN z dnia 26 maja 2011 r., II UZ

11/11, LEX nr 901617). Wykrycie okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. oznacza powzięcie wiadomości

w sposób umożliwiający ich powołanie (zob. postanowienie SN z dnia 26 stycznia

2011 r., II CZ 180/10, LEX nr 785878).

Zgodzić należy się z Sądem Apelacyjnym, że okoliczności faktyczne i środki

dowodowe wskazane w skardze o wznowienie postępowania były zgłoszone

w poprzednim postępowaniu i były przedmiotem badania przez Sądy meriti. Skarga

była więc jedynie próbą polemiki z dotychczasową oceną wyrażoną przez Sądy obu

instancji.

Skarżąca w uzasadnieniu zażalenia nie kwestionuje w istocie braku

zaistnienia przesłanek wznowienia z powołanej podstawy, rozumianej w sposób

wyżej opisany; podnosiła natomiast brak rozeznania (niedostępność intelektualną)

pozwanej w zakresie skutków prawnych tych faktów i dowodów, a to z uwagi na

odmowę ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. W istocie więc podnosiła

niewysłowioną w zażaleniu podstawę wznowienia z art. 401 pkt 2 k.p.c. –

pozbawienia możności działania. Jednakże, nawet tak rozumiany zarzut zażalenia

nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Jak trafnie podkreśla się w literaturze, zawarte w art. 401 sformułowanie, że

„można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli”, należy

rozumieć w ten sposób, że komentowany przepis nie określa odmiennie przesłanek

nieważności postępowania na potrzeby postępowania o wznowienie, lecz sytuuje je

w sposób szczególny pośród katalogu przyczyn nieważności określonych w art. 379

k.p.c., zawężając podstawy wznowienia z przyczyn nieważności do wyczerpująco

określonych w art. 401 sytuacji nieważności postępowania, jednakże w ramach

zakreślonych przez art. 379.

Wymaga podkreślenia, że wyjątkowy charakter wznowienia postępowania

przy podstawie wynikającej z nieważności postępowania przejawia się także w tym,

że nieważność postępowania nie jest brana pod uwagę z urzędu przy ocenie

dopuszczalności wznowienia. Przy czym, pomimo odmiennego ujęcia podstaw

uzasadniających wznowienie postępowania z powodu nieważności i przyczyn

nieważności wskazanych w art. 379 k.p.c. przyjmuje się, że powinny być one co do

zasady rozumiane podobnie.

Podstawa wznowienia postępowania związana z pozbawieniem strony

możności działania powinna być rozumiana podobnie jak przyczyna nieważności

określona w art. 379 pkt 5 k.p.c. tj. pozbawienie strony możności obrony swoich

praw. Artykuł 401 pkt 2 in fine k.p.c. wprowadza jednak dodatkowy warunek

w postaci związku pomiędzy naruszeniem przepisów prawa, a pozbawieniem

strony możności działania jako przesłanki wznowienia.

Dla uzyskania wznowienia postępowania strona musi wykazać, że

w zakończonym prawomocnym orzeczeniem postępowaniu była pozbawiona

możliwości działania „wskutek naruszenia przepisów prawa” (zob. postanowienie

SN z dnia 25 maja 2007 r., I CZ 60/07, niepubl.).

Ocena, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw,

powinna być dokonywana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy,

a analizę, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, trzeba rozpocząć

od rozważenia, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, a następnie

ustalić,

czy

uchybienie

to

wpłynęło

na

możność

strony

do

działania

w postępowaniu, w końcu zaś ocenić, czy pomimo zaistnienia tych okoliczności

strona mogła bronić swych praw w procesie. Dopiero w razie kumulatywnego

spełnienia wszystkich tych przesłanek można przyjąć, że strona została

pozbawiona możności działania (zob. uzasadnieniu wyroku SN z dnia 28 marca

2008 r., V CSK 488/07, LEX nr 424315).

W zażaleniu pozwana powołuje przepisy art. 5 i art. 117 k.p.c. oraz art. 45

ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 k.c., łącząc pozbawienie jej możności obrony swych

praw z odmową ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Tymczasem, jak

wyjaśniono w judykaturze (por. wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2008 r., CSK 564/07,

LEX nr 424339) odmowa ustanowienia dla strony adwokata z urzędu nie

usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania wskutek pozbawienia strony

możności obrony swych praw. Również zarzuty naruszenia przepisów związanych

z dowodzeniem, nie mieszczą się w zamkniętym katalogu podstaw nieważności

(por. wyrok SN z dnia 8 lipca 2011 r., IV CSK 603/10, LEX nr 1001332).

Pozwana nie sprecyzowała zresztą bliżej sposobu naruszeń wskazanych

w zażaleniu przepisów. A należy przypomnieć, że powołane w skardze dowody

były znane Sądowi Apelacyjnemu i były przedmiotem oceny Sądów obu instancji.

Gołosłownie więc, w oderwaniu od sformułowanej podstawy wznowienia (art. 403

§ 2 k.p.c.), jak i podstawy wprost nie wysłowionej (art. 401 pkt 2 k.p.c.), twierdziła

o zaistnieniu podstaw wznowienia i ich zgłoszeniu w czasie właściwym (art. 407 § 1

k.p.c.).

Z powyższych względów, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach

postępowania zażaleniowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 102 i art. 108

§ 1 w zw. z art. 394¹ § 3 i art. 39821 k.p.c., mając na uwadze bardzo trudną sytuację

finansową pozwanej.

db