V CZ 91/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 91/07

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie ze skargi "M." Sp. z o.o.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 29 grudnia 2006 r., sygn. akt [...]

w sprawie ze skargi "M." Sp. z o.o.

z udziałem „D.” Sp. z o.o. i K.G.

o uchylenie wyroku sądu polubownego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 12 października 2007 r.,

zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

wniesioną przez Spółkę z o.o. „M.” od prawomocnego wyroku tego Sądu z dnia 29

grudnia 2006 r., którym oddalona została apelacja tej Spółki od wyroku Sądu

Okręgowego w K. z dnia 6 lipca 2006 r., oddalającego skargę tej Spółki o uchylenie

wyroku sądu polubownego z dnia 14 grudnia 2005 r., którym zasądzona została

od tej Spółki na rzecz Spółki z o.o. D. kwota 458.537,33 zł z odsetkami ustawowymi

od dnia 1 czerwca 2005 r. oraz kosztami postępowania.

Jako podstawy skargi o wznowienie postępowania skarżąca powołała:

1) pozbawienie możności działania w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności

wyroku sądu polubownego i nadanie mu klauzuli wykonalności (art. 401 pkt 2

k.p.c.), 2) oparcie wyroku sądu polubownego na dokumencie podrobionym

lub przerobionym (art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c.) i 3) późniejsze wykrycie nowych faktów

i dowodów co do okoliczności objętych wyrokiem sądu polubownego (art. 403 § 2

k.p.c.) Odrzucenie skargi Sąd Apelacyjny uzasadnił nieoparciem jej na ustawowych

podstawach wznowienia (art. 410 § 1 k.p.c.).

W zażaleniu na postanowienie wymienione na wstępie Spółka „M.” zarzuciła

naruszenie art. 403 § 1 pkt 1 i art. 403 § 2 k.p.c. przez ich błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że przepisy te nie uzasadniają wznowienia

postępowania. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wznowienie

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rację ma skarżąca, że dla wykazania – jako podstawy wznowienia

postępowania

–

iż

wyrok

został

oparty

na

dokumencie

podrobionym

lub przerobionym (art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c.), nie jest konieczne stwierdzenie fałszu

dokumentu prawomocnym wyrokiem skazującym. Wprawdzie pożądane jest, żeby

stwierdzony on został takim wyrokiem, ale nie jest to konieczne. Dopuszczalne jest

ustalenie podrobienia lub przerobienia dokumentu w ramach wznawianego

postępowania (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1963 r.,

II CZ 63/63, NP 1965, nr 6, s. 709). Jedynie żądanie wznowienia postępowania

na tej podstawie, że wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa (art. 403 § 1

pkt 2 k.p.c.), jest możliwe tylko wówczas, gdy fakt popełnienia przestępstwa

zostanie stwierdzony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie

karne nie może być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak

dowodów (art. 404 k.p.c.).

Sąd Apelacyjny trafnie jednakże uznał, że skarżąca nie wykazała,

iż zachodzi podstawa wznowienia postępowania polegająca na oparciu wyroku

na dokumencie podrobionym lub przerobionym.

Podrobienie dokumentu to sporządzenie go przez inną osobę niż ta, która

występuje jako jego autor. Przerobienie dokumentu polega zaś na dokonaniu zmian

w jego treści po powstaniu dokumentu. Tymczasem skarżąca upatruje podrobienia

lub przerobienia dokumentów, na których oparty został wyrok sądu polubownego,

w tym, że stwierdzają one istnienie nieprawdziwych, jej zdaniem, faktów

i okoliczności. Nie jest to ani podrobienie, ani przerobienie dokumentu w rozumieniu

art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie jest też – co błędnie utrzymuje skarżąca –

takim

podrobieniem lub przerobieniem dokumentu posłużenie się przez powódkę

dokumentem (umową cesji wierzytelności z dnia 21 października 2004 r.)

bez wymienionego w nim załącznika (załącznika nr 1, wymienionego w § 2 ust. 2

umowy).

W

takim

wypadku

dokument

nie

zostaje

bowiem

zmieniony

przez usunięcie z niego jego części lub przez zniekształcenie jego treści; treść

i forma dokumentu pozostają nienaruszone.

Wbrew przekonaniu skarżącej, Sąd Apelacyjny trafnie także uznał,

że załącznik nr 1 do umowy cesji wierzytelności z dnia 21 października 2004 r.,

który wskazany został w skardze o wznowienie postępowania, jako nowy dowód

w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c., nie jest takim dowodem. Należy powtórzyć,

za Sądem Apelacyjnym, że to, iż skarżąca nie znała treści załącznika nr 1

nie oznacza, że nie wiedziała o jego istnieniu. O jego istnieniu, jako o dokumencie

wymienionym w § 2 ust. 2 umowy cesji z dnia 21 października 2004 r., skarżąca

wiedziała, co wynika chociażby z faktu, że umowa ta została dołączona

już do pozwu złożonego w sądzie polubownym. Zapoznanie się z jego treścią –

i powołanie go jako dowodu w sprawie – zależało tylko od staranności skarżącej.

Jej niedochowanie przez cały czas trwania postępowania przed sądem

polubownym i postępowania w sprawie o uchylenie wyroku sądu polubownego jest

okolicznością,

która

wyłącza

możliwość

przyjęcia,

że

doszło

dopiero

do „późniejszego wykrycia” tego dowodu.

Gdyby nawet zarzuty zażalenia okazały się zasadne, nie było podstaw

do jego uwzględnienia.

Wprawdzie w obowiązującym kodeksie postępowania cywilnego nie ma

przepisu odpowiadającego art. 714 tego kodeksu sprzed jego zmiany dokonanej

ustawą z dnia 17 lutego 2006 r. (Dz.U. Nr 66, poz. 466), według którego sąd jest

związany podstawami skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, bierze jednak

z urzędu pod rozwagę, czy wyrok nie uchybia praworządności lub dobrym

obyczajom, ale z art. 1206 kodeksu wynika, że w sprawie o uchylenie wyroku sądu

polubownego kognicja sądu sprowadza się do rozpoznania skargi w granicach jej

podstaw przytoczonych przez skarżącego (którymi mogą być okoliczności

wymienione w § 1 tego artykułu), a poza tym – jak stanowi § 2 tego artykułu – sąd

uchyla wyrok sądu polubownego jedynie w razie stwierdzenia, że 1) według ustawy

spór nie może być rozstrzygnięty przez sąd polubowny, 2) wyrok sądu

polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego

Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).

Ponieważ podstawami skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego

wniesionej przez Spółkę „M.” były: 1) brak, w istocie utrata mocy zapisu na sąd

polubowny (art. 1206 § 1 pkt 1 k.p.c.) wobec zawarcia przez strony umowy z dnia 6

stycznia 2005 r. i 2) pozbawienie pozwanej obrony swoich praw przed sądem

polubownym (art. 1206 § 1 pkt 2 k.p.c.) ze względu na nieodroczenie rozprawy

przed tym sądem mimo choroby pełnomocnika pozwanej, do sądu rozpoznającego

skargę należało rozważenie, czy okoliczności w niej przytoczone wskazują na

istnienie tych podstaw oraz czy według ustawy spór mógł być rozstrzygnięty przez

sąd polubowny i czy wyrok sądu polubownego nie jest sprzeczny z podstawowymi

zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Podstawy skargi o wznowienie postępowania o uchylenie wyroku sądu

polubownego mogą dotyczyć tylko tego, a nie żadnego innego postępowania,

w szczególności nie mogą dotyczyć ani postępowania o stwierdzenie wykonalności

wyroku sądu polubownego i nadanie mu klauzuli wykonalności, ani postępowania

przed sądem polubownym. Z tego więc względu powołanie się przez skarżącą

w skardze o wznowienie, jako na jej podstawy, na pozbawienie możności działania

w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego i nadanie

mu klauzuli wykonalności (art. 401 pkt 2 k.p.c.), na oparcie wyroku sądu

polubownego na dokumencie podrobionym lub przerobionym (art. 403 § 1 pkt 1

k.p.c.) oraz na późniejsze wykrycie nowych faktów i dowodów, które mogły mieć

wpływ na treść wyroku sadu polubownego (art. 403 § 2 k.p.c.), w sytuacji,

gdy okoliczności, których dotyczą te podstawy nie były przedmiotem rozpoznania

sądu w sprawie o uchylenie wyroku sądu polubownego z powodu nieobjęcia ich

podstawami rozpoznawanej w tej sprawie skargi (art. 1206 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.),

nie jest powołaniem się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania

w sprawie o uchylenie wyroku sądu polubownego. Stwierdzenie to nie jest jednakże

wystarczające i wymaga uzupełnienia.

Jak wynika z tego, co powiedziano wyżej, w sprawie o uchylenie wyroku

sądu polubownego sąd, niezależnie od podstaw skargi, obowiązany jest z urzędu

wziąć pod uwagę: 1) czy według ustawy spór mógł być rozstrzygnięty przez sąd

polubowny i 2) czy wyrok sądu polubownego nie jest sprzeczny z podstawowymi

zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Należy zatem dodatkowo

rozważyć, czy podstawą skargi o wznowienie postępowania w sprawie o uchylenie

wyroku sądu polubownego może być późniejsze wykrycie nowych faktów

lub dowodów, które mogły mieć wpływ na treść wyroku sądu polubownego, mając

przy tym na uwadze to, czy fakty te i dowody mogły mieć znaczenie

dla dokonywanej w sprawie o uchylenie wyroku sądu polubownego oceny,

czy wyrok ten nie uchybia podstawowym zasadom porządku prawnego, a zatem

czy nowe fakty i dowody mogły mieć wpływ na wynik sprawy o uchylenie wyroku

sądu

polubownego.

Zagadnienie

to

dostrzegł

Sąd

Apelacyjny

i

trafnie

je rozstrzygnął. Jak bowiem w zasadzie zgodnie przyjmuje się, to, czy wyrok sądu

polubownego nie jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego

powinno wynikać z treści tego wyroku (np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

8 lutego 1937 r., C III 1254/35, OSN 1938, poz. 44). Dopuszczenie zaś

dokonywania

przez

sąd

oceny

zgodności

wyroku

sądu

polubownego

z podstawowymi zasadami porządku prawnego na podstawie faktów lub dowodów

nieznanych sądowi polubownemu w sposób niedopuszczalny rozszerzałoby wąsko

zakreślone przez ustawę granice przyznanej sądowi kontroli wyroku sądu

polubownego. Możliwość powołania się dopiero w postępowaniu o uchylenie

wyroku sądu polubownego na nowe fakty lub dowody mogące mieć wpływ na wynik

sprawy rozstrzyganej tym wyrokiem (w rezultacie jego oceny w świetle klauzuli

porządku

publicznego)

czyniłoby

z

tego

postępowania

nieznane

ustawie

procesowej postępowanie zbliżone do postępowania o wznowienie postępowania

zakończonego wyrokiem sądu polubownego.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., postanowił jak w sentencji.