V CZ 9/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 9/12

POSTANOWIENIE

Dnia 9 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. Z.

przeciwko K. K.

o uznanie umowy darowizny za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 maja 2012 r.,

zażaleń pozwanej na postanowienia Sądu Apelacyjnego z dni:

18 października 2011 r. i 24 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienia pozostawiając Sądowi

Apelacyjnemu

orzeczenie

o

kosztach

postępowania

zażaleniowego do rozstrzygnięcia w orzeczeniu kończącym

postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 października 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił

apelację pozwanej K. K. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 19 stycznia 2011

r. stwierdzając w uzasadnieniu, że

opłata od

apelacji została uiszczona z

uchybieniem terminu tygodniowego, jego bieg rozpoczął się bowiem nie od dnia

doręczenia wezwania do uiszczenia tej opłaty, ale od dnia doręczenia

pełnomocnikowi

pozwanej

odpisu

postanowienia

sądu

drugiej

instancji

oddalającego zażalenie pozwanej na postanowienie o częściowym zwolnieniu od

kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny, na wniosek

powódki, uzupełnił postanowienie z dnia 18 października 2011 r., przez zasądzenie

na rzecz powódki od pozwanej, na podstawie art. 98 §1 k.p.c., kwoty 3617 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Zarówno postanowienie z dnia 18 października 2011 r. jak i postanowienie

z dnia 24 listopada 2011 r. zostały przez powódkę zaskarżone zażaleniami.

Skarżąca zarzucając naruszenie art. 112 ust. 2 i 3 ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych domagała się uchylenia tych postanowień i przekazania

sprawy Sądowi Apelacyjnemu celem rozpoznania jej apelacji i orzeczenia

o kosztach postępowania z uwzględnieniem wyniku postępowania apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Oba zażalenia są oczywiście uzasadnione.

Decydując o odrzuceniu apelacji Sąd Apelacyjny wywiódł, że pozwana,

reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła apelację, w której

zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia

21 marca 2011 r. Sąd Okręgowy zwolnił ją od kosztów sądowych częściowo, to jest

od opłaty od apelacji ponad kwotę 3 000 zł, w pozostałej zaś części wniosek

oddalił. Zażalenie pozwanej na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd

Apelacyjny postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2011 r., a odpis tego postanowienia

został

doręczony

pełnomocnikowi

pozwanej

w

dniu

maja

2011

r.

Następnie pełnomocnik pozwanej, wezwany do uiszczenia opłaty od apelacji,

opłatę tę uiścił z zachowaniem tygodniowego terminu do jej uiszczenia, liczonego

od daty doręczenia mu wezwania. Okoliczność ta nie była jednak w sprawie istotna,

ponieważ, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zgodnie z treścią art. 112 ust. 2 i 3 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst:

Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”), bieg terminu do

wniesienia opłaty od apelacji rozpoczął się w dniu 11 maja 2011 r. Z przepisu tego

wynika bowiem, że termin do wniesienia opłaty liczyć należało od otrzymania przez

pełnomocnika pozwanej odpisu postanowienia sądu drugiej instancji; wezwanie

do uiszczenia opłaty było zbędne i nie powodowało zmiany co do daty początkowej

biegu tego terminu. Uchybienie przeto terminowi powodowało, że apelacja

podlegała odrzuceniu (art. 373 k.p.c.).

Oceniając trafność przytoczonej argumentacji Sądu Apelacyjnego zwrócić

należy uwagę na brzmienie art. 112 u.k.s.c. Powołany przepis w ustępie drugim

stanowi, że jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony

przed upływem terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony,

przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego pisma, na podstawie

art. 130 k.p.c. Z ustępu trzeciego wynika, że powołanego wyżej przepisu

nie stosuje się, jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub

stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub

wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę

prawnego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku, jeżeli wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia

pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia

doręczenia

stronie

postanowienia,

a

gdy

postanowienie

zostało

wydane

na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak o zwolnieniu

od kosztów sądowych orzekł sąd pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie

w przepisanym terminie, termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia

stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej

instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

Na tle zawartej w powołanym przepisie regulacji rozróżnienia przeto wymaga,

czy pismo podlegające opłacie wniosła strona osobiście (nawet gdyby była

reprezentowana w procesie przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika

patentowego), czy też pismo takie wniósł ten pełnomocnik strony, w jej imieniu.

Tymczasem uwagi Sądu Apelacyjnego uszło, że apelacja od wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 19 stycznia 2011 r. nie została wniesiona przez pełnomocnika

procesowego pozwanej, lecz przez samą pozwaną. W takim wypadku art. 112

ust. 3 u.k.s.c. nie miał zastosowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

3 lutego 2012 r., I CZ 172/11, niepubl. oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia

9 lutego 2012 r., III CZP 92/11, niepubl.). Prawidłowo zatem przewodniczący

w Sądzie Okręgowym, zgodnie z art. 112 ust. 2 u.k.s.c. wezwał stronę pozwaną

do opłacenia apelacji.

Wadliwość postanowienia Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu apelacji

nakazywała jego uchylenie.

Uchylenie

postanowienia

o

odrzuceniu

apelacji

powoduje

również

konieczność uchylenia postanowienia z dnia 24 listopada 2011 r. orzekającego

o kosztach postępowania apelacyjnego, skoro postępowanie to nadal toczy się.

Z tych też przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 w związku

z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 108 §2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

jw