V CZ 88/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 88/06

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa „F.” S.A.

przeciwko K.B.

o uznanie czynności za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2006 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego w C.

z dnia 10 sierpnia 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Pozwana reprezentowana przez adwokata złożyła apelację od wyroku Sądu

Rejonowego z dnia 7 kwietnia 2006 r. z wnioskiem o zwolnienie od kosztów

sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 7 czerwca Sąd Rejonowy zwolnił

pozwaną od opłat sądowych. Odpis postanowienia o zwolnieniu został doręczony

pełnomocnikowi pozwanej 8 czerwca 2006 r., a 13 czerwca 2006 r. doręczono mu

wezwanie do uiszczenia w terminie tygodniowym opłaty podstawowej od apelacji

w wysokości 30 zł pod rygorem odrzucenia apelacji. W dniu 20 czerwca 2006 r.,

a więc jeszcze w zakreślonym w wezwaniu terminie, pełnomocnik pozwanej uiścił

żądaną opłatę. Mimo to Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2006 r.

odrzucił apelację pozwanej jako nieopłaconą w terminie. W uzasadnieniu wyjaśnił,

że w związku z tym, iż pozwana była reprezentowana przez adwokata, a sąd

zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c. odrzuca wniesione przez adwokata nieopłacone

środki odwoławcze podlegające opłacie stałej, którą jest, między innymi, opłata

podstawowa należna według art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. nr 167, poz. 1398 ze zm. –

dalej: „u.k.s.c.”) od strony zwolnionej od kosztów sądowych, obowiązek opłacenia

opłatą podstawową apelacji pozwanej powstał już w dniu 8 czerwca 2006 r.,

w chwili doręczenia pełnomocnikowi pozwanej odpisu postanowienia z dnia

7 czerwca 2006 r. Opłata ta powinna więc być wniesiona natychmiast po

powstaniu obowiązku jej uiszczenia, a adwokat pozwanej wniósł ją dopiero

20 czerwca 2006 r.

W zażaleniu pozwana zakwestionowała zasadność odrzucenia apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z brzmienia art. 14 ust. 2 u.k.s.c. wynika, że przewidziany w tym przepisie

obowiązek pobrania opłaty podstawowej obejmuje wymienione w art. 3 ust. 2

u.k.s.c. pisma składane przez osoby już zwolnione od kosztów sądowych, nie

rozciąga się natomiast na wymienione w art. 3 ust. 2 u.k.s.c. pisma składane przez

osoby wnoszące dopiero w tych pismach o zwolnienie od kosztów sądowych

(por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2006 r.,

III CZP 75/06, jeszcze niepublikowanej).

Zgodnie z art. 100 ust. 2 u.k.s.c., osoby całkowicie zwolnione przez sąd od

kosztów sądowych stają się zobowiązane do uiszczenia opłaty podstawowej

dopiero po przyznaniu im zwolnienia.

Opłata podstawowa, do której uiszczenia obowiązana jest strona całkowicie

zwolniona przez sąd od kosztów sądowych, jest niewątpliwie opłatą w wysokości

stałej w rozumieniu art. 1302 § 3 k.p.c. (por. uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 13 października 2006 r., III CZP 75/06). Stąd jednak nie

wynika, że gdy zwolniona strona jest reprezentowana przez adwokata (lub innego

profesjonalnego pełnomocnika) opłata podstawowa powinna być uiszczona – tak

jak przyjął Sąd Okręgowy – bez wzywania do jej zapłaty, natychmiast po

doręczeniu postanowienia o zwolnieniu, jeżeli zaś jej uiszczenie w tym czasie nie

nastąpi, nieopłacony środek odwoławczy podlega odrzuceniu.

Podczas obowiązywania art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. nr 9,

poz. 88 ze zm.), którego odpowiednikiem jest art. 130 2 § 1 i 3 k.p.c., ukształtował

się pogląd, że sankcję odrzucenia bez wezwania do uiszczenia opłaty wyłącza

wniesienie

przez

adwokata

środka

odwoławczego

podlegającego

opłacie

w wysokości stałej z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Według tego

poglądu, sankcja ta nie odżywała nawet w razie całkowitej odmowy zwolnienia.

Również w takim przypadku, zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 16

wymienionej wyżej ustawy - znajdującą obecnie wyraz w art. 130 oraz, między

innymi, art. 370 k.p.c. - powinno było nastąpić wezwanie do uiszczenia należnej

opłaty w wysokości stałej w zakreślonym terminie pod wskazanym rygorem. Pogląd

ten wobec zasadniczej zgodności powołanych wyżej obecnych i dawnych regulacji

pozostaje w pełni aktualny także na tle obowiązującego stanu prawnego

(por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r.,

I CZ 81/06, jeszcze nie publikowanej).

Nie ma powodów, aby odmiennie traktować obowiązek uiszczenia opłaty

podstawowej od danego pisma, powstający, w świetle obecnego stanu prawnego,

w razie całkowitego zwolnienia strony przez sąd od kosztów sądowych na skutek

wniosku zawartego w tym piśmie. Racje leżące u podstaw poglądu, nakazującego

wezwać stronę reprezentowaną przez adwokata do uiszczenia w zakreślonym

terminie należnej od wniesionego pisma opłaty w wysokości stałej w razie

całkowitej odmowy uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych,

są w takim samym stopniu aktualne w przypadkach, w których strona

reprezentowana przez adwokata stała się zobowiązana do wniesienia, mającej

ustaloną wysokość, opłaty podstawowej w wyniku całkowitego zwolnienia przez

sąd od kosztów sądowych. Również zatem w tych przypadkach należy wezwać

stronę zwolnioną, reprezentowaną przez adwokata, do uiszczenia opłaty

podstawowej w terminie tygodniowym od doręczenia wezwania. W konsekwencji,

odrzucenie apelacji, której dotyczyło wezwanie, może nastąpić dopiero po

bezskutecznym upływie powyższego terminu.

Rozwiązanie, za którym opowiedział się Sąd Okręgowy, ze względu na brak

w nim ścisłego określenia terminu, do którego strona reprezentowana przez

adwokata powinna uiścić opłatę podstawową, wprowadzałoby nie dającą się

zaakceptować niepewność rozstrzygnięć.

Mając powyższe na względzie, należało orzec jak w sentencji (art. 398 15 § 1

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).