V CZ 83/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 83/06

POSTANOWIENIE

Dnia 15 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

w sprawie z powództwa J. K. i F. K.

przeciwko J. S. i R. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 listopada 2006 r.,

zażalenia powoda J. K.

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 24 lipca 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 24 lipca 2006 r. Sąd Apelacyjny odrzucił

skargę kasacyjną powoda J. K. z powodu nieuiszczenia opłaty podstawowej w

wysokości 30 zł. Sąd uznał, że strona częściowo zwolniona od kosztów sądowych,

która składając skargę kasacyjną wnosi jednocześnie o zwolnienie od kosztów

sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej, winna uiścić opłatę podstawową

w chwili wnoszenia skargi kasacyjnej. W zażaleniu powód wnosił o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W przedmiotowej sprawie powód reprezentowany jest przez zawodowego

pełnomocnika i był częściowo zwolniony od kosztów sądowych, tj. w zakresie wpisu

od apelacji. Sąd Apelacyjny odrzucając skargę uznał, że bez znaczenia pozostaje

fakt, iż powód w skardze kasacyjnej zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów

postępowania kasacyjnego. Sąd wyraził pogląd, iż strona uchybiła obowiązkowi

uiszczenia opłaty podstawowej przy wnoszeniu skargi kasacyjnej.

Opłata podstawowa pobierana jest w sprawach, w których przepisy nie przewidują

opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej. Stanowi ona minimalną opłatę, którą

strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie. Zgodnie z art. 14

ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz. U. z 2005 r., Nr 167, poz. 1398 ze zm.) opłatę podstawową pobiera się także

od podlegających opłacie pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów

sądowych przez sąd, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ponadto art. 100 ust. 2 zd.

2 u.k.s.c. stanowi, że strona, której sąd przyznał całkowite zwolnienie od kosztów

sądowych, ma obowiązek uiścić opłatę podstawową, o której mowa w art. 14,

od wszystkich pism podlegających opłacie, chyba że przepis szczególny stanowi

inaczej.

Zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c., sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty

pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego

środki odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację, zażalenie, skargę kasacyjną,

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie

referendarza sądowego) podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej

obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. Mechanizm

ten służy przyspieszeniu cywilnego postępowania sądowego, ma na celu

odciążenie sądu od czynności związanych z wezwaniami do uiszczania tych opłat.

Na wstępie należy zauważyć, że użyte w art. 1302 § 3 k.p.c. pojęcie opłaty

„w wysokości stałej" obejmuje nie tylko opłatę stałą, o której mowa w art. 11

u.k.s.c., ale również opłatę podstawową. Sąd Najwyższy dał temu wyraz

w postanowieniu z dnia 30 maja 2006 r., l CZ 23/06, niepubl. Pogląd ten podziela

również skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejsze zażalenie. Powyższe

prowadzi do wniosku, że strona, która uzyskała już zwolnienie od kosztów

sądowych,

zobowiązana

jest

wnieść

bez

wzywania

opłatę

podstawową

w wysokości 30 zł, pod rygorem odrzucenia pisma, przewidzianym w art. 130 2

k.p.c. (Por. postanowienie SN z 2 czerwca 2006 r., II UZ 14/06, niepubl.,

postanowienie SN z 11 lipca 2006 r., l CSK 146/06, postanowienie SN z 26 lipca

2006 r., IV CZ 59/06, niepubl., postanowienie SN z 8 sierpnia 2006 r., l CSK

170/06, niepubl., postanowienie SN z 28 sierpnia 2006 r., IV CSK 166/06, niepubl.,

uchwała z 26 września 2006 r., II UZP 11/06, niepubl., uchwała SN z 13

października 2006 r., III CZP 75/06, niepubl.).

Należy jednak zwrócić uwagę, iż wykładnia językowa art. 14 ust. 2 u.k.s.c.

prowadzi do wniosku, że w przepisie tym chodzi o pisma wymienione w art. 3 ust.

2, składane przez stronę, która przed ich wniesieniem została przez sąd zwolniona

od kosztów sądowych. Przewidziany w tym przepisie obowiązek pobrania opłaty

podstawowej nie dotyczy tym samym pism podlegających opłacie, o których mowa

w art. 3 ust. 2, jeżeli dopiero został zgłoszony w nich wniosek o zwolnienie od

kosztów sądowych (Por. uchwała SN z 13 października 2006 r., III CZP 75/06.

niepubl.).

Zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje, że

obowiązek uiszczenia należnej opłaty zostaje odsunięty w czasie. W orzecznictwie

utrwalił się bowiem pogląd, że w sytuacji, w której pismo podlegające opłacie

zawiera wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy najpierw rozpoznać

ten wniosek, a dopiero w razie odmowy żądać opłaty (zob. w szczególności

orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1956 r., 1 CZ 134/56, OSN

1957, nr 3, poz. 84, z dnia 6 grudnia 1958 r., 1 CR 992/58, OSN 1960, nr 2, poz.

45, z dnia 13 sierpnia 1959 r., 4 CZ 95/59, NP 1961, nr 9, s. 1192. z dnia

2 listopada 1962 r., II CZ 121/62, OSNCP 1963, nr 7-8, poz. 182, z dnia 20 grudnia

1966 r., II CZ 146/66, OSNCP 1967, nr 6, poz. 113, z dnia 14 stycznia 1972 r.,

III CRN 448/71. OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144, z dnia 26 lutego 1976 r., III CZP

11/76, OSNCP 1976, nr 7-8, poz. 162, a także z dnia 26 lipca 2006 r., IV CZ 57/06,

niepubl.).

Obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej powstanie dopiero w razie

uwzględnienia wniosku i przyznania stronie całkowitego zwolnienia od kosztów

sądowych. Zgodnie bowiem z art. 100 ust. 2 zd. drugie u.k.s.c., strona, której sąd

przyznał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, ma obowiązek uiścić opłatę

podstawową, o której mowa w art. 14 u.k.s.c. Jeżeli natomiast wniosek

o zwolnienie od kosztów zostanie oddalony w całości lub w części, zaktualizuje się

obowiązek uiszczenia stosownej opłaty stałej lub stosunkowej.

Należy uznać, iż aktualność zachowało dotychczasowe zapatrywanie, iż

dopiero w razie oddalenia zgłoszonego przez zawodowego pełnomocnika strony

wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie poniesienia należnej od

środka odwoławczego lub środka zaskarżenia opłaty w wysokości stałej lub

stosunkowej, przewodniczący wzywa pełnomocnika do opłacenia tych środków

w terminie tygodniowym, (zob. postanowienie SN z 4 października 2006 r., l CZ

81/06, niepubl). Należy stwierdzić, iż również dopiero w przypadku uwzględnienia

wniosku o zwolnienie strona ma obowiązek uiścić opłatę podstawową w wysokości

30 zł.

Reasumując, nie można podzielić poglądu, że strona, która występuje

o zwolnienie przez sąd od kosztów sądowych, obowiązana jest do uiszczenia

opłaty podstawowej jeszcze przed rozpoznaniem jej wniosku.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji (art. 398 15 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c.)

db